Arkiv for november 2008

30
Nov
08

carpe diem: 30. november; Den hl Andreas

Det er Fyrste sundag i Advent i dag – men det er også er festen for apostelen Andreas. Som kjent, ber eg også det namnet. Han er vernehelgen for to land som interesserer meg, Russland og Skottland (sjølv om eg berre har vore i det siste..). Fyrst og fremst er han – som dei ortodokse truande seier: -Den som fyrst vart kalla. I Johannes-evangeliet står det: »

«Andreas, bror til Simon Peter, var ein av dei to som hadde høyrt det Johannes sa, og fylgt etter Jesus. Han finn fyrst bror sin, Simon, og seier til han: «Vi har funne Messias.» Messias er det same som Den Salvevigde»  (1, 40-41).

Det er Andreas-kallet, trur eg, å seie til brørne sine: «Vi har funne Messias… Den Salvevigde»!

Så i dag seier eg med Matias Orheim:

Eg fann min Gud i ungdoms år,
I livsens ljose, blide vår,
Det skal meg aldri anka.
Eg let min Frelsar inn til meg
Då han so kjærleg synte seg,
På hjartedøri banka.

Eg fann min Gud i ungdoms vår,
Eg etter livsens kruna trår,
Med truskap vil eg strida.
Og skal eg verta trøytt og sår,
Og um meg mykje motgang når,
Med Jesus vil eg lida.

Eg fann min Gud i ungdoms vår,
All ungdomsskraft som i meg rår,
Skal brukast til hans æra.
Skal eg med tåror sæde så,
Med frygdesong eg heim skal gå
Og mine kornband bera.

Ungdomskrafta’ er blitt manndomskraft etterkvart. Men Gud, som gjev krafta, er den same….

30
Nov
08

homiletica: 1.sundag i Advent 2008, St Dominikus krk: Mark 13, 33-37

Kjære kristne!

Advent og adventstida handlar eigentleg ikkje om jula som nærmar seg; liturgien og i lesnadene i adventstida handlar om Jesu Kristi gjenkomst, Adventus Domini, Herrens kome. Så ulikt dette er den vanlege, norske ”førjulstida” med sitt kjøpepress og sine uendelege julebord! Kyrkja si adventstid er eigentleg ei fastetid, ei botstid, ei fiolett tid. Det er ikkje vanskeleg å sjå at dagens lesnader passar på det samfunnet vi lever i: ”Det er ingen som påkaller ditt navn og ingen som tar seg sammen for å holde fast ved deg. For du har skjult ditt ansikt for oss og gitt oss våre synder i vold” (1.lesn.).

Advent handlar om det vi syng i Credo: ”Iterum venturus est cum gloria, iudicare vivos et mortuos, cuius regni non erit finis” (Han skal kome att i herlegdom og døma levande og døde, og hans rike skal vera utan ende”). Av og til blir det sagt at dette er noko vi ikkje skal tale om, ikkje forkynne; at vi skal overlate denslags til pinsevenene. Men då spør eg: – Blir orda vi resiterer ved altaret, mindre sanne på tre meters avstand, her på lesepulten, på preikestolen? Er det blitt ord vi likar å syngje, men ikkje toler å høyre? I så fall blir liturgien ein museumsgjenstand, som antikke møblar; vakre og interessante, men ikkje til å bruke, ikkje til å ta på alvor.

Nei, det er sant: Venturus est; han skal kome igjen. Med store, avgjerande omveltingar av den menneskelege historia, av heile kosmos. Difor skal vi vere vakne, observante, i beredskap – seier evangeliet i dag: ”Så våk da, for dere vet ikke når husbonden kommer… La ham ikke komme overraskende og finne dere sovende!” Brør og systre, dette er ein asketisk tekst, ein tekst om kristen praksis, om kristen øving. Det handlar om å ha sjølvkontroll, om å vere i god form, så du fastheld fokus, så du ikkje misser grepet, så ikkje alle dine behov og alle dine gjeremål – alt og alle som pressar på rundt deg – skal ta over styringa.

Korleis held vi oss vakne? Ved å be; den kristne bøna er vaken og speidande, vend mot Gud med heile sitt liv! Ved å lytte; Kva er det som informerer oss? Kva er det som formar vår oppfatning av røyndomen; er det tekstar og tankar som ikkje reknar med Gud eller er det evangeliet? Å vake, er også å skrifte, å tileigne seg den beredskapen som ligg i å ikkje bli verande i alvorlege synder. Å vake, det er å ha rydda opp i forhold til Gud og menneske, til kyrkja, til seg sjølv. Når han kjem, når teiknet syner seg, bør det vere gjort.

For han skal kome, venturus est! Advent – det er forventinga om at Gud skal kome til syne; vi ventar på hans parousia, hans tilsynekomst. Ja, er det ikkje det vi ventar på; at den Gud vi trur på, som er så vanskeleg å sjå, som så ofte synest heilt borte, sovande, uverkeleg – han skal stige inn, han skal syne seg, han skal ”flamme som ein fakkel”. Advent – det er å be: ”Om du bare ville kløve himmelen og stige ned så fjellene skalv for deg!”(1.lesn.).

Ein dag skal eg sjå han; då vil eg vere ein av dei som ser opp og som seier: Velsigna vere han som kjem, i Herrens namn. Hosanna in excelsis!

29
Nov
08

officium: Laurdag, vike 2, Judas brev (matutin)

”… å strida for den tru som ein gong for all er overgjeven til dei heilage” (v 3)

Judas brev liknar på Peters andre brev. Desse breva sin formanande tone, framsette med apostlars mynde, synest så langt unna mykje kristen tale og rettleiing i dag, i alle fall i Noreg.

Sannsynlegvis fordi det å vere kristen er blitt ei nokså søvning sjølvfylgje for mange. Ikkje slik for apostlane og deira tid. Trua var noko kosteleg, ”høgheilag” (v 20), noko som vi ikkje kan forføye over, men som vi har fått oss overgjeve. Det er dette som er den heilage Tradisjonen; overleveringa av Jesu ord og handlingar, han som er Faderens endelege Ord.

Som Peter, ser Judas truvedkjenning og livsførsel nært samanknytte. Dei som fornektar ”vår einaste hovding og Herre, Jesus Kristus”, er dei same som ”misbrukar Guds nåde så dei kan leva eit usedeleg liv” (v 4). Nåden og fridomen i Kristus som eit teppe å feie sine synder innunder. Nåden som forsvar for uetisk liv.

Kor annleis var ikkje ur- og oldkyrkja i si høge forventing til det kristne livet enn det vi har vent oss til! Vi har gjort det ”opne og inkluderande” til eit ideal – kanskje mest for å verne oss sjølve mot Kristi kall: -Fylg meg! Og mot Guds vilje: ”De skal vera heilage, for eg er heilag” (1 Pet1,16/ 3 Mos 19,2).

I framtida vil skilnaden på kyrkja og ei ikkje-kristen omverd bli tydelegare. Som på Peters og Judas» tid.

28
Nov
08

officium: Fredag, vike 2, 2 Pet 3 (matutin)

”..menneske som ikkje har noko å halda seg til” (v. 17)

Menneske utan haldepunkt. Det er dei Peter åtvarar mot i sine brev til dei truande. Spørsmålet om haldepunkt er heilt avgjerande. Det er eit spørsmål om autoritet; eit av dei mest fortrengde og vanskelege spørsmåla i dag. Kva avgjer våre standpunkt og våre val? Ofte vert det vist til fornufta, til samvitet, til fleirtalet… Alt dette har sitt verd. Men dei er ikkje tilstrekkelege og dei funksjonerer ikkje nøytralt. Både tankar og samvit er påverka.

Mennesket lever ikkje i eit tomrom. Vi er forma av oppseding og kultur. Vi må heile tida velje korleis vi stiller oss til normar som gjer krav på oss. Vi kan ikkje vere utan autoritet; vi vél våre haldepunkt. Medvite eller umedvite.

Både i kyrkjeliv og samfunnsliv er det brytningar i dag, det er vanskeleg å finne veg, fordi ein ikkje klårgjer sine haldepunkt. For eit kristent menneske er det Guds Openberring i Bibelen og den apostoliske overleveringa, forkynt og utlagd i kyrkja, som syner retninga.

Det er vårt haldepunkt. Det held.

27
Nov
08

officium: Torsdag, vike 2, 2 Pet 2, 9-22 (matutin)

”Utan å skjelva, spottar dei englemakter” (v 10)

Peter tek kraftig i når han åtvarar dei truande mot falske profetar og vranglærarar. Læra er ikkje fyrst og fremst teori, men noko som formar livet og famferda di. Kanskje siktar Peter til slike som utnytta den kristne fridomen og nåden til ikkje å ta det så nøye med moralen. ”Den billege nåden” har fylgt evangeliet som ein mørk skugge. Kristendom er meir enn ein ”tilstand”; det er ein livsprosess, noko som endrar livet vårt.  Vi har fått ”del i guddomleg natur” (1, 4 ) – for at vi skal ”guddomleggjerast”.

Kvar er det det glepp når mennesket misser kjensla av moralsk forplikting? Det er der vi tek til å tenkje at den moralske verda eigentleg er ein tilfeldig konstrukjson, noko som ikkje er forankra i ei høgre verd. Når den usynlege, åndelege verda, blir borte, misser mennesket si djupare dømekraft.

Då kan alt hende.

25
Nov
08

nota bene: Obama om religion og samfunn

Den 28. Juli i å held USAs nye president, Barack Obama, ein stor tale om religion og samfunn. I talen omtalar han si eiga tru, som inneber ei eksplisitt, kristen truvedkjenning og fast kyrkjemedlemskap. Og han seier m.a :

”Meir avgjerande er det at somme av dei progessive kjenner seg uvel ved eitkvart hint om religion – noko som effektivt har hindra oss i å bruke moralske termar når vi har nærma oss visse emne. Nokre av problema her er retoriske – dersom vi skrubbar bort alt religiøst innhald frå språket, unndreg vi oss dei førestellingane og den terminologien som millionar amerikanarar har nytta for å forstå både sin eigen moralitet og den sosiale rettferda… Sekularistane tek feil når dei bed truande om å leggje att religionen sin utanfor døra før dei entrar den offentlege arenaen:”

Det er interessant at Obama er så presis og så oppdatert når det gjeld eitt av dei heilt avgjerande spørsmåla i samfunnsutviklinga i dag. Han innser at politikk dreiar seg om etiske/moralske spørsmål – og at desse ikkje kan formulerast og drøftast dersom det religiøse språket blir forbode som offentleg språk.

Samtidig innser han – til skilnad frå ’det kristne høgre’ – at det er uråd å presse kristne verdiar på eit radikalt pluralistisk samfunn som det amerikanske. USA er ikkje berre ”kristent” lenger, seier han, men også buddhistisk, muslimsk, jødisk, sekulært…

Etter mitt syn, har Obama teke det grepet som er det einaste mogelege og konstruktive når det gjeld samfunn, tru og verdiar i dag. Tru og religion fullt og heilt tilstades i det offentlege rommet, men utan pretensjonar om å erobre det politisk.

Vi må vone at norske politikarar, både til høgre og venstre, og ikkje minst dei som har støtta og sympatisert med Obama – merkar seg denne innstillinga til religion i samfunnet. Her trengs det ei kraftig mentalitetsendring i dei europeiske samfunna. I Noreg ikkje minst.
Obama er eit tidsskifte også sett i dette perspektivet.

25
Nov
08

officium: Tysdag, vike 2, 2 Pet 1,12-20 (matutin)

”Vi var augnevitne som såg hans guddomlege velde” (v. 16)

Slik omtalar Peter opplevinga på Tabor. Kyrkja og kristendomen er heilt og fullt tufta på apostlane sitt vitnemål, på apostlane sine ord. Det er ikkje berre eit ord og eit vitnemål om møtet med Jesus etter hans oppstode, det handlar også om Tabor-opplevinga. Der fekk nokre av apostlane sjå Jesus gjennomstråla av ”det uskapte ljoset”; dei fekk sjå at han, trass sin tenarskapnad, var ”Gud av Gud, ljos av ljos… født, ikkje skapt, av same vesen som Faderen” (Nicenum).

Trua på Jesu guddom er forankra i dette apostoliske synet av hans guddom.

Slik er Jesus Kristus, han som eg trur på. I liv og død.




kategoriar