Arkiv for januar 2010

31
Jan
10

homiletica: 4. sundag i det allmenne året, 31. jan-10, St dominikus krk, Luk 4,21-30

Kjære brør og systre!

I dag møter vi Herren som predikant i synagoga i Nasaret. Han har har nettopp vendt tilbake til byane etter prøvinga i ørkenen, etter møtet med Freistaren, med Fienden. Hans offentlege forkynning og verksemd tek til. No drar han gjennom Galilea, gjennom heimlandet sitt.  Midt i synagogegudstenesta ropar han ut, med orda frå profeten Jesjas bok:

Herrens Ande er over meg, for han har salva meg til å forkynna ein gledesbodskap for fattige. Han har sendt meg for å ropa ut at fangar skal få fridom og at blinde skal få sjå og løysa dei trælka or tvang og ropa ut eit nådeår frå Herren!  (Luk 4,18f).

No er han her; Messias, Den salva, Guds apostel, Guds utsending: Profeten og kongen, full av kraft, full av mynde.

Og orda vekkjer gjenklang, undring og beundring; folket i Nasaret kjenner makta og utfordringa  i hans tale. Men så kjem reaksjonen: -Men dette er jo Josefs sønn?  Underforstått: Han må ikkje ”kome her og kome her”!. Vi treng ikkje å gjere bot, vi kjenner familien, han kan passe sine eigne saker, vi treng ikkje å bli belærte, vi treng kkje å gjere bot, her er alt Ok, i alle fall like Ok som andre plassar. Vi er då vel ikkje verre ennn andre!

Jesus merkar denne brodden i spørsmålet deira – og han gjer det motsette av det vi lett tenkjer; at han skulle ha kome dei møte, jekka seg ned, prøvd å forhandle, å forklare. Men nei; han trappar opp konflikten, eller rettare sagt: Han avslører konflikten. Han triggar, han utfordrar. Han opptrere som profet, slik vi høyrde det i den fyrste lesinga:

Du skal spenne beltet om livet og stå frem og tale til dem alt det jeg befaler deg. Du skal ikke være redd for dem, ellers vil  jeg gjøre deg redd for dem… De skal stride  mot deg, men ikke vinne, for jeg vil være med deg og berge deg, lyder ordet fra Herren.

Han syner at Gud har rett mot folket; at Guds tale og Guds teikn og under berre kan takast i mot der det er tru og eit ope sinn. Her er det ikkje slagordet ”kunden har alltid rett” som rår. Der menneske ikkje vil, kjem heller ikkje Gud noko veg, Gud er ikkje til sals. Han lar seg ikkje presse, han lar seg ikkje prute med.

Brør og systre! Kor annleis er ikkje ofte dei truande si haldning i den situasjonen vi lever i? Vi har late oss drive på defensiven. Ved den minste motstand går vi i dekning. Vi blir lett flaue på kyrkja og trua sine vegner; ja, på Guds vegner. Våre eigne synder skal vi  ikkje forsvare, men trua skal vi forsvare. Som kristtrugne er vi døypte og ferma til å vere apostlar, til å vere kongar, prestar og profetar. Vi skulle aktivt føre Gud og hans Kristus, hans Messias, på tale. Vi skulle føre Gud tilbake til ei verd som har fortrengt og forkasta han. Vi har eit apologetisk kall, eit kall til frimodig trusforsvar – ikkje negativt og foruretta, men med spenst og alvor og glede.

For våre stridsvåpen er ikkje jordiske, seier apostelen, men Guds kraft er verksam i dei, så vi kan leggje festningar i grus. Vi riv ned tankebyggnngar og alt stort og stolt som reiser seg mot kunnskapen om Gud, og tek kvar tanke til fange i lydnad mot Kristus (2 Kor 10,4).

Som katolske kristne har vi eit tydeleg forbilde i vår eigen Sigrid Undset, lekdominiknarinne; stor forfattarinne, men også ein modig og aktiv apologet.

Det hardna til rundt Jesus. Nasarearane avviste han; dei dreiv han ut av synagoga, ut på ein fjellskrent for å styrte han utfor, for å bli av med han.  Men han går tvers gjennom gjennom mengda;  ”midt gjennom skaren”, og drar bort, for aldri å kome tilbake.  Alle vik unna for hans kongelege stordom, for  hans guddomlege mynde, for hans usynlege, men merkbare integritet.

Det er denne integriteten som også gjev oss og våre ord overtydingskraft. Den hl Dominikus, vår far, og hans første preikebrør skjøna at dei måtte forkynne (verba et vita) ”med ord og med liv”, med tomme hender, vandrande til fots, i tale og i samtale. Og kanskje med denne songen frå salmane inni seg:

Du Herre, er mitt håp, min støtte fra ungdommen av… Min munn skal forkynne din pris, hele dagen din frelse!

I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande. Amen.

29
Jan
10

officium: fredag, 3. vike i det allmenne året, 5 Mos 31,1-15 (matutin)

«…då skal denne lova lesast opp for heile Israel» (v 11)

Moselova skulle lesast for alt folket, små og store, under lauvhyttehøgtida. Heilage tekster, lesne opp for den gudstenestefeirande forsamlinga – det er ein del av arven vi har frå Israel.  Opplesinga er informativ, særleg i ein epoke då andre kommunikasjonsmåtar ikkje var tilgjengelege; dei fleste kunne ikkje lese, men alle kunne høyre. Opplesinga er pedagogisk: Lær dette! Opplesinga er moralsk: Gjer dette! Opplesinga er anamnetisk, påminnande: Hugs dette, hugs at slik handla Herren, slik er Gud, slik handlar han alltid.

Men ikkje minst er opplesinga liturgisk: Gled dykk over dette! Det er gleda og alvoret i høgtidsfeiringa som dannar sjølve rommet og atmosfæren for det du høyrer. Orda skal høyrast, men også feirast, mottakast som levande ord, ord som Gud er tilstades i, no, når vi høyrer dei.

28
Jan
10

officium: festen for den hl Thomas Aquinas, Sirak 39, 1-14 (matutin)

«Tidleg om morgonen står han opp for å søkja Herren»

Dette verset er ein del av ei lengre skildring og hylling av den skriftlærde, av teologen; han «som kan vigje seg heilt til å granska lova åt Den Høgste». Ein slik vismann og teolog var den hl Thomas. Han var lærd, han granska, han skreiv, han tala. Men han ba også. Han tilhøyrde Preikebror-ordenen, dominikanarordenen; på den tida sett som drastisk radikal med sin strenge askese og sine krav til studiar og kontemplativt liv – eit dårleg val for ein som ville gjere karriere, slik Thomas» høgadelege familie forventa.

Som preikebror hadde han valt eit liv i studiar, men òg eit liv i bøn. Teologi som ikkje er født i bøn, er ikkje verkeleg teologi. For teologi er å «lære om Gud», men også «å vere lært av Gud».

27
Jan
10

officium: onsdag, 3. vike idet allmenne året, 5 Mos 29 (matutin)

«Det dulde høyrer Herren, vår Gud til; men det som er openberra, gjeld for oss og våre born til evig tid, så vi kan halda alle boda i denne lova» (v 29)

Moses står på Moabsletta med folket samla «framfor Herren» (v 10);  Sinai-pakta skal fornyast – for den generasjonen som dro ut frå Egypt, for dei som kom til undervegs og for dei som skal kome i framtida. Israels Gud er veldig, ufatteleg, heilag – korleis skal vi forhalde oss til slike høgder og slike avgrunnar? Slik kunne tvil og innvendingar dukke opp.

Vi kan ikkje kjenne Gud i hans utilgjengelege vesen, anna enn i skuggar og glimt. Men han har opneberra seg. Han har tala. Han har peika ut ein veg å gå på. Der kjem vi fram, der kan vi møte han.

Guds velde skal vi vite om. Og tilbe. Guds tale skal vi høyre. Og etterleve.

26
Jan
10

officium: måndag, 3. vike i det allmenne året 5 Mos 26 (matutin)

«No kjem eg med fyrstegrøda av det eg har  avla på den jord du gav meg» (v 10)

Dette kapitlet er ein liturgisk tekst, med rubrikkar og med ord som skal utalast for Herrens åsyn. Det er ein evkaristisk liturgi, eit takkoffer.  Når israelitten takka, sanna han at heile hans liv var ei gåve. Å gje, er å ta i mot.  I takkseeinga ligg også oppsummeringa og påminninga om hans paktsttruskap: «Eg har vore lydig mot Herren, min Gud og gjort alt det du har sagt meg» (v 13). Det er i pakta Israel mottek livet sitt og framtida si  frå Gud.

Kyrkja held framn å feire dette – i Den heilage messa; der blir livet vårt fornya, som kall og som gåve.

25
Jan
10

carpe diem: Rudshøgda på veg sør

Sunnmørshelga er over. Alt vel på heimefronten. Starta i 730-tida heimanfrå, med ferje over fjorden og kurs utover, så over Ørskogfjellett, inn Romsdals-fjordane, opp dalen og bortover Lesja og ned resten av Gudbandsdalen. Kunne køyrt over Stryn-Grotli ferjefritt, men greitt å sleppe høgfjellet i januar.

Lett snøvêr i natt og skyer ned i fjella heime, men nedover dalane lyste det opp. Fint å fare. Rask rast her på Rudshøgda nord for Hamar. No tek eg til med «innflyginga» til kvardagslivet på St Dominikus; førebuingar, samtalar, korrespondanse, styr og stell – men heldigvis også til liturgien og dei stille timane.  Vel heime før messe og vesper i kveld. God willing.

24
Jan
10

homiletica: sundag 17. jan -10; «Trefoldighetskirken», Oslo;

Aksjonen «Bøn for Oslo» vart avslutta med ekumenisk gudsteneste i «Trefoldighetskirken» – leia av biskop Ole Christian Kvarme (DNK) og pastor Håkon Fagervik (Pinserørsla). Underteikna var predikant. Tekstane er siterte frå dagens liturgske lesnader…

Kjære brør og systre!

Jesus er på reise gjennom Galliela og Samaria. Her sit han, sliten og tyrst, ved Jakobsbrunnen, ved Sykarsbrunnen.  Her sit han som sjølv er brunnen, han som sjølv er kjelda. Han som seier: ”Den som drikker av det vann jeg vil gi ham, skal aldri mer tørste”!

Jakobsbrunnen – det er patriarkbrunnen. Og dermed eit symbol på heile Guds lange frelseshistorie med sitt folk, det folket som fekk namnet Israel etter sin stamfar Jakob. Her sit Jesus ved den kjelda som flyt fram gjennom  Den gamle pakta; i alle Guds store gjernigar, i alt det som Gud tala gjennom Moses og profetane, alt det som lyser fram frå Dei heilage skriftene. Alt det som er oppfylt nettopp i Jesus Messias, Jesus Kristus., han som sit her som ein ukjent på brunnkanten. Han som sjølv er brunnen. Han sit her, for – som han seier – ”Frelsen kommer fra jødene”.

Kristus, Guds Son, sit ved ein jordisk brunn og ventar. Ventar på at mennesket skal passere, skal dukke opp, skal kome i samtale med han. Brør og systre – vi lever i eit tid der vi også må ha tid til å vente på mennesket. Vi lever i ei tid då mennesket må opne seg for Gud, for Kristus, i fridom, fordi det sjølv begynner å søke han, å samtale med han. Gud kan berre nå inn der mennesket har opna seg, der det er blitt mottakeleg. Avkristna menneske kan ikkje dresserast og  suggererast til å bli truande, til å bli disiplar. Dei må opnast, i samtale med Herren.

Det er mange som er i ferd med å opne seg i dag, i ferd med å kome ut til brunnen. Ikkje alle, men mange; stadig fleire. Spørsmålet, trangen, tørsten, lengten etter det levande vatnet, begynner å melde seg. Folk begynner å våge å setje ord på det. Det er lov å snakke om på ein heilt annan måte enn tidlegare, sjølv om det også vekkjer motstand og skaper konfrontasjon. Det kan vere provoseande, men provokoasjon er  å ”kalle fram”  eit svar, ein respons, eit val!

I Jesus Messias, i Dei heilage skriftene, i heile Guds frelseshistorie, finn menneska det vatnet som åleine kan stille torsten i mennesket:

Det er torsten etter Meining. Det som så lenge har vore tabu. Vi ser det i litteraturen, vi ser det over alt.

Det er torsten etter Tilgjeving, etter legdom for kropp og sjel.

Det er torsten etter eit Oppreist liv, etter eit verdig liv, ja, etter evig liv.

For mennesket kan berre leve opp til sitt fulle verd, sin fulle ’verdighet’, når det ser sitt utgangspunkt og sitt mål i Gud, sin Skapar. Mennesket er Guds bilde, ”lite ringare enn englane skapte han det”, seir salmisten. Derfor er det berre Gud som kan matche mennesket. Som kan stille tørsten i mennesket. Som den hl Augustin seier: ”Gud, du har skapt oss til deg, og vårt hjarta er uroleg til det finn kvile i deg!”

Kanskje må vi gjennom ei krise, både personleg og kulturelt og samfunnsmessig, for å forstå det, for å våge å innrømme det. Kvinna frå Sykar blei konfrontert med si krise; alt det som var usant og uheilt i livet hennar: ”Du har ingen mann, og den du nå har, er ikke din mann” Der snakket du sant”. Bror og syster: Den frelsande krisa er der når du ser at du endeleg må snakke sant, at ”det du nå har”, er ein bløff, for Gud og menneske. Då krakkar betongen du har støypt livet ditt inne i – slik at den mjuke hjarterota kan kome fram, slik at det levande vatnet kan nå inn.

Kjære vener! La oss gå ut og oppsøke han som sit ved brunnen. Skal vi evangelisere verda, evangelisere Oslo, treng vi fyrst sjølve å få sjelesorg, treng vi å skrifte ved brunnen, pne oss for Messias. La oss også gå ut til brunnane i denne verda, i denne byen; der mennska dukkar opp, der dei kan møtast. Alle møteplassar blir brunnar med levande vatn, dersom eit levande kristent menneske sit der. Jesus seier jo: ”Den som drikker av det vann jeg vil gi ham, skal aldri mer tørste. Det vann jeg vil gi ham, skal bli en kilde i ham med vann som veller frem og gir evig liv”!

Hugs også at Gud tyrstar etter mennesket, etter oss! Han sit ved brunnen fordi han er tyrst. Og på krossen ropa han ut: -Eg tyrstar!

Ja, hos profeten Jesaja seier han: ”Av kjærlighet til Sion vil jeg ikke tie, for Jerusalem skyld vil jeg ikke være rolig, før den Rettferdige stråler frem som morgenrøden, før Frelseren flammer som en fakkel! (Jes 6,1f).

Brør og systre: Bønn for Oslo; det er bønn om  dette: At den Rettferdige skal stråle fram, at ”Frelseren flammer som en fakkel” over denne byen, der han lenge har vore i ferd med å blir fortidd, skjult, fortrengd. Difor skal dette vere ei pakt for alle oss som deltek i Bøn for Oslo:

Jeg vil ikke tie om Jesus,

Jeg vil ikke skjule hans navn.

Hvor skulle jeg nekte ham ære

Som allting har gjort til mitt gavn?


I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande. Amen.




kategoriar