Arkiv for august 2008

31
Aug
08

homiletica…

dagens preike/homilie i St Dominikus klosterkyrkje. Tekstreferansane på bokmål viser til det lektionaret og det missalet som vert nytta i messa…

22. S. I ÅRET, 31/8-08, ST DOMINIKUS KRK, MATT 16, 21-27

Brør og systre!

Når vi møter Peter og Jesus i dag, i evangeliet, har Peter nettopp fått vite at han er ”klippa”, berggrunnen, som Kristus skal byggje si kyrkje på. Han hadde avlagt si trusvedkjenning, sjølve den felles kristne trua på Jesus: ”Du er Messias, den levande Guds Son!” (v. 16)

No, i dag, får han lære Kristi mysterium endå djupare å kjenne: Krossens mysterium, lidinga, sjølvoppgjevinga og offeret sitt mysterium. Det mysteriet som frelser verda.

Det var så uventa: Etter tider med ein vellukka kampanje rundt i Galliea – med sjuke som blei lækte, med menneske som blei løyste ut av demonane si makt, med brødunderet som metta dei fem tusen som hadde samla seg rundt Jesus… Og no er det som den tunge, dunkle skuggen frå den store byen legg seg over det ljose Gallilea-landskapet. Jesus seier at han skal til Jerusalem, til hovudstaden, til tempelbyen, til maktsenteret, til dei mektige, til dei lærde, til konfliktane og til konfrontasjonane, til den store konfrontasjonen, til avgjerande prøva.

Brør og systre! I Jerusalem ventar Getsemane og Golgata, der ventar krossen, offerplassen. Og det er dette som er sentrum i Jesu liv og gjerning. Det er dette han omfamnar når han seier: -Fader, ikkje som eg vil, berre som du vil! Ikkje som Peter vil ,men som du vil. Det er dette krossens mysterium Paulus omtalar som det heilt avgjerande i den apostoliske forkynnninga når han seier: ”For eg ville ikkje vita av noko anna hjå dykk enn Jesus Kristus og han krossfest!” (1 Kor 2,2).
Ja, vi høyrer i Jesu ord nesten som ei samanfatting, ei oppsummering av kva det dreiar seg om; vi høyrer ekkoet frå Credo: ”…han skulle bli slått ihjel og så bli oppvakt fra de døde tredje dagen etter.”

Dette at krossen og offeret står i sentrum, det kjem frå Jesus sjølv. Han sa jo: ”Menneskesonen er ikkje komen for å la seg tene, men for sjølv å tene og gi sitt liv som løysepenge for dei mange”(). Han tok kalken i den siste nattverden og tolka heile sitt liv på han sa: ”Dette er pakstblodet som blir utrent for dei mange til forlating for syndene!”

Mange er framande for dette. Dersom avisene av og til intervjuar folk, gjerne kjendisar, om ”Min tro” – så unngår dei dette. ”Korsets anstøt”. Skandalon. Snublesteinen. Jesus blir ein morallærar, det er alt. Igjen er dette fordi vi kanskje så lite ser at kristendomen er ein eskatologisk religion; det handlar om å sjå verda og livet sitt i lys av dei ”siste/yttarste tinga”. Som vi høyrde: ”Menneskesønnen skal komme i sin Fars herlghet og omgitt av sine engler og da skal han gjengjelde enhver etter hans eget verk” . Når det går opp for meg, får eg bruk for å seie med Brorson: ”Jesus, kom med dine vunder/og min gjeld hos Gud betal”: Då får eg bruk for å seie: ”Herre, se ikke på mine synder, men på din Kirkes tro” – nemleg trua på han som gav seg sjølv for oss som ei gåve og som eit offer.

Brør og systre; å vere eit kristent menneske, er å tilhøyre Kristus med hud og hår; som hans lagnad, hans skjebne – så vår. Vi må velje, vi må gjere det store valet:

-Fordelar, beregningar, tilpassingar, verdsklokskap, litt av det eine og litt av det andre, litt av alt – for å kome velberga og vellukka gjennom dette livet.
-Eller: La det gå som det vil. Ave Crux, spes unica! (Ver helsa kross, mi einaste von!). For: ”Hva gavn har vel et menneske av å vinne hele verden dersom prisen er hans eget liv? Hva skal et menneske gi i vederlag for sitt liv?” Si sjel?.

-Herre, eg vil fylgje deg, også frå Gallilea til Jerusalem. Du går den einaste vegen som fører til livet:

”Einsleg midt i folkemugen/gjeng du audmjuk, sterk og trugen/fram til krossen, steg for steg. // Vegen i frå Oljehagen/vegen fram til Påskedagen/vert ein einsam veg for deg.”

Men du må gå han. Og så må vi.

Advertisements
31
Aug
08

nota bene…

NY TID – NYE KONSTELLASJONAR

Vi lever i ei spennande tid. Ei oppbrots- og endringstid. Det kan vere vanskeleg på mange måtar – og det er lett å bli hengande igjen i ei ”gyllen fortid”. Det gode som var, skal vi takke for, men i den grad det handlar om at kristendomen hadde brei innflyting og dominans, skal vi tenkje over at det hadde sin pris: Kristen tru og etikk vart konvensjonelt, med mange sosiale utstøytingsmekanismar som ikkje alltid svarar til evangeliet.

Mennesket sin trong for fridom kom ikkje til sin rett. Mykje av opposisjonen mot kristentrua – intellektuelt, etisk, politisk – kan sjåast som eit uttrykk for frigjering frå ein kyrkjeleg autoriet som hadde teke til å gå på tomgang. Den kristne epoken -”kristendomen” (”kristenheten”) – i vår kultur hadde si tid og det er anakronistisk å tenkje fortida utfrå andre tiders føresetnader. Det var òg ein epoke som medførte store velsigningar, både kulturelt og sosialt – og når det galdt å nå generasjonar med Guds frelse. Det skal vi få sjå på Den store dagen..

Men no kan vi ta eit nytt grep. Menneske som ikkje har vakse opp med den kristne einskapskulturen og som ofte er ganske ”blanke”, er også ofte opnare, mindre fordomsfulle. Dei skal vi, som kyrkje, kunne introdusere for Kristus og vi skal kunne vise dei veg til tru og liv; tydeleg, sakleg og engasjert, men utan å vere pompøse. Som frie menneske skal vi gje vidare Ordet til frie menneske. ”For inkje har de fått det, for inkje skal de gje det”, seier Jesus. Eller som det heiter i mottordet for bloggen: «Cor ad cor loquitur» , «hjarte talar til hjarte» (Newman). Difor skal vi – som det ofte har vore understreka på denne bloggen – ikkje vere redde for å vere i minoritet. Kyrkja sin katolisitet (universalitet) handlar ikkje primært om at ho er stor, men at ho er omfattande.

Når ein tek eit nyt grep, oppstår det også nye og ofte uventa konstellasjonar. Då er det viktig at ein ikkje heng fast ved gamle mønster, vanetankar og fordomar. Nokre døme:

I dag er det mange frå den s.k. evangelikale eller lågkyrkjelege tradisjonen som får augo opna for den katolske arven. Det gjeld menneske i den lutherske tradisjonen, men også innan karismatikken og pinserørsla. Mange vil framleis vere skeptiske (også på katolsk side!), men andre har alt sett og skjøna noko som det ikkje finst nokon veg tilbake frå: Kyrkjefedrene, liturgien, sakramenta, kyrkjeordninga, klosterlivet og mystikken… Og dei skjønar at den katolske kyrkja held fast ved elementær kristen tru og etikk.

På det sosiale planet er situasjonen i Noreg ikkje minst prega av at det for tida er mange katolske arbeidarar frå andre land. Dei fyller kyrkjene, kneler på fortaua om naudsynt og gjer ein god jobb som yrkesfolk. Interessant er det at dette har ført til ein ny kontakt mellom den katolske kyrkja og den norske arbeidarrørsla. Den katolske biskopen i Oslo kan fortelje om svært positive haldningar og vilje til å inkludere dei katolske arbeidarane, både i Arbeidarpartiet og i fagrørsla. At dette vil påverke også den andre vegen, som eit kristent nærver innover i arbeidarrørsla, er eg ikkje i tvil om. På den andre sida har t d det tradisjonelt meir kristen-venlege Høgre vore med å gå inn for å forby religiøse arrangement i Oslo Rådhus. For den katolske kyrkja på si side er det ei utfordring å ta sin sosiale doktrine og sitt sosiale ansvar på alvor i dagens Noreg.

Eit sterkare religiøst nærvere i samfunnet generelt, vil også kunne skape gjensidig forståing når det gjeld å hevde Guds-trua sin rettmessige plass. Ein kan stå saman i brytninga med ei einsidig sekularistisk forståing av samfunnet.

Eg seier ikkje at alle posisjonar er omsnudde, men at det er opna nye kanalar. Det avgjerande for kyrkja er ikkje at ho får meir goodwill overalt, men at ho i ei endringstid oppdagar nye sider ved seg sjølv og sitt ansvar for å forkynne Kristi evangelium i ord og handling.

30
Aug
08

officium…

Laurdag, vike 1, Jeremia 7 (matutin)

”Men dette bodet var det eg gav dei: ’Høyr på det eg seier, så vil eg vera dykkar Gud” (v. 23)

I heile Det gamle testamentet, ikkje minst hos profetane, handlar tilhøvet mellom Gud og mennesket, mellom Gud og den truande, om å høyre Guds tale.  Ja, sjølve Israels Credo (trusvedkjenning) seier dette: ’Høyr, Israel! Herren er vår Gud, Herren er éin!” (5 Mos 6,4 )

Å høyre er å lyde (’lytte’). Å høyre er å legge nøye merke til. Å høyre er å meditere og grunne på det dei orda Herren talar.  Å høyre er å late heile livet sitt verte ransaka og opplyst av Gud. Å høyre er å vere fullstendig open, å ta inn over seg Guds kall frå ende til annan. Frå no av er det dette du skal.

Du høyrer med heile deg – som tigeren som med sitrande musklar samlar alle sansar og heile den sterke kroppen til det avgjerande spranget.

Fram og tilbake, pruting og utprøving, nøling og skepsis, slik menneske ofte stiller seg til Gud i dag – det har kanskje si tid, som alt har ”si tid”. Men så: Så må du ville.  Gud i vald.

29
Aug
08

officium…

Fredag, vike 1, Jeremia 4, 5-28 (matutin)

”Dine elskarar vanvørder deg…” (v.30)

For profetane er avgudsdyrking å halde seg med elskarar. Vi vil vere truande, men det som har med Gud å gjere, er blitt keisamt, rutineprega, ein klisjé. Det formar ikkje lenger livet vårt som noko vi elskar og satsar på. Vi heng med.

Då dukkar sidespranga opp, også i åndeleg tyding. Ein versjon av oss seier dei rette tinga når det er forventa – men tilpassar liv og tale til det som fremjar karrieren og  populariteten og som gjer livet meir komfortabelt. Kvifor skal eg vere ein ’prinsippryttar’, ein ’fariséar’, ein ’hyklar’, ein ’fundamentalist’? Kvifor skal eg plage andre med det eg sjølv står for?

Denne smidige, urbane haldninga og livsstilen ét opp substansen i trua. Ein vakker dag forlet du Gud og flyttar inn til ’elskarane’ dine for godt. Skalet fall av.

Eit truande mennneske eller ei kyrkje som utviklar seg slik, får nok applaus og godord av sine nye vener. Men eigentleg vanvørder dei eit menneske eller ei kyrkje som langsamt let seg gli bort frå ”sin fyrste kjærleik”, som utholar seg sjølv, som ikkje held seg oppreist og står for si tru.

Det utrue mennesket misser fyrst Gud, så misser det alt det ville oppnå.

28
Aug
08

officium…

Torsdag, vike 1, Jermia 3,1-5, 19 – 4,4 (matutin)

”Så seier Herren til mennene i Juda og til dei som bur i Jerusalem: ’Bryt dykk nytt land, og så ikkje meir mellom klunger” (v.3)

Jeremia har forkynt korleis Herren gong på gong har høyrt Israels angerbøner og klagegråt. Men det har berre vore overflatisk anger og billege tårer.

Det er noko med omvendinga som fordrar eit verkeleg sporskifte, at ein flyttar skikkeleg ut av det forfalne livshuset sitt og byggjer noko nytt. Ånda og stemninga frå det som har vore sjukt og usunt, heng i veggene og trengjer gjennom igjen. Stundom nyttar det ikkje å snu og vende på den sure jorda eller så ut gode forsett i ein krattskog av sløve vanar. Stundom må du ”bryte nytt land”.

Det krev at vi vaknar opp frå den uforpliktande sytinga over vårt dårlege liv. Gjer noko. Gå og snakk med ein ven eller sjelesyrgjar. Lytt til eit råd. Sjå livet ditt utanfrå, gjennom andre. Ta i mot ei oppmuntring som klan gje deg tru på at det nyttar å endre seg. Ingen er for gamal og fastlåst til det.

Kva er det du skal endre?

27
Aug
08

officium…

Onsdag, vike 1, Jeremia 2 (matutin)

”Så må du då skjøna kor vondt og beiskt det er at du har gått bort frå Herren din Gud” (v.19)

Jeremia er den lidande profeten. Hos han er det den sviande smerten meir enn den dirrande harmen som kling med i bodskapen. Jeremia leid med folket sitt, han vart avvist, kasta i brunnen – eit førbilete på den lidande, avviste Messias slik vi lærer han å kjenne i Jesus frå Nazaret.

For Jeremija er både folket som heilskap og den einskilde truande i fokus. Både folket og den einskilde kan ’falle frå’, vike av frå vegen, svike sin Gud. For Jeremia er dette det beiskaste av alt. Den store tragedien for folket, for mennesket. For vår tid er det ein mindre viktig ting. Gud er kanskje god å ha for dei truande, men livet går greitt utan også. Vi er vane med å gå inn og ut av ulike ’livssyn’ og idéar. Også religion og tru vert lett ideologi – ein måte å tenkje på.

I røynda er det å fornekte sin Skapar og å vende seg konsekvent bort frå Gud, ei svært drastisk handling. Få val påverkar oss så djupt som det. Det endrar livet vårt. Og avgjer æva vår.

26
Aug
08

officium…

Tysdag, vike 1, Sefanja 3 (matutin)

Sefanjas profetiar driv over folket som ein storm og ruskar opp i alt som er rotna og sjukt. Feiar bort alle gøymsler, alle fortrengjingar, all falsk tryggleik, alt overmot. Det som vert ståande att, er den prøvde trua, det reinsa gudsfolket: ”Eg leiver i deg eit armt og audmjukt folk. Dei skal setja si lit til Herrens namn, dei som er att av Israel” (v. 12).

Det er dette Sefanja vil fram til, det er dette han lengtar etter å forkynne – og orda skin som sola skin i regnet etter uvêret: ”Då vil eg skapa folka om, og gje dei reine lipper” (v. 9); ”Set i og jubla, Sions dotter!… Herren, din Gud er hjå deg, ei kjempe som kan frelsa. Han gleder og frydar seg over deg, tek deg atter inn i sin kjærleik” (v. 14, v. 17).

Det er nettopp hos profetane i Israel at denne innsikta kjem til uttrykk: Vegen til det gode går gjennom krisa, gjennom den gjennomgripande fornyinga, gjennom konfrontasjon med sanninga. Med deg sjølv. Med din Gud. Styrke, makt, manøvrar, hell – det gjer i seg sjølv ikkje livet betre. Det blir som å byggje eit praktbygg på ei tomt utan grunnmur. Det rasar snart.

Krisa kjem for alle. Det er opp til oss om ho vert destruktiv eller konstruktiv.




kategoriar