Arkiv for mars 2010

31
Mar
10

officium: onsdag, den stille vika, hebr 12, 14-29 (matutin)

«De er komne…til Jesus, mellommannen for ei ny pakt og til reinsingsblodet som talar sterkare enn Abels blod» (v 24)

Dette verset er sjølve senteret i eit avsnitt som handlar om den kristne gudstenesta. Som er et reelt møte med Gud, i hans velde og hans nåde. Heile den guddomlege verda er tilstades der liturgien vert feira. I liturgine kjem vi også «til dei mange tusen englar, til samlinga av dei fyrstefødde… til åndene åt dei rettferdige som har nått fullendinga.

Men hjartet i messa er offeret; reinsingsblodet som talar sterkare enn det blodet som klagar oss  fordi vi har forbrote oss mot nesten vår.  Som Peter Dass seier nettopp i ein nattverdssalme der han også syng om blodet av den uskuldige Abel:

Men Jesu blod et rop utgav/på meget bedre måde// Det ene skrek om hevn og grav/ det annet skrek om nåde.

Messa – det er å la Jesus blod «skrike om nåde» for oss og for dei vi bed for.

31
Mar
10

officium: tysdag, den stille vika, hebr 12,1-13 (matutin)

«Lat oss leggja av alt som tyngjer, og synda som har så let for å hanga ved oss» (v 1)

Motivet er henta frå den antikke friidretten; sprintaren må kvitte seg med unødig vekt og bører så han kan løpe lett og kome i mål.

Vi slit med mykje tungt i livsløpet og trusløpet vårt. Suter, distraksjonar, vonde minne, synder… Det krev mot for å kvitte seg med det. Vi må sleppe taket. Men det er mogeleg. Sutene og problema kan vi kaste på Gud i bøna. Heller ikkje syndene  treng vi å dragse på. Alt kan tilgjevast og leggjast bak.

Om vi vågar.

26
Mar
10

officium: fredag, 5. vike i faste, hebr 7,11-28 (matutin)

«Alt dette vert endå klårare når det stig fram ein annan prest, ein som er lik Melkisedek» (v 15)

Jesus er prest, konge og profet. Men han er prest på ein annan måte ein dei gamaltestamentlege prestane. Han er ikkje av Arons «orden», men av Melkisedeks. Han ber ikkje fram dyreoffer gong etter gong i ein jordisk heilagdom. Han ber fram seg sjølv, på Golgata og i det himmleske templet. Mange polemiserer mot at den nye pakta, kyrkja, skulle ha eit eigentleg presteembete -fordi ein tenkjer offerpresten som identisk med det levittiske og aronittiske prestedømet.

Prestenenesta i kyrkja er ikkje ei offerteneste som den gamaltestamentleg – og likevel er det ei offerteneste. Fordi presten representerer Kristus. I den heilage messa stig vi inn i Jesu Kristi evige presteteneste i himlen, i hans store forbøn for alle menneske.

24
Mar
10

officium: onsdag, 5. vike i faste, hebr 6,9-20 (matutin)

«Denne vona er eit trygt og fast anker for sjela. Det når innom forhenget i heilagdomen» (v 19)

Hebrearbrevet ser den jordiske røyndomen  i ljos av den himmelske, tida i ljos av æva.  Det er bibelsk – og også noko som ikkje minst den greske filosofien hadde innsikt i. Den åndelege, usynlege verda ber den synlege. Jesu Kristi offer er verkeleg fordi han døydde verkeleg, på jorda, i tida, men endå meir fordi han gjekk inn i det himmelske templet «og opna vegen for oss».

Alt i tida og livet vårt skifter, vaklar, endrar seg. Men ved trua har det ein basis i det evige. Ein grunnvoll som held: Jesu frelseverk som ikkje går ut på dato. Bylgjene går høgt, men ankeret held.

23
Mar
10

nota bene: Danningskrise

..om danningskrisa på universitetsnivået. Fyrst publisert i Signert-spalten i Klassekampen, laurdag 20. mars…

Det multikulturelle samfunnet medfører mange utfordringar. Særleg  dersom ein skjønar at det er ein realitet og ikkje berre ein idé i hovudet til multikulturalistane. Det multikulturelle dreiar seg ikkje lenger om eit slags triveleg folkloristisk mangfald, men om reelle ulikskapar i livssyn og levemåte, om motsetningar og brytningar.

Denne pluralismen påverkar synet på danning og opplæring, ikkje berre i grunnskule og vidaregåande skular, men også på universitets- og høgskulenivået. Den akademiske kulturen er sjølvsagt meir innstilt på mangfald og meiningsbryting som ein del av danninga enn det som vil vere tilfelle i skuleverket. Likevel er universitetet ein instutisjon som har blitt utforma i nøye samspel med den nasjonale kulturen elles. Det har også knytt den akademiske utdanninga nært til byggjinga av nasjonen både intellektuelt og praktisk. Etos og målsetjing i universitetet har vore i samklang med dei nasjonale fellesverdiane.

Etterkvart har det fleirkulturelle oppbrotet nått også den høgre utdanninga. Vi merkar det på spenningar og motsetningar som ikkje er reint faglege og akademi-interne, men stadig meir ideologisk informerte. Konfrontasjonen mellom den nye naturalismen og den meir tradisjonelle kultur- og miljøfokuseringa, slik Eias ”Hjernevask” har sett det i scene, er eit døme på akademisk tematikk med nervesystem innover i heile samfunnet.

Spørsmålet reiser seg altså meir radikalt: Kva er målet med den høgre utdanninga? Finns det berande og sterke idéar som gjer den enorme kompleksiteten eit moderne universitet må vere, til noko einskapleg? Finns det ein syntese som både studentar og lærarar er motiverte av? Tek den akademiske verksemda  sikte på å danne, ikkje berre utdanne? Då kjem filosofiske, etiske og jamvel religiøse grunnspørsmål på tapetet. Og dermed ulikskapane og spenningane i det faktiske samfunnet.

Uvissa om kva det akademiske danningsidealet skal vere i dag, meiner eg er ein medverkande årsak til ”industrialiseringa” av universitetes- og høgskulesystemet. Det var sikkert på sin plass med noko av den effektiviseringa som den noverande modellen legg opp til. Men inntrykket festar seg av eit system som meir og meir vektlegg det kvanitative og kvantifiserbare ved utdanninga; sjølve den akademiske produksjonen. Situasjonen er mykje den same i tilsvarande samfunn som det norske. Fleire stader oppstår det også difor alternativ til statsinstitusjonane. Det veks fram ein underskog av studieformer og studiemiljø som er meir og mindre uavhengige av det statlege akademia.  Den moderne informasjonsteknologen og globaliseringa endrar vilkår for å drive undervising og for å studere. Likeins den stadig sterkare dominansen av engelsk som det nye lingua franca også på dette området. Alt  i alt mogeleggjer dette studiar som er meir uavhengige av geografiske basar. Nye nettverk av lærarar og studentar oppstår; ein kan møtast, men det treng ikkje å vere knytt til dei administrative sentra, til den tradisjonelle campusen. I India og Kina blir no den høgre utdanninga bygd ut i ei takt og i eit omfang som får våre heimlege tilhøve til  verke bittesmå. Studentar vil i framtida vere noko ein konkurrerer om på ein internasjonal arena.

Dette kan bli ein utveg for miljø som vil prøve å møte danningskrisa i akademia. Det er ei krise som særleg råkar dei humanistiske faga. Det er gjennom humaniora dei dannande og integrerande kunnskapane er tydlegast tematiserte. Skal danning lukkast, må ein i det minste ha ei oppfatning om kva mennesket er. Ein kultur der dette er blitt utydeleg og omstridt, vil det difor vere vanskeleg å vedlikehalde eit fungerande danningsideal. Då ligg vegen dess meir open for å instrumentalisere mennesket, in casu studenten og læraren, som ein økonomisk nyttegjenstand slik samfunnskreftene  til ei kvar tid har bruk for det. Er det ikkje eit slikt unversitet vi er i ferd med å få?

Når bastionane fell, vil det skape opne rom for miljø og kulturar med stadig intakte danningsideal, med filosofiske og etiske tradisjonar ein kan stå saman om.  Dette gjeld ikkje minst dei store religionane og livssynsgruppene. Ofte har desse også vide internasjonale  forgreiningar som nettopp matchar globaliseringa og moderniseringa av utdanningsfeltet. Ein katolsk student kan studere på Voss, kommmunisere med sin rettleiar i Roma og møte medstudentar i San Francisco. Og heile tida vere innanfor ein felles danningshorisont.

Menneskeleg danning trengs og vil bane seg nye vegar. Hegemonia vaklar og David vil igjen vise seg sterkare enn Goliat. Fordi han har noko å tru på.

23
Mar
10

officium: tysdag, 5. vike i faste, hebr 3,1-19 (matutin)

«Sjå til, bør, at ikkje nokon av dykk har eit vondt, vantruande hjarta, så han fell frå den levande Gud» (v 12)

Fråfallet.  Det var den store ulukka for kyrkja i oldtida. Presset kunne vere stort; forfylgjingar og rettargang. Nokre greidde det og vart martyrar og vedkjennarar. Andre held ikkje ut.

Eg trur Gud forstår dei som fornektar under umenneskeleg press og tortur.  Den åndelege fåren er kanskje større der våre eigne synder og vår feigskap langsamt et opp det frimodet som skal bere trua vår.

Å ha vore ein kristen – og ikkje lenger vere det. Ein apostat. Kva kan vere tyngre? Berre når vi lever med eit ope hjarte for Gud, i hans ljos, kan vi verje oss mot det.

23
Mar
10

officium: måndag, 5. vike i faste, hebrearbrevet 2,5-18 (matutin)

«For det er ikkje englar han tek seg av, men Abrahams ætt tek han seg av» (v16)

Heile evangeliet ligg i desse orda. Englane – reine ånder, opphøgde og vedunderlege skapningar, Guds tenarar og sendebod. Og likevel: Mennesket står Gud nærare; skapt i hans bilete, elska så høgt at han sjølv blir ein av oss, så høgt at han går heilt ned i djupet av vårt fall. For å lyfte oss opp til seg. Ja, i Sonen, vår bror, er mennesket sett ved Faderens høgre hand, over englar, kjerubar og serafar.

Mennesket treng kjærleik. Og får det. Guds eigen. Han tek seg av meg.




kategoriar