Arkiv for februar 2009

28
Feb
09

officium: Laurdag etter Oskeonsdag, 2 Mos 3 (matutin)

”Då…ropa han ur or klungerrunnen” (v 4)

Her er min Gud. I den logande klungerrunnen. Abrahams, Isaks og Jakobs Gud. Som ikkje seier meir om kven han er enn at han Er. Som vil gripe inn i verda, inn i livet. Som treng Moses.

Han Er enno. Han kjempar med denne verda enno, og verda med han. Som om han var fanga i sitt eige skaparverk. Som om han hadde gått seg fast i klungerkrattet. I livet mitt.

Kven er han? ”Eg vil bort og sjå dette underfulle synet…” (v 3). Sjå han.

Advertisements
27
Feb
09

nota bene: Siv-jabb

Frp surfar vidare på bylgjeryggen av norsk grums. ”Hijab-effekten” kallar media det når partiet no har stigande statistikkar igjen.

For min del aukar dette berre mi eiga framandkjensle som nordmann. Kvar bur alle desse hijab-hatarane? Er det eit by- eller landsfenomen, er det aust- eller vestlandsk, trøndsk, sørlandsk eller nordnorsk? Eller er det jamt fordelt?

Alle som er veldig mot hijab til politiuniformar, er ikkje sympatisørar av Frp og stemmer ikkje i oppsongen mot ”snikislamisering”; det er heilt klårt og eg meiner det finst aktverdige grunnar både for- og mot. Likevel er det vel ikkje mykje feil å anta at hijab-”effekten” er ein effekt av anti-islamske og antireligiøse sentiment i folket.

Redsla for det framande spelar med. Likeeins ei statisk oppfatning av kva som er ”det norske” (sjå vettug leiarartikkel i Morgenbladet i dag); som sagt her i bloggen før: Torbjørn Egner –epoken er over. Det snille, einskaplege landet ikkje langt unna der julenissen bur med sitt ”good guy” sjølvbilete har endra seg. Det er ikkje bra når pynten blir hengande i huset etter han er visna og høgtida slutt.

Veldig mykje av talen om at dei ”norske” verdiane er truga av religion og særleg islam, er ein angst- og aggresjonsretorikk. Vi treng å finne ei ny ”forteljing” som kan fornye kulturen, som ser religion som noko spanande og konstruktivt og ikkje som eit vonde som skal tøylast. Når vi trur på den gamle forteljinga, er det ikkje fordi ho er «sann» ellr «prova», men fordi ho har vore gjenteken så lenge og av så mange. Utfordra av sekularisme på tomgang, har dei religiøse tradisjonane mykje å stå saman om. Religionane må ha plass både for intern og ekstern kritikk for å kunne takle nye situasjonar, men dei skal ikkje la seg kue og ikkje la seg herse med av ein arrogant sekularisme – som om den åleine står for fred, utvikling, rettferd og framsteg. Sekularismens nære slektning, liberalismen, har finanskrisa avslørt; snart vil ein skjøne at det ikkje gjeld berre økonomisk liberalisme, men og den kulturradikale liberalismen – med sin ekstreme indivdualisme, si konsumdyrking og si råkøyring mot naturmiljøet.

Vil du at kristendomen skal forbli ein del av det norske framtidsbiletet? Då er det berre éin ting som nyttar no: Ras ikkje mot ”dei andre”, men set i gang og praktiser di eiga tru.

27
Feb
09

officium: Fredag etter Oskeonsdag, 2 Mos 2 (matutin)

”Ho kalla han Moses; ’for eg har drege han opp or vatnet’, sa ho” (v 10)

Kongsdottera som fann Moses i Nil-sivet, gav han eit egyptisk namn. Eit dåpsnamn – fordi han var ’dregen opp or vatnet’.

Å vere døypt, er å vere dregen opp or vatnet. Vatnet redda Moses, liksom vi er redda frå dei maktene som vil oss til livs; synda, dødens og djevelens makt. Slik Israel vart redda gjennom havet, redda av havet. Vatnet er død og liv, grav og oppstode. Vatnet er Jesus Kristi død og siger.

Vi som er døypte, er alle ”Moses”. Vi kunne gått under, men vi vart berga. Gud fann oss.

26
Feb
09

discursus: Aktuell faste

Faste er ein religiøs praksis. Mange trur at det berre er islam og jødedom som endå har tydlege praksis-former. I dag veit folk at islam har sine fem søyler og mellom desse er almissene, fasten og bøna. Men kor mange veit at dette også er ein del av den kristne tradisjonen? I alle fall i ortodoks og katolsk kristendom.

I den katolske kyrkja er ’kyrkjeboda’ det som formar livsmønstret for dei truande – og klosterlivet er basert på dei ulike klosterreglane (t d Benedikts regel, Augustins regel, Basilios regel). Kyrkjeboda forpliktar den truande:

– På sundagar og festdagar skal du ta del i messa
– Du skal skrifte dine synder minst éin gong for året
– Din Skapar skal du motta [i nattverden] audmjukt minst éin gong for året, i det minste i påska
– Du skal halde heilage påbodne festdagar
– Du skal overhalde førskriven faste og abstinens

I tillegg er dei truande forplikta til å ta ansvar for kyrkja sine materielle/økonikiske midlar.

Omsut for dei fattige (”almisse”), bøn og faste har alltid vore ein del av det kristne livsmønsteret. Dessverre har individualisert og privatisert oppfatting av religion og kristendom skugga for regulær kristen praksis. Resulatet blir ein kropp utan beingrind; berre mjukvev er ikkje skikka til å halde mennesket oppe og i funksjon.

Fastepraksisen kan skifte med ulike livssituasjonar; her er nokre tips:

*Tradisjonelt skulle fastedagane innehalde berre eitt skikkeleg måltid, og noko lett morgon og kveld.

*Tradisjonelt heldt ein ikkje bryllup og liknade store festar i fastetida.

*Abstinens = avstå frå kjøt. Tradisjonelt på alle fredagar.

*Avstå frå unødig underhaldning (Tv, muzak, kino/teater, uteliv..)

*Kutt ut/reduser inntak av snop og snacks og alkohol

*Set av tid til å vere stille og åleine. Les ei god bok. Kva med Bibelen?

* Gje til Caritas/Kirkens Nødhjelp

* Sjå til noko som treng vitjing og kontakt

* Ta del i fastegudstenester

* Sjuke, eldre og born er – i katolsk samanheng – ikkje forplikta til overhade fasten.

* Total faste over eit tidsrom, saman med bøn, er ein friviljug praksis som kan vere åndeleg og menneskeleg fruktbar. Førutset mogning, røynsle, helse – og evt vegleiing.

Mykje av det som er bltt ”avskaffa” fordi ein har vilja lette på krava, kjem att som apell om endra livsform frå den radikale miljørørsla, frå meditasjons-miljø og andre hald. At fasten også innheld ein politisk og økologisk dynamikk, blir stadig tydlegare. Seinast i dagens ’Klassekampen’ viste ein innsendar til radikale tenkjarar som hevda at liberalismen i økonomi og livsstil berre kan møtast med etisk motmakt: ”virtue is going to save the world… after the financial catastrophe, the salvation by ethics” (Frédéric Lordon, fransk økonom, 2008).

Store politiske grep trengs for å endra verda, men stadig sterkare vil ein innsjå at slike grep ikkje kan takast utan at agenten, mennesket, heng med. Fasten er eit treningsprogram for humanitet, ein innsikt om at mennesket må kunne meistre sin ”behov” og ikkje ekspandere utover sin tildelte plass i verda.

Så til alle – liberalistar og ”overåndelege” truande: Røyndomen innhentar oss, vi treng ikkje finne opp krutet på nytt, fastetida sin askese ventar på gjenoppdaging.

Tru må ha kropp.

26
Feb
09

officium: Torsdag etter Oskeonsdag, 2 Mos 1 (matutin)

”Men jordmødrene hadde age for Gud og gjorde ikkje som egyptarane sa; dei let gutane leva” (v 17)

Hebraiske jordmødre visste at dei var i teneste for livet, ikkje for døden; i teneste for Gud, ikkje for farao. Det var sterke og rådsnare kvinner som ikkje lét seg skræme av kongelege påbod.

Styrken deira var at dei hadde age for Gud. Når det kjem til stykket, er det kanskje det som trengs for at mennesket skal halde fast på det gode. Der respekten for Gud blir borte, sviktar grunnen under oss.

Vi skal verdsetje alt godt og stø alle menneske ”av god vilje”. Men utan truande menneske, med ”jordmor-mot”, vil grunnvollane vakle

25
Feb
09

homiletica: Messe på Oskeonsdag, St Domimikus krk, Matt 6, 1-6;16-18

preike ved messa her i klosterkyrkja; der alle får oskekrossen teikna i panna, som eit botsteikn…

I evangeliet i dag, frå Bergpreika, tar Herren fatt i den elementære jødiske, religiøse praksisen: Almisse, bøn og faste. Han kritiserer og fornyar måten dette ofte blei utført på – men han avskaffar det ikkje. Han tar for gitt at denne praksisen held fram for hans disiplar, i kyrkja: ”Når du gir en gave”… ”Når dere ber…” ”Når dere faster…”

Den religiøse praksisen skal ikkje utførast for å fokusere på oss sjølve, men på Gud og nesten. Ja, fasten er nettopp ei slik re-fokusering av kropp og sjel på mitt tilhøve til Gud, mitt tilhøve til min neste.

Jesus grip her tilbake til den profetiske kritikken av Israels faste-praksis:

– Almissen er ikkje ei nedlatande, nærmast symbolsk veldedighetshandling for ”verdige” trengende – det er ei akt av djup rettferd: ”Slik er den faste eg vil ha: at du løyser dei som med urett er bundne, sprengjer banda i åket,… at du deler ditt brød med dei som svelt og let heimlause stakkarar koma i hus” (Jes 58, 6f)

– Bøna er ikkje ein opptreden, men eit rop til Gud frå det inste av livet vårt: ”Når du ropar om hjelp, skal han seia: ’Her er eg!’ ” (v 9).

– Den lekamlege, kroppslege, konkrete fasten er ikkje liksom-bot og krokodilletårer, men ein sjølvdisiplin som viser at du ikkje tar meir plass i verda enn du treng, som viser at mennesket ikkje lever «berre av brød, men av kvart ord som går ut av Guds munn’ (5 Mos 8,3/Matt 4,4). Når du fastar rett, skal det springe ut av ei fordjupa glede – du har kome til sans og samling, du veit kva som tél – så du salvar hovudet ditt og vaskar andletet ditt; når du gjer verkeleg bot, ”skal ljoset renna for deg i mørkret og natta verta som ljose dagen”, seier Jesaja om den rette fasten.

Brør og systre!
Vi treng fastetida for å reorienterie oss, for å gjenfinne vår plass som menneske på ein meir audmjuk måte, i høve til oss sjølve, i høve til Gud, i høve til andre , ja, i høve til naturen og alle våre medskapningar. I vårt høgt utvikla og kostbare samfunn har vi gløymt dette; gløymt kor avhengig og sårbart mennesket er.
Ved gravferder her i landet, får vi så å seie, den siste oskeutdelinga: -Av jord (av støv) er du komen, til jord skal du bli. Som ein gjenklang av orda vi snart skal høyre i kveld: – Kom i hu, menneske, at du er støv og skal vende tilbake til støv.

Bot og faste dreiar seg ikkje om sjølvforakt. Den franske, katolske forfattaren, Bernanos, seier i sin roman ”Landspyprestenes dagbok” – i det han let den kreftsjuke og døyande presten uttale sine siste ord, i ei ussel kott-leilighet i Lille:

”Det er lettere enn en tror å hate seg selv. Dersom alt hovmod var dødt oss, ville nåden over all nåde være å elske seg selv ydmykt som en hvilken som helst av Jesu Kristi lidende lemmer”.

25
Feb
09

officium: Oskeonsdag, Jes 58 (matutin)

”Då skal Herren svara når du kallar på han, når du ropar om hjelp… då skal ljoset rennna for deg i mørkret” (v 9-10)

Når? ”Når du tek bort kvart tyngjande åk…når du deler ditt brød med den som svelt” (v 9-10). Når du held rett faste.

Det er radikalt uvant for mange norske kristne å tenkje at Gud knyter lovander til at vi gjer noko. Vi tenkjer på nåden som noko heilt passivt. I Bibelen er nåden og livet ein heilskap. Kjærleik og rettferd frigjer og opnar. Fasten, med den konkrete, lekamlege forsakinga, med fokus på nesten og på Gud, opnar mennesket. Slepp Guds ljos inn. Opnar mellom Gud og deg.

Fasten bryt deg ut av di eiga evindelege ”rundkøyring”, gir ei retning. Slepp fram ropet om hjelp. ”Då skal han seia: ’Her er eg!’”.




kategoriar