Arkiv for februar 2010

28
Feb
10

homiletica: 2 SUND I FASTE, ST DOMINIKUS KRK, LUK 9,28b-36

Kjære brør og systre!

Fastetida er ein del av kyrkja si feiring av Jesu liv; av hans mysterium. Gradvis, stegvis, nærmar vi oss sentrum i dette mysteriet, sentrum i Jesu liv, sentrum i kyrkja sitt liv: Påska. Vi går opp til Jerusalem.

Gradvis openberra også Jesus sitt livs mysterium for disiplane sine. Her var meir enn meistaren, rabbinaran, den omvandrande læraren. Ein dag seier Peter: ”Du er Guds Messias!”, men Jesus forbyr han og dei andre å tale meir om det, for dei forsto ikkje endå kva det innebar. Difor seier han: ”Menneskesonen skal lida mykje og verta vraka av dei eldste, overprestane og dei skriftlærde. Han skal bli slått i hel, og tredje dagen skal han stå opp att” (9, 20ff).

Skyer skal dekke himlen, åsane i Galielea skal leggjast bak og Golgata-klippa skal tårne seg opp. Populariteten skal ta slutt, massene skal forlate han. Forlate dei. Døden skal sjå ut til å vere sterkare enn livet. Alt skal takast frå dei.

Difor tar Jesus dei med opp på Tabor; for Gud er ein Gud som syner seg på fjellet, som stig ned på fjellet for å openberre seg, for å avsløre seg, for å la sine vener få sjå ein glimt av seg, som han i si tid steig med på Sinai. Her, på det heilage fjellet, får disiplane sjå Jesu guddomlege herlegdom, i eit overveldande syn, slik at dei skal hugse kven han er når krisa kjem, når mørkret rugar. Når døden og dødskreftene synest å ha vunne.

Ikkje minst i Vesten har vi nesten mist evna til å erkjenne ”den usynleg verda”. Himlen, englane, Herren, allhærs Gud; – og Jesus som ho Pantókrator, Allherskaren, som Lammet, som Kvitekrist, den strålande og sigrande Kristus. Vi ser skuggane og konturane, vi ser ikkje ikkje sola; vi ser det synlege skaparverket, vi gløymer Skaparen. Vi kan forestille oss ”den historiske Jesus”, men ikkje han ”qui sedes ad dexteram Patris” , som sit ved Fadernens høgre.

Heile påskemysteriet ligg i dette at ”Gud var i Kristus og forsona verda med seg” (2 Kor 5,19)! Gud var i Kristus, i Messias, i Jesus!  – det var det som skulle lyse for apostlane når det såg ut som Gud hadde forlate han, ja; når han det synest som han hadde forlate dei, også!

Når Jesus døyr på krossen, skjer det noko i den usynlege verda, i himlen. Jesus er ”prest til evig tid på Melkisedeks vis”, står det; han går inn i ”det teltet – det tabernaklet – som… ikkje er laga av menneskehender”, inn i det himmelske templet; ”ikkje med blod av bukkar og kalvar, men med sitt eige blod”!, seier Hebrearbrevet.  (Hebr 9, 11ff).

Det er dette vi feirar i Påska. Det er dette vi feirar i ei kvar messe, einkvar evkaristi!

Brør og systre! Dette er ikkje fjern metafysikk, det er ikkje ei eventyrleg historie om enkle folk som fekk hallusinasjonar på ein fjelltopp; det handlar ikkje om overtru og fantasiar! Det handlar om det dramaet som livet er. Skaparverket er ikkje berre tilfeldig masse, på blind ferd gjennom rommet. Det er er eit verk av han som er ”ljosens Fader”, han ”som er opphav til ”all god gåve og all fullkomen gåve”;  han som skapte alt ”fagert i si tid” (Jak  2,17; Fork 3,11). Mennesket er eit pattedyr, men også ein liten gud, imago dei, Guds bilde, med fridom og evig ansvar! Og alt dette er kasta ut i ein kamp mellom ljos og mørkre, mellom liv og død, mellom Gud og hans fiende! Ditt liv utsepelar seg i den synlege verda – men også i den usynlege, om du berre hadde sett det! Om du berre hadde innsett det.

Brør og systre! Det kan sjå ut som om Gud er borte, som om alt er tapt! ”Redsle kom over ham – et stort mørke”, stod det om Abraham (jfr den fyrste lesnaden). Redsle og mørkre kom over Jesus, redsle og mørkre kjem over oss alle. Vi veit at vi må gjennom det. Vi veit at der er ljos på den andre sida av det ofte ugjennomtrengelege mysteriet som er vårt liv.

Vi skal sjå både Jesu liv og vårt eige liv i Tabor-ljoset. Difor skal vi ein dag få sjå at

”…morgenrøden/ bak tvil og vånde veller ut”!

I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande. Amen.

27
Feb
10

nota bene: Islamhysteriet

Islamhysteriet og religionsfrykten ligg som eit konstant lågtrykk og ventar på stadig nye høve til å sige innover den  norske opinionen. Sist såg vi det  samband med demonstrasjonane mot Dagbladet og griseteikningane av profeten Muhammed.

Demonstrasjonen gjekk roleg og verdig for seg, mot alle odds. Dessverre greidde ein ung mann, MM, å skade saka med sine ekstreme parolar.  Så var lurvelevenet igang igjen. Til tider har ein inntrykk av at det er blitt ein sjølvoppfyllande profeti: Opinionen skrur seg opp med si besverjing av vestlege verdiar og ytringsfridom – som om det skulle ta frå oss ei kvar forplikting til å opptre høvisk og vettugt. Så pøser ein på med nye provokasjonar for å syne kor modig og vestleg ein er – og  reaksjonane på muslimsk side uteblir ikkje, noko motparten tek som eit yttarlegare prov sin  eigen rett o s v.

Det er underleg at så mange «vestlege» ikkje ser den lange historia der aggresjonen og forbitringa mot Vesten har bygt seg opp; gjennom økonomisk og politsk imperialisme, gjennom kulturell arroganse og manglande kunnskap og innsikt om resten av verda. Dersom ein ladar lenge nok, er det ikkje rart om det blir eksplosivt.

Ikkje minst syner alle dei ulike karrikaturstridane, moskédiskusjonane og hijabdebattane kor yttarst framandgjorde europearar er blitt når det gjeld religion og tru. Det er ingen ting ein har rekna seg så totalt ferdig med, ingen ting ein har så grundig frigjort seg frå, ingen ting ein har parkert så ettertrykkjeleg som tradisjonell tru og praksis. Det var det. Og så kjem det tilbake med  ny kraft, så å seie som vinden frå dei fire verdshjørna. Ikkje berre dei store media – med nokre heiderlege unntak – men den folkelege bloggsfæren er på tuppa og til tider frådande av frustrasjon.

Det er trist. Men óg ei stor utfordring til å framelske ein meir balansert og informert innsikt om religiøse tradisjonar. Viktige kulturaviser som Klassekampen (!),  Morgenbladet opg Vårt Land har vore modige nok til ta til orde for dette. Skribenten og debattanten Olav Elgvin gjer, med sitt klårt kristne utgangspunkt, ein kjempejobb for å skape større forståing og innsikt i alle retningar.

For truande kristne er det ei utfordring å syne at tydeleg tru går saman med eit ope og liberalt storsamfunn.  For norsk/europeisk islam gjeld det same; å innsjå at religiøs tru og etikk ikkje kan tvingast på dei europeiske samfunna, korkje med makt eller list og lempe. For kristne like lite som for  muslimar innber dette at den offentlege eller politiske dimensjonen ved religionen skal bort, men at ein må lære seg å leve i demokratsk brytning med mange andre truer og livssyn.

Som eg har sagt før når nokon hevdar at dette er «naivt» og umogeleg:  -Har vi noko val?

Og for dei som verkeleg ynskjer at kristen tru framleis skal ha ein plass i våre samfunn, er det no heilt naudsynt å innsjå at det berre kan skje på éin måte: Ikkje ved kristen-nasjonalistiske parolar, men ved bot, omvending og eit fornya liv.

27
Feb
10

officium: laurdag, 1. vike i faste, 2 mos 12,37-51; 13,11-16 (matutin)

«Den dagen skal du seia til son din: «Dette er til minne om det Herren gjorde for meg då eg for frå Egypt» «(v 8 )

Pedagogikk er overlevering, tradisjon. Noko du skal «seia til son din», til etterkomarane dine. Ord og handlingar; tydelege, til å hugse og til å gjere. Til å bli gjevne vidare. Den som overeleverer og lærer frå seg, har sjølv eit tilhøve til det han seier, det er ikkje død kunnskap; folket er ein fellesskap, men den einskilde er sjølv med i forteljinga; Gud gjorde det «for meg»!

Kva har du å seie til borna dine? Kva går vidare etter deg?

27
Feb
10

officium: fredag, 1. vike i faste, 2 Mos 12,21-36 (matutin)

«Når borna dykkar spør kva dette er for ein skikk, skal de svara: «Det er påskeoffer til Herren…» (v 26)

Den heilage handlinga, feiringa av påska, prenta forteljinga om Guds frelsesgjerning inn i Israel-folket, i generasjon etter generasjon. I påska høgtida dei den hendinga som skapte folket og som heldt det opp gjennom tidene.

Den heilage handlinga kan ikkje vere opp til vurdering kvart år; skal vi gjere det annleis no, er dette forståeleg? Handlinga er som eit innarbeidd felles kropps-språk i folket; ho held fast på den store forteljinga under alle omskiftingar, uavhengig av kjensler og mentalitetar. Kroppen hugsar betre enn tanken. Difor kjem handlinga fyrst og så forklaringa. Riten blir utført og overlevert, spørsmål og undring blir vekt, utleggjinga fylgjer. Dette er det pedagogiske mønstert. Så ulikt vårt, der forståinga kjem fyrst.

I den  heilage pedagogikken kjem feiringa fyrst og tydinga etterpå.

25
Feb
10

officium: torsdag, 1. vike i faste, 2 mos 12,1-20 (matutin)

«Når de et det, skal de belte om livet, skor på føtene og stav i handa; og de skal eta det i hast. Det er påskehelg for Herren» (v 11)

Påskelammet skal etast i hast. Guds folk har hastverk. Guds folk er eitt oppbrots-folk. Påske er ein oppbrots-fest. Ut av fangenskapen, fram mot det lova landet, Guds rike. Kyrkja er eskatologisk; hennar tru handlar om «dei siste tinga», som er «dei fyrste» i Guds fornya skaparverk.

Dette perspektivet er der heilt frå Abrahams oppbrot frå Ur og det er heilt sentralt i Israels påskehending og påskefeiring. Vi er i tida, men vi representerer den nye tida. Frelseshistoria går ut over den noverande historia, sprengjer rammene for den tida som er fanga av døden og forgjengelgdomen.

Difor er kyrkja ein motkultur. Ho lar seg ikkje mure inne i nasjonar og sivilisasjonar. Dette gjev henne ein indre fridom som, paradoksalt nok, nettopp påverkar og formar nasjonane og kulturane sterkare enn noko anna.

Berre dei som ser ut over denne verda, ser denne verda klårt. Vi trur på han som seier: «Sjå, eg gjer alle ting nye!» (Op 21,5).

23
Feb
10

officium: tysdag, 1. vike i faste, 2 Mos 6,29-7,25 (matutin)

«Eg har så vanskeleg for å tala» (6,30)

Mange profetar har vegra seg mot mot å tale, vegra seg mot kallet. Fordi det forpliktar, fordi det utleverer oss; ja, apostelen Jakob seier at «ikkje mange av dykk bør verte lærarar; for de veit at de skal få dess strengare dom» (Jak 2,1). «Kvart gagnlaust ord som folk talar, skal dei svara for på domedag», seier Jesus (Matt 12,36). Då er det lett å tenkje som tenaren som grov mned pundet sitt og gav det heilt, men ubrutkt tilbake – så hadde han ikkje gjort noko gale.

Gud brukar menneske. Moses, profetane, David, apostlane, skjøkja Rahab. Kven han vil. Kallar han, får det stå si prøve.

Gud i vald.

21
Feb
10

carpe diem: helsinki II

Tidleg på morgonkvisten vakna eg av det var kaldt i rommet. Eg søv alltid med ope vindauga, i det minste ein liten gløtt på kaldaste vinterstid. Så eg gjekk bort for å late litt meir att – og såg at glaskarmen var full av snø! Vinden – som ikkje kunne merkast eller høyrast i denne solide bygarden – hadde drive snøen inn! Då vi seinare kom ut på gata, måtte vi vasse gjennom snødriver som hadde hopa seg opp i løpet av natta. Gradstokken synte berre minus 16 grader, så det var reine mildvêret.

I dag gjekk fr Antoine og eg til Liturgien (messa /evkaristien) i ei finsk-ortodoks soknekyrkje like ved; Treieningskyrkja, eit sokn for russisk-talande ortodokse. Vanlegvis er det Johannes Krysostomos-liturgien som blir feira; i dag var det Basilios-liturgien, kanskje fordi det er fyrste sundagen i fastetida (som i år fell på same tid som den vestlege/katolske). Lesinga, som blir sungen/resitert, var frå Hebrearbrevet 11 og evangeliet, også resitert, var forteljinga om Natanael og Filip.  «Kom og sjå!», seier Fiilip då Natanel tvila på om Filip verkeleg hadde funne  Messias. «Kom og sjå!»,  Gud har gjort seg synleg i Jesus Messias; han har verkeleg teke på seg menneskeleg natur! Presten som preika, med stor iver, knytte dette til den ortodokse ikontradisjonen; Kyrkja feirar «Ortodoksiens siger» til minne om at ikonoklastane (dei som i oldkyrkja ville forby ikonar) vart overvunne. Kristen, ortodoks (rett) tru er trua på at at «Ordet vart kjøt»; at Jesus er sann Gud og sant menneske.   Heile frelsa avheng av det.

Songen tona gjennom rommet; Sæleprisingane, kjerubimhymnen, Trishagion. Koret var ikkje stort og ikkje supert; dette var ei gudsteneste, ikkje ein konsert. Nattverden blei utdelt, som vanleg, med ei skei frå kalken der det konsakrerte brødet er blanda i. Store og små gjekk fram. Etter kommunionen får alle, også vi, ein liten kopp med varm vin og eit stykke brød, ikkje sakramentet, men ein reminisens av det oldkyrkjelege agapemåltidet.  Under liturgien var det også mottaking i kyrkja av ei ung mor og eit nyfødt barn (jfr «Mødres kyrkjegong» også i den lutherske kyrkja). Presten møtte mora, faren og dei andre småsyskena nede ved døra, tok barnet i armane sine og bar det framover i kyrkja medan familien fylgde med. Tre gonger stogga prosesjonen, presten lyfte babyen høgt opp og gjorde eit stort krossteikn med han, heilt fram til kortrappa nedanfor den store porten inn til høgkoret og altaret. Mora gjekk like bak; eg såg at tårene rann. Heilt framme song presten orda frå evangeliet om Simeon som tek imot Josef og Maria og Messias-barnet og seier: «No, Herre, kan du la tenaren di  fare herfrå i fred, for augo mine har sett di frelse..» Det nyfødde barnet; eit teikn på Frelsaren som kom til verda. Guds inntog i templet.

Etter liturgien var det verkeleg agape; enkelt måltid i kyrkjelydssalen, med finsk-russisk servering, med russarar, serberar og sikkert andre nasjonalitear. Ein serbisk-ortodoks prest var komen med båten frå Stockholm for å betene  serbarane; presten som hadde presidert og preika i kyrkja, var der, og vi to dominikanarbrørne. Kaffien varma – og det gjorde også noke dropar vodka i eit plastbeger som ein av dei frammøtte villig baud på, til dei som ville.  Alt høyrer med!  🙂

Studium Catholicum har ei stor samling Newman-litteratur, takka vere at ein tidlegare katolsk biskop her (Verschuren) var særleg interessert i Newman. Så i ettermiddag har eg site stille og lese i ei bok av den franske forfattaren Henry Bremond.  Snart tar eg bussen til flyplassen. Vonar ikkje kulden lagar problem for flytrafikken. Farvel, Suomi!

Helsinki Car




kategoriar