Arkiv for august 2010

31
Aug
10

carpe diem: frå valfart til bys

Det blei ei våt, men fantastisk vandring på kyrkjevegen over fjella i Hemsedal og Hallingdal. Regn over lang tid hadde bløytt opp skogbotn, stigar og jordsmonn over alt. Mange stader var stigane attgrodde, særleg der det var store, opne flatehogstfelt; for der skyt bringebærkratt, småskog og gras opp og legg seg som eit ugjennomtrengjeleg teppe over alt. Myrfelta lenger oppe var også blaute, med kulpar og småelvar på kryss og tvers. Stri var også vieren, samanfletta og floka og lite viljug til å la oss få auge på råsene. Likevel var det lettare å gå både i myrholta og vierskogen enn nede i granskogane. Som sagt før: Eg likar vieren, sta og tett, men med mjukt, sylvfarga lauvverk. Vieren varslar også høgfjell, lettare terreng, større utsyn.

Og det gjer også dvergbjørka. Vi kom inn på fastare grunn og tydlegare far etter folk. Rundt oss opna fjellheimen seg, som eit stort sursum corda!, lyft dykkar hjarto! Vi kjem så våte og litt nedkjøla til Fjelldalsstøl der ein har drive rideskule i mange år; med norsk hest, med enkle, men vel gjennomtenkte måtar å ordne innkvartering og stell på. Du kjem inn døra på den store hytta, og rett inn i glovarmen frå ein vedfyrt Jøtul-omn! Heten slår i mot deg, du kjenner at du tørkar og blir varm og du heng frå deg våte klede over snorene framfor omnen, du dreg av deg skorne og slepp varmen laus på dei også. Du får seng i eit firemannsrom og så får du skikkeleg mat langs langbord med ljos berre frå to vindaugo og frå bålet i den store peisen inst i rommet.

Vi søv godt om natta – og vaknar opp til skikkeleg sipregn. Legg likevel glade i veg. Som det står i ordtaket: «-Glad er eg støtt, sa guten, han gjekk og gret». No bortover og etterkvart nedover mot Opheim i Torpo. Ein vakker veg som eg også gjerne skulle vandra i godvêr. Det smale elvefaret mellom to vatn (nøre og søre Øknin), må eg ta av fjellskorne og vasse, og vassar like gjerne vidare bærrføtt eit godt stykke, men må sko meg att for å gå fort nok. Ned kjem vi, langs kanten av innmarka på Opheim – slik nok ofte pilgrimane kom til gards i gamal tid. På garden til Eiliv, som er vår lokale vegleiar denne dagen, er det stor veranda rundt huset, med utepeis og varmeanlegg! Eg går rett på sak og bed om å få ta ein rask dusj for å sjå nokolunde ut når eg skal forrette gudstenesta i stavkyrkja. Vi får kaffi og noko attåt, franske br Paul Adrien held eit sterkt innlegg om livet sitt som pilgrimsferd – eg er tolk. 

Opheimgrenda og gardane er vakre og intenst drivne. Grenda ligg høgt, i halling, sør- og solvendt; her var kornkammeret i dalen i gamle dagar, får eg vite. All innmarka var til korn; fôr til buskapen tok ein innover på fjellslåttane for ein måtte ha fe og gjødsel for å kunne ha åker! No er det gras og mjølkeproduksjon over heile lina – og mykje nydyrking. 

Valfarten blir avslutta med ekumenisk gudsteneste i (det som er att av- ) Torpo stavkyrkje. No skin det av og blir sol! Klokka 2025 sit vi som skal til Oslo, på toget nedover dalen…

31
Aug
10

officium: tysdag, 22. vike i det allmenne året, jer 26,1-15 (matutin)

«Så vil Herren endra sin plan og spara dykk for den ulukka han har truga dykk med» (v 12)

Profeten Jeremia er litt annleis enn mange av ei andre profetane. Deira bodskap openberrar Guds velde, hans rettferd, hans velsigning for folket. Take or leave it. Guds majestet, i vreide som i kjærleik, synest urørleg.

Jeremia er profeten som opnar Guds hjarta for oss. Fordi bodskapen hans ikkje berre går gjennom munnen hans, men også gjennom hans eige hjarta, ja, gjennom hans eiga livsrøynsle.  Jeremias inderleggjer Guds tale og den profetiske talen. Hjarta er staden der retten bryt mot nåden, nåden mot retten. Guds kjærleik tek overhand. Gud gjev etter. Gud gjer seg veikare. Kjærleikens vanmakt.

Som aldri gjev opp. Som alltid endrar seg. For å nå oss.

27
Aug
10

homiletica: Marias opptaking i himlen (assumptio), 15. aug, st dominikus krk, luk 1,39-56krk,

..denne preika blei halden sundagen etter fr Haavars avleggjing av sine endelege lovnader som dominikanarbror…

Kjære brør og systre!

 

Når vi feirar Marias opptaking i himlen med kropp og sjel, feirar vi eigentleg menneskets veg til Gud, vår eigen veg til Gud; sjølve kallet og meininga med det å vere menneske. Maria er vår mor, den nye Eva, ho representerer oss alle.

Det er ikkje tvil om at Maria er Guds reidskap på ein spesiell måte, ho er Herrens tenarinne, Ancilla Domini, som ho sjølv seier. Evangeliet i dag vitnar om alt dette:

Ho er Guds mor, Herrens mor. Elisabet helsar henne og seier: Hvem er vel jeg at min Herres mor kommer til meg?  Og det sa ho nettopp om barnet som Maria bar under bringa; velsignet er han du bærer i ditt skjød.

Dette er den djupaste grunnen til at vi ærer Maria; ho er Guds mor, ho er Deigenitrix, Theotokos, Gudføderske. Vi fastheld og vedkjenner det nettopp som ei vedkjenning til Kristus: Alt i mors liv  var han ”Gud av Gud, ljos av ljos, sann Gud av den sanne Gud” (Nicenum). Hyllesten til Maria kling gjennom kyrkja, som ein stadig gjenlang av desse orda i evangeliet: Velsignet er du fremfor alle kvinner.  Og, som ho bryt ut i sin lovsong: Heretter skal alle slekter prise meg salig. Maria er kvinna, kledd i sola, som vi høyrde om i den 1. Lesinga frå Johannes Openberring; ho er den som føder Frelsaren, han som en gang skal styre hedningene med et septer av jern.

Brør og systre; i dag, på Assumptio-festen, seier vi: Velsigna vere Jesus, Marias livsfrukt, men velsigna vere også mennesket som tek i mot han, som opnar seg for han med heile seg. Maria tok i mot han slik; ho opna sitt morsliv for Gud. Vi tek også mot Gud kroppsleg, sakramentalt; i dåpen, i evkaristien. Heile mennesket skal ta i mot Gud, heile mennesket skal guddomleggjerast. Dette skjer i Jesus Kristus, i hans inkarnasjon og hans frelsesverk, som vi høyrde: Førstegrøden er Kristus, så ved hans komme, følger de som hører Kristus til.  Og Maria kjem fyrst av dei som høyrer Kristus til, som vår mor, som vår forløpar, som vår forbederske.

Brør og systre; det er så lett å misse dette perspektivet på mennesket i dag, ja, på vår eige liv. Vi har vent oss til å leve som fjernt frå Gud, eller vi syns at Gud er så fjern frå oss. Gud verkar så irrelevant for mange i vår tid. Kva har han å seie, frå eller til? Mange har vent seg til å leve utan Gud, utan bøn. I dette ligg det sikkert eit opprør, men også ein resignasjon, eit tap av illusjonar, dessverre kanskje på grunn av oss truande, vi som skulle vere hans sendemenn- og kvinner i verda. Men desto meir har vi behov for å feire felleskapen mellom Gud og menneske i dag, slik vi gjer på denne festen; feire venskapen og intimiteten mellom Gud og menneske; Maria, vår mor, teken med kropp og sjel inn i Guds evige nærleik!

”Gud er menneskets ære” seier den heilage Ireneus av Lyon. Eg skulle ynskje at vi kunne sjå Guds historie med oss som det mest intime, det mest avgjerande, det mest underfulle ved livet vårt. Slik salmisten seier det: Herre, du kringset meg på alle sider, du har lagt di hand på meg. Det er for underfullt tilå skjøna, det er så høgt at eg ikkje kan fatta det… Du har skapt mitt indre, du har vove meg i mors liv. Eg takkar deg fordi eg er skapt på skræmeleg underfull vis. Underfulle er dine verk, det veit eg så vel  (Sal 139). Slik eg trur at bror Haavar, ikkje minst, kjenner det, desse dagane.

Slik nettopp Maria, den unge jødiske kvinna, kjende det; du har lagt di hand på meg, frå då engelen sto i døra. Slik at ho seinare kunne juble: Magnificat anima mea; Min sjel forkynner Herrens storhet, og mitt hjerte jubler i Gud, min Frelser… Store ting har Den Mektige gjort mot meg – hellig er hans navn.

 

Kjære vener! Dei store tinga Gud har gjort med Maria, det er det vi feirar i dag, og det ligg ein lovnad og eit håp for alt menneskeliv og for vårt eige liv. Vi vil leve solidarisk med alle menneske som kjenner realitetane in haec lacrimarum valle,  denne tåredalen. Og vi lyfter sinnet vårt og røysta vår og ropar, for oss og for alle: Eia ergo, advocata nostra, illos tuos misericordes oculos ad nos converte; Du vår mor og talskvinne, vend dine miskunnsame augo mot oss – og be for oss!

 

Vi skal ikkje gi tapt; himlen er høgre enn jorda, Guds nåde er sterkare enn alt. Saman med Maria vil vi difor prise Gud og seie:

Av hans fulnad har vi fått, nåde over nåde!

 

27
Aug
10

officium: fredag, 21. vike i det allmenne året, jer 4 (matutin)

«Bryt dykk nytt land, og så ikkje meir mellom klunger!»  (v 3)

Iherdig innsats er bra, å halde ut er ofte naudsynt. Men ikkje alltid. Stundom trør du berre sjøen eller trakkar opp jordsmonnet dersom du ikkje flyttar deg, dersom du ikkje tek eit nytt grep. Negative, oppgjevne haldningar for din eigen del eller der du lever og arbeider, kan bli ei felle, ei langsam forvitring av tru, von og kjærleik. Det går sjukdom både i deg og i det du driv med. Dette kan gjelde i vanleg arbeidsliv og i det kyrkjelege og åndelege livet og arbeidet.

Det kjem ikkje berre an på den som talar og det som vert tala, men på den som tek i mot. «Den som har øyro, han høyre», seier Jesus. Fred skal du byde der du går fram, der du forkynner Guds rike. Men der freden ikkje vert motteken, skal du gå vidare. 

Det skal mot til å bli når det er tungt. Men stundom skal det og mot til å bryte opp, til å gå vidare. Og: der du er; prøv å finne det gode jordsmonnet, det mottakelege mennesket. Også i deg sjølv.

27
Aug
10

carpe diem: valfart i hemsedal og hallingdal

For eit par timar sidan steig vi av toget på Ål, fr Paul Adrien og eg. Han er ein av dei franske dominikanarbrørne som deltok i fr Haavars profess nyleg og var med på turen til Sunnmøre. No er han i Noreg eit par viker ekstra for å lære litt meir om livet her – og kanskje for å leve og arbeide her ein periode seinare. På få dagar har han alt lært mykje norsk! 

Som ein del av den norske røynsla skal han vere med meg denne helga her opp i dalane. Kyrkjefolk i Ål og Hemsedal skipar til ein valfart/pilgrimstur langs dei delane av Nidarosvegen mellom Telemark og Trondheim som passerer her.  Mi/vår oppgåve blir å introdusere og leie tidebøner og halde bibelmeditasjonar og bibeltimar undervegs. Temaet er nettopp det å vere pilgrim i verda, leve i det sekulære samfunnet som borgarar av Gud by (kyrkja – og det komande Guds-riket); som ein positiv motkultur. Tekstgrunnlaget blir henta frå Hebrearbrevet 11-13, som nettopp ser det kristne livet under oppbrotet og vandringa sin vinkel; dei truande som «framande og utlendingar på jorda», med det himmelske riket som mål, heimby og forankring. 

Vi startar i morgon tidleg og avsluttar sundag ettermiddag i Torpa stavkyrkje, med ein «Ordets liturgi» med preike. Fr Paul Adrien og eg har også høve til å feire katolsk mese undervegs. Kanskje det er fleire katolikkar som er påmelde? I alt er det 25 deltakarar.

Vêret som er spådd, er ikkje det beste, men vi går, uansett. Be om brukbart vêr! I dag bur vi hos ein pensjonert lærarpar her i Ål, i eit gamalt, nyrestaurert hus langt opp i lia høgt over Sundre, som er stasjonsbyen i Ål. Svært kjekke og gjestfrie folk! Seint sundag kveld er vi tilbake i Oslo.

26
Aug
10

officium: onsdag, 21. vike i det allmenne året, jeremia 3,1-5;19 – 4,4 (matutin)

«Du ville ikkje skjemmast» (3,3b)

Skam kan vere øydeleggjande når ho er grunnlaus. Men eit teikn på menneskeleg verd når ho er eit sant møte med oss sjølve. Juda synda skamlaust med si avgudsdyrking – og rekna likevel med at Gud sto klar til å tilgje. Nettopp profeten Jeremia viser noko av Guds lidande hjarte; at vi kan såre Gud, at Gud kjenner seg utnytta og krenkt. Han er ingen tilgjevingsautomat.

Å kjenne skam er å vedstå seg at du har krenkt deg sjølv og ein annan. Då kan alt gjenopprettast.

22
Aug
10

carpe diem: tur med franske brør iii

Ny kjapp bloggpost på ferja, no på retur frå  sunnmørsalpane til Ålesund; messe i Vår Frue krk og så den lange driven  ned Gudbrandsdalen via Romsdalen til Oslo. Vi har hatt flotte dagar på Fausa! Fredag var det for dårleg vêr og folk var litt for trøytte til å gå på Slogen, så toppturen tok vi i går, til Dalmanshornet/Brunstadtinden (1500 moh), med kjempeutsikt over dalar, tindar, taggar, brear (som minkar, alas), skoglier, fossande elvar. Langt ute i vest øyriket vi kom frå, langt i sør ser vi Jostedalsbreen (Lodalskåpa), langt i aust fjellviddene i Nord-Gudbrandsdalen…

På gjenhøyr!




kategoriar