Arkiv for juli 2009

31
Jul
09

Til lesaren: Kommenter gjerne!

Etter statistikken å døme, har visst denne enkle bloggen mange lesarar og brukarar. Det er fint. Meninga er at han ikkje skal vere for vidløftig i form og utstyr, men ha så bra innhald som mogeleg.

For vel eit år sidan var det ein del ivrige debattar og kommenteringar på bloggsidene. På eit tidspunkt måtte eg vere litt ordstyrar og setje litt grenser. Kanskje gjorde det at folk var litt for stille av seg? Kanskje ville det vere bra om fleire av dei som les bloggen, gjev seg til kjenne med tankar om tinga? Sjølvsagt er det mogeleg å berre bruke bloggen som «lectio», som lesnad til eigen ettertanke. Eit litt fordjupande og kontemplativt preg syns eg det er bruk for i den litt rastlause og spragla bloggverda. Men: Skriv gjerne kommentarar og tankar som du vil dele med andre – og med meg. Gjerne kort og greitt. Kom igjen 🙂

Advertisements
31
Jul
09

officium: Fredag, 17. vike i det allmenne året, 2 Kor 11,30-12,13 (matutin)

”Eg må rosa meg, endå det ikkje tener til noko…” (12,1)

Sjølvros tener eigentleg ikkje til noko når ein som apostelen veit at mysteriet i eins liv er Jesus Kristus og hans makt i vår vanmakt. ”Difor vil eg helst rosa meg av mi vanmakt”, seier Paulus. Guds røyst kviskrar i sinnet hans: ”Min nåde er nok for deg” (12,9).

Og likevel: Paulus vedstår seg livet sitt, også det positive, sterke og gode. Kvifor ikkje? Det er jo Guds gåver! Han bøyer seg ikkje for dei som vil usynleggjere han, få han til å teie og vike. Han veit kva han står for, han underslår ikkje sin innsikt og si livsrøynsle. Heller ikkje åndeleg. Han har ei røynsle av Gud; for fjorten år sidan vart han ”rykt inn i den tredje himmelen” (11,2).

Livet er verkeleg. Ikkje ein teori. Det må vi våge å vedstå oss.

30
Jul
09

officium: Torsdag, 17. vike i det allmenne året, 2 Kor 11,7-29 (matutin)

”Ofte var eg på ferder, i fare på elvar, i fare mellom landsmenn, i fare mellom utlendingar, i fare i byar, i fare i øydemark…” (v 26)

Å vere apostel er å vere på ferd, er å vere i fare. Ein apostel overskrid denne verdsens kategoriar; by og land, framand og landsmann. Han tilhøyrer ein annan orden:  Den verda som kjem, som alt er i ferd med å finne feste i denne verda. Ein apostel ser alt i eit høgre og lengre perspektiv: ”Alt for alle”, seier den hl Paulus; ”Ad majorem gloria Dei” (til større ære for Gud), seier den hl Ignatius av Loyola; ”Korleis skal det gå med syndarane?”, sa den hl Dominikus; ”Eg har vore trufast mot det himmelske synet”, sa Hans Nilsen Hauge, og gjorde Pauli ord til sine.

Biskopane er dei fyrste apostlane sine etterfylgjarar, i samarbeid  med dei alle prestane og tenarane for Ordet – og alle truande er vigde til eit apostolisk kall i dåpen og ferminga. Dei skal sjå lenger enn alle hindringar og fårar. Sjå tvers gjennom mørkret, sjå Guds plan som vert verkeleggjord i verda.

Ofte nedslegne. Aldri utslegne.

30
Jul
09

discursus: «PIlgrim i dagens Noreg»

her er kompaktmanus for føredraget på Avaldsnes under Olavsdagane der. Og med bloggens markering av Olsok. Avaldsnes kyrkje ei Olavskyrkje frå mellomalderen. Ein viktig historisk plass…


Det handlar om mentalitet; dette er ein liten pilgimsteologisk mentalitetsanlyse…

Pilgrimsferder, ja sjølve pilgrimstanken, er blitt vanleg igjen i dagens Noreg. Eg hugsar fyrste gongen eg gjekk med ei gruppe over Dovre mot Nidaros, på åttitalet. Aftenposten kom og laga reportasje. Det var noko nytt; kombinasjonen av historie, fellesskap, natur, fysisk anstrenging, undervising, og bøn. Sidan har det teke heilt av.

Vi må sjå det som ein del av den religiøse oppvakninga. Samtidig som det er mangetydig. Det ventar ei verkeleg lang pilgrimsferd for å finne fram til det som er grunntanken i det tradisjonelle pilgrimsmotivet. Fordi det norske landskapet, religiøst og ideologisk, har mange hindringar som vi oppdagar når vi legg i veg…

Lat oss sjå nærare på nokre av desse hindringane; dimensjonar ved den tradisjonelle pilgrimstanken som buttar mot den norske tenkjemåten:

-At det i det heile er tale om eit religiøst mål. At Gud i det heile finst. Det finst nosk gudstru, men ofte svært vag. Ja, ein del av ideologien er at trua helst skal vere vag. Trua som privatsak.

-At målet er vktig, ikkje berre vegen. Vi vil vere søkjande. Men: kan ein søkje noko ein ikkje ynskjer å finne. Den som leiter etter ein bortkomen…? Den som lengtar etter den han/ho elskar…? Å søkje, er å søkje noko…

Jfr Hebrearbrevet, som talar om trua som ei pilgrimsferd, og om dei heilage gjennom tidene som pilgrimar: Trua er pantet på det vi vonar, vissa om ting vi ikkje ser... (Hebr 11,1). Ikkje uviktig at det vi trur, verkeleg finst, at det vi søkjer å finne, verkeleg kan finnast! Tru er å tru noko bestemt, tru er å ville noko, å ha eit mål. Vi les vidare, om dei heilage trusvitna:

I tru døydde alle desse utan å ha fått det som var lova. Dei berre såg det langt borte og helsa det, og dei vedkjende seg at dei var framande og heimlause på jorda. Dei som talar slik, viser at dei lengtar etter eit fedreland. Om dei hadde tenkt på det landet dei drog ut frå, hadde dei hatt tid til å venda tilbake. Men no er det eit betre land dei lengtar etter: det himmelske. Difor skjemmest ikkje Gud av dei, men vil kallast deira Gud, for han har gjort i stand ein by til dei. (Hebr 11,13ff)

Sjølsagt er vegen viktig, sjølsagt opplever ein noko godt og viktig undervegs; gleder og strabasar, strabasiøse gleder og gledelege strabasar. Vandringa er ein skule – som for Israel i øydemarka. Dei skulle til Kanaan, målet var tydeleg, men det var på vegen dei mottok Lova, blei innvigde i Sinai-pakta, lærte Guds veg og vilje å kjenne.

-At det finst heilage stader og heilage menneske. Vi har eit nivellerande og egaliteriserande syn på røyndomen. Bra, men einsidig. Alle stader er heilage, som skapte av Gud. Men stader der Gud særleg møter oss, er heilage på ein særleg måte. Då Moses møtte engelen, møtte Herren, i den brennande busken: Då sa Gud: Kom ikkje nærare! Ta av deg skorne! For staden du står på, er heilag jord’ (Ex 2,5). Kor uvante er ikkje dette fos oss norske verdsmeistrar: Kom ikkje nærare! At noko er heilagt. At noko ikkje er direkte tilgjengeleg! At noko ikkje er laga av menneske!
Og: Gud brukar menneske ulikt. Trua har sine førebilete, sine heltar: Martyrane, vedkjennarane, dei som Gud fekk forandre, omskape, bruke, ofte på trass av seg sjølve; som David – krigar, mordar (Urias), horkar (Batseba); som Peter (fornektaren); som Paulus – medskuldig i drapet på Stefanus, ein forfylgjar, ein som sa: -Kristus kom for å frelse syndarar og mellom dei er eg den største.

Oscar Wilde, som omvende seg på slutten av eit ikkje altfor fromt liv, sa at det var den katolske kyrkja han heldt for sann – fordi han han hadde fått stole paraplyen sin i ei kyrkje og skjøna at denne kyrkja er for syndarar. -Den katolske kyrkja er for syndarar, dei respektable kan greie seg med den the Church of England, sa han.

Helgenen – eit menneske som Gud har fått bruke, om så på tvers av han sjølv; som Olav! Vi har eit borgarleggjort syn på det heilage, ja, på trua og kyrkja i det heile. Alt skal vere på det jamne. Men kristen tru ferdast i djupet og i høgda! ”Frå det djupe…” (sal 130)! ”Sursum corda/Lyft dykkar hjarto…”(innleiingsdialogen/prefasjonen til nattverdbøna, slik det har lydd heilt frå tida i katakombane; ja, nettopp der)

Vi er så uvane med det å kunne ta de heilt ut; difor uvane med det heilage, med helgnane, med klosterlivet; med sølibatet, fattigdomen, lydnaden –ikkje som noko betre enn andre livsformer, men som radikale teikn på det som er annleis, på det umogelege, det ”hinsidige”, på det Guds rike som skal kome og snu alt opp ned, og som samtidig er kome, er nær…!

Det er dette gjennomtrengjande og verkelege ved det heilage som også ligg i i trua på at at jordiske leivningar av ein heilag kan ha kraft i seg:
Som Elisjas bein i grava;
som Jesu kappedusk (han snudde seg fordi han kjende det gjekk ei kraft utfrå han…), ei sjuk kvinne hadde rørt ved han;
som skuggen av apostlane som fall på dei sjuke dei hadde bore ut på gata der apostlane passerte

Frelsa, helginga omfattar ikkje berre sjela og moralen, men også kroppen! Slik at mennesket verkeleg vert endra, fornya, heilaggjort, guddomleggjort!

-At Gud verkeleg kan høyre bøner! At han lever og handlar! Gud er ein levande Gud! Han elskar, lid, endrar seg, bryr seg, kjempar med oss, ”gjer så godt han kan”, så å seie, fordi han er bunden av truskapen mot sitt eige skaparverk, slik det no ein gong er også som fallen skapning, bunden av den fridomen han har skapt menneska med.

NB: Dei tankane eg har lista opp, er det uråd å oversjå dersom vi skal vere pilgrimar i kristen tyding. Ingen kan vere kristen pilgrim utan å tru på dette. Utan tru er det umogeleg å vera til hugnad for Gud. For den som stig fram for Gud, må tru at han er til, og at han løner dei som søkjer han. (Hebr 11,6).

Nokre andre moment i den kristne pilgrimstanken:

-Bota. Ein strabas, ein omveg, som Israel i øydemarka igjen; ein skule, ein skuleveg… Syndstilgjevinga tek ikkje bort Guds pedagogikk, ’den timlege syndestraffa’ som vi katolikkar kallar det. Alle Guds heilage får kjenne det: Peter: -Ein annan skal binda opp om deg og føra deg dit du ikkje ville. Paulus:- Herren har sendt meg ein Satans engel, ein tagg i kjøtet, for at eg skal skjøne: -Min nåde er nok åt deg.. mi kraft vert fullenda i di vanmakt..

Vi treng å kjenne det på kroppen: Eit glas vatn, ein mynt eller setel i korga, kjenne forsakinga (faste), dele smerten åt dei andre.

Ein verkeleg pilgrim, gjer alltid ei indre reise. Han endrar seg, kjem lenger. Skriftemål og livsoppgjer høyrer med i den kristne valfarten.

Kva så med dei som legg ut på pilgrimsferd i ein heilt annan modus? Velkomen til alle, seier eg! Kven veit kva som kan skje undervegs? -Den som ikkje er mot oss, er med oss, seier Herren om dei som gjer det gode.

Men: Lat kyrkja halde fast på si forståing og sin praksis! Så ho kan vise veg for dei som vil vere kristne pilgrimar.
Kvifor er mange framande for den kristne forståinga? Å tru på noko betsemt, å søkje mot eit verkeleg mål, å vente noko konkret av Gud? Kanskje fordi det forpliktar oss? Vi må ta ein sjanse. Ta eit val. Satse på noko. Stå eller falle med det. Ikkje kunne ”levere tilbake” når det ikkje passar oss lenger.

Å våge oppbrotet. Å ta steget.Det er kallet til det norske mennesket, den norske pilgrimen i dag! Kven du enn er; du må gjere eit val, vite kven du er, kven du vil identifisere deg med, no man is an island, anten du er rik eller fattig, uansett kva livshistorie du har, med sigrar eller nederlag, du må velje kvar du vil, kven du vil gå saman med – Eg vil tilrå at du seier, som det står i pilgrimssongen:

Jeg har valgt å gjøre selskap med Guds enkle vandringsmenn/det må koste hva det vil/men jeg vil hjem til himmelen!


28
Jul
09

carpe diem: Avaldsnes

Avaldsnes. Det kan du lese om i Snorre. Ein vakker stad, eit grønt nes like ved leia gjennom Karmsundet i innseglinga sørfrå til Haugesund. Ute på neset, høgt på haug, ligg den gamle steinkyrkja frå mellomalderen; fylkeskyrke var ho, og difor stor og stasleg.

Hit kom eg i embets medfør som preikebror i dag, for å halde føredrag i samband med dei årlege Olavsdagane her. Kom frå Sunnmøre, via Bergen, og returnerer same vegen i morgon. Reisa gjekk med buss og ferje (Halhjem-Sanmdvikvåg). Som lettmatros i ferje- og kystfart i skuledagane mine, og som alltdi interessert i skip og båtar, treivst eg med å ta dei nye gassdrivene ferjene som no går i dette sambandet. Flotte farty, robust utstyrde for pasasjerane både i salongar og på dekk; ikkje noko dill. Stål og tre.

Og dei gjer god fart og skjer seg gjennom sjøen, eit heilt lite cruise gjennom vakre Sunnhordlands-farvatn. Vel forbi Reksten på innsida og Austevoll på utsida, opnar havet seg rett ut. Så kjem vi til den lune hamna nørdst på Stord, i Fitjar. Sol og høge tårn av skyer, frisk bris og mørke, krafige regnskyll som er over like fort som dei kjem. Det har vore ein turr sommar, vatn trengs, særleg i dette grøne landet her vest.

28
Jul
09

officium: Måndag, 17. vike i det allmenne året, 2 Kor 8 (matutin)

”Denne gongen er det de som har overflod og kan hjelpa dei som lid naud” (v 14)

Den innbyrdes solidariteten, ikkje berre åndeleg, men også materielt og økonomisk, har vore ein del av livet i kyrkja frå fyrste stund. Urkyrkja i Jerusalem hadde felles kasse og sytte for sosial hjelp til trengande grupper, til dømes enkjene.

Diakonien tilhøyrer kyrkja sitt vesen. Kyrkja er ein verkeleg fellesskap. Vi kan ikkje selje ut all omsorgen til det sekulære samfunnet. Trua angår både kropp og sjel. Difor er innsamlinga av midlar ein del av det apostoliske ansvaret. Difor er instruksane om gjevartenesta  teken med i Det nye testamentet.

Nokon syns kollekt og innsamlingar er uåndeleg pengemas. Medan det i røynda er ei gudsteneste.

27
Jul
09

officium: Sundag, 17. vike i det allmenne året, 2 Kor 7 (matu

”Verdsens sorg fører til død” (v 10)

Kropp og sjel heng saman. Sorg og uro som set seg fast, bryt livet vårt ned. Døden er redsla i alle våre redsler, i alt vi engstar og uroar oss for. Også uro og sorg som er realistisk nok og som har med omsorg for andre å gjere, kan bli destruktiv. Gud har skapt oss med ei naturleg tiltru til livet, men problema vi møter, kan maktstele oss. Døden er ikkje berre eit siste punkt. Døden er ei psykisk og fysisk makt.

Difor skal vi overgje vår sorg til Gud. ”Er Gud for oss, kven er då mot oss?” (Rom 8, 31). Guds born møter også vanskar, men det dristar seg til å seie: ”Syrg, å kjære Fader, du/eg vil ikkje syrgja”.

I denne bøna er det livskraft. Fordi ho overvinn angsten for dei tapte sjansane. Overvinn døden.




kategoriar