Arkiv for februar 2012

28
Feb
12

Office: tysdag, 1. vike i faste, frå kom. til Herrens bøn, av den hl Kyprian (+258), biskop av Kartago (matutin)

» Kva for bøn kan vel vere i Anden om ikkje den som Kristus gav oss, han som sende oss Den heilage ande?»

Kyprian er heilt framand for den vanlege tanken, at å be med faste ord, er det motsette av å be «i Anden», eller «i ånd og sanning». Inga bøn kan vere meir åndeleg, meir i samsvar med Guds vilje enn Herrens eiga bøn, Fadervår. Mange tenkjer at ho berre er tenkt som eit slags mønster, ein modell, og at vi er uavhengige – ja, skal vere det – av sjølve den konkrete ordlyden.

Då må vi hugse at Fadervår nettopp har vore overlevert og brukt som ei levande og verkeleg bøn lenge før ho var nedskriven i Det nye testamentet. På same måte som dåpen og nattverden og sjølve trusregelen, kimen til trusvedkjenninga.

Fadervår er kjernen i  kyrkja si offisielle bøn, messa og tidebønene, og gjev oss grunnorda i all kristen bøn.

Advertisements
27
Feb
12

discursus: Treng vi askese? -Om asketisk teologi.

Stikkordmanus for foredraget i Katolsk Forum, Stavanger. Tematikk som eg har vore innom fleire stader i det siste, ikkje minst pga av fastetida som vi no er inne i….

(Kompaktmanus/stikkord)

I Omgrepet og historia

Askese – eit ord som sjokkar litt? Uvant og litt provoserande. Litt fy-ord. Det er difor eg har valt det J, men også fordi det verkeleg handlar om noko fundamentalt viktig, både teologisk og kulturelt/antropologisk..

Askese (gresk) = øving, trening.

Som teologisk omgrep vekkjer det reaksjon, i protestantiske samanhengar: Frykt for ”gjerningar” og ”gjerningsrettferd”.

Som kulturelt omgrep: Avvist som livsfornektande, unaturleg osv. Ein arv frå Opplysinga (samtidskulturens Store mor) – som jo greip tilbake til antikken, til hedonismen og epikurismen. Jfr Peter Gays store klassikar om Opplysingstida: ”The Enlightenment, the Rise of Modern Paganism”.

I opplysings-prosjektet var det – er det – meir enn rein fornuft; de er ein spiritualitet, ein kult. Det er Lucrets redevivus, og bak der: Epikur. Rota til det moderne:

Hedonisme og utilitarisme. Mest mogeleg lukke til flest mogeleg. Kva lukka er, har vist seg å ikkje vere så enkelt å definere. Alt frå stoisk glede over å ver vis og god, til verkeleg ’lyst’- drifts- og nytingsdyrking.

Opplysingsfilosofane sin syntese av dette: ”Det naturlege”. Ikkje telos; meining, mål som i tradisjonell dygdelære eller som i dei store religiøse tradisjonane, men nettopp ’natur’. Live and let live! Optimistisk som  trad liberalisme, eller meir drakonisk: styrt og kontrollert av ei sterk – NB ikkje-religiøs  – sentralmakt (Hobbes o a); Staten tar seg av askesen ved å halde oss i sjakk.

Askesen – og motstanden mot askese – har med synet på kroppen  og alt som knyter seg til den å gjere.

-Protestantisk ’inderlighet’. Det åndelege for seg, det materielle/fysiske/politiske for seg.  Ny giv for den sekulære makta > fyrsten (seinare absoluttismen/det opplyste eineveldet, t d Fredrik den store). Luther: Sjela for kyrkja, kroppen for fyrsten.

– Opplysinga usurperer det kroppslege. Forviser dermed relogionen til privatsfæren, tømer det for det konkrete (frå ’kyrkje’ til ’religion, frå konkrete praksisar til sinnstilstandar, synsmåtar, ”fromhet”, Gud, dyd og udøyelegdom, ”livssyn”…)

NB Renessansen for den antikke hedonismen er ambivalent i høve til det kroppslege: Kroppen er både veldig viktig – og ikkje viktig. Gnostisk. Pendling mellom overdriven askese og orgiar.

Den moderne hedonismen er verkeleg ein kult, ein spiritualitet (demonisk, vil eg seie): Overvinninga av kroppen ved:  trening, tekonologi, medisin, medisinsk vitskap > evig dennesidig liv, evig muskuløst liv, evig venleik…

II  Eit asketisk program

Askese handlar om erkjenne det kroppslege, på ein positiv og balansert måte.

Det åndelege heng saman med det kroppslege. Praksis formar tru. Det kroppslege (drifter, relasjonar, materialitet, sosialitet) må vere tilordna det åndelege/det moralske. Styrast i retning av telos: Kjærleiken til Gud og nesten! I retning av det sant humane.

Sett frå kristen synstad:

*Ta kroppen tilbake,

frå staten med dens reguleringar (detaljane i livsførsla, kontroll på fruktbarhet og avkom…)

frå dei kapitalistiske og marknadsliberale kreftene og konsum-ismen.

*Ta kroppens sosialitet tilbake; det politiske.

*Kroppen og tilbedinga: vika, året, bøna og gudstenesta sin plass) Eit asketisk val!

*Kroppen og rytmen: dag/natt, arbeid/kvile, sosialitet/stille) Rytme er grunnleggjande. Det førutseibare.

*Kroppen og eros (mat, sex, venleik, kunst..). På tide å seie: Less is more!

-Promiskuøs sex > dårleg sex, og gir mange konsekvensar for NB andres kroppar». Skjønner-tyranniet (gastronomi, vinsmaking, musikkspaltar, innreiingsmagasina, kulturreiser) Men, for å seie det slik: -Kor god kan ein saus bli? Eller kor supre stereoanlegg kan det finnast? Eller kva som helst. Vi treng oppgjer med Feinschmeckeriet og «skjønnåndene».

Paulus: -Eg tvingar kroppen min/ikkje fekte i lause lufta…

Jesus: -Søk fyst Guds rike og hans rettferd, så skal de få alt det andre i tillegg.

Det er kristen askese.

27
Feb
12

homiletica: 1. sund i faste (invocavit), St Svithun krk, Stavanger//Messe, Sandnes, Mark 1, 9-15

 Kjære kristne!

Vi har nettopp gått inn i fastetida. Det er ei tid då vi som kristne og som menneske skal bli realitetsorienterte. Møte røyndomen. Møte oss sjølve. Møte Gud. Ja, møte demonen, djevelen. Og sjekke om vi har gehalt, om vi er ekte eller om livet vårt er juks og illusjonar. Om vi har fått tak i det som verkeleg har verdi.

Israel blei sendt ut i ørkenen i 40 år for å bli testa. Dei måtte forlate kjøtgrytene i Egypt, dei måtte faste, dei måtte leve av det Gud gav dei; manna, eit slags brød. Dei måtte vise om dei stolte på Gud. Dei var heilt avhengige av Gud; han gjekk framfor  dei som ei skystøtte om dagen og som ei ljosssøyle om natta.

Og i dag høyrer vi om Jesus, at han også blei sendt ut i ørkenen, ikkje i 40 år, men i 40 dagar og netter, for å bli testa. I 30 år hadde han vakse opp i Nasaret – no skulle ha  stige fram og byrje sitt virke, som forkynnar, som helbredar, som meistar og rabbi for dei som ville vere hans elevar, hans disiplar, hans vener. Og så skulle han lide, for heile verda, sveitte blod i Getsemane, bli hengd på ein kross på Golgata. Ville han greie det? Ville han bestå prøva?

Israel svikta mange gongar i Sinaiørkenen – men Jesus, som det sanne Israel, bevarte sin lydnad og sin tillit til Gud. Då djevelen pusha han og lokka han med all verdsens rikdom berre Jesus ville falle ned og tilbe han, sa Jesus: -Herren din Gud skal du tilbe, han og ingen annan skal du tena! Då forlet djevelen han, han gav opp, han hadde funne sin overmann. Den sterke hadde møtt Den sterkare. Jesus bestod prøva. No kunne han stige fram og forkynne: -Tiden er inne, og Guds rike er nær. Vend om, og tro på Evangeliet!

Jesus måtta face realitetane. Han måtte møte Guds- og vår fiende, djevelen. Djvelen finst, nemleg. Noreg er eit land der alt går på skinner for dei fleste. Vi er blitt rike og overflatiske. Men så, plutseleg, bryt røyndomen inn, som vi har sett det i  det som skjedde den 22. juli. No byrjar det å demre at det finst vonde krefter utover det som slemme og dumme menneske kan prestere. Her er noko vondt som vi ikkje kan forklare. Heller ikkje psykiatrane og psykologane og alle forståsegpåarane. Vi begynner å forstå at der er ein vondskap som er ”meir enn menneskeleg”, det vil seie ei vond åndsmakt. Vi begynner å forstå det som den kjente norske kunstnaren Håkon Bleken skriv i eit innlegg (Adresseavisa) à propos 22. juli og om der finst ei vond åndsmakt, ja ein plass om fortener å bli kalla ’helvete!. Han seier at vi no er i ferd med å oppdage at der er ”avgrunner vi ikke visste eksisterte” (sit.).

Brødre og systre! Vi er i ferd med å oppdage at det vonde og det gode har ein åndeleg dimensjon. Vi burde vite det; for evangeliet handlar i stor grad om at Jesus nedkjempar dei vonde åndskreftene, demonane. Og apostelen seier:- Vi har ikkje kamp mot kjøt og blod – altså mot reint menneskelege krefter – men mot makter og herredøme… mot vondskapens åndehær i himmelrommet (Efes 6).

Vi burde vite det – for når vi blir døypte, lyder det: -Eg forsakar djevelen og alle hans gjerningar og alt hans vesen!

Kjære bror og syster! Kor lenge skal vi leve i det småpene og sjøltrygge verdssbiletet vi nordmenn har tileigna oss? Det er liksom berre oss, pengane våre og fornuften vår. Vi skjønar ikkje at livet og verda har større dimensjonar. At mennesket, at du og eg, er bestemte til å nå Gud, til å leve i han. At når Jesus seier til djevelen: ”Herren din Gud skal du tilbe, han og ingen annan skal du tena” – så seier han det på vegne av oss, om oss. Kva er det det eigentleg handlar om i vårt samfunn, i vår kultur? Jo, djupast sett om kven og kva mennesket skal tilbe, kven vi skal tene, kva som er målet med det heile. Vi innbiller oss – eller rettare sagt: demonen innbiller oss – at vi kan ekspandere inn i himlen, økonomisk, materielt, teknologisk, opplevingsmessig. Men alt dette skaper berre større tomrom, som vi stadig på nytt må fylle opp med erstatningar og surrogat, surrogat for Gud, surrogat for det vi er skapte til å vere; Guds bilete, imago Dei. 

Det store tomrommet – det er demonens, det er djevelens element. Når det blir tomt nok, fyller det mennesket med forvirra tankar, med fortviling, panikk og angst og får det til å gjere kva som helst. Så lenge vi har nok materielle resursar, kan vi halde tomrommet unna, men ingen ting er så usikkert, ingen ting så skjørt som reint menneskelege krefter, som pengar og finansar. Når som helst kan spelebordet velte, og alt trillar utover. Samtidig ser vi at uventa vondskap slår inn midt i den norske ”bestestua”. Den rådløysa og angsten som alt dette  utløyser, kan bli farleg, og eg trur at vi alt merkar det. No kan alt skje.

Brør og systre! Alskens tiltak kan vere vel og bra; men til sjuande og sist er det éi røyst vi bør lytte til no. Hans røyst som seier:- Kva gagnar det eit menneske om han vinn heile verda, men taper si sjel? Han som seier: –Tiden er inne og Guds rike er nær! Vend om, og tro på Evangeliet!

Og finner du ham, da finner du alt/hva hjertet kan evig begjære/Da reiser seg atter hvert håp som falt/og blekner så aldri mere!

 

 

 

 

 

27
Feb
12

Dagane gjekk fort i Stavanger. Det var fullt i dei ekstra preste- og gjesteleilighetene, så eg var innlosjert hos familien James, på Stokka. Veldig triveleg og gjestfritt!  Fredag og laurdag kom eg meg ut til Jær-strendene, til Orrestranda og Rægeanden. I sol og frisk bris, med brusande bylgjer og vind i håret! Fredag saman med god ven, Jørg Jørgensen, og dotra, Idun. Elles var det jobb og førebuing på føremiddagane og retrettpreiker og messe om ettermiddagen og kvelden. I går, sundag, fyrst høgmesse i Stavanger og så i Sandnes der ein leiger den elles nok så lite brukte Metodistkyrkja. Retrett-deltakarane var ein avgrensa gruppe, men på sundagsmessene var det, som vanleg, overfullt, både i Stavanger og på Sandnes.  Den nye/utvida kyrkja i Stavanger er endå ikkje ferdig, så ein må bruke menighetssalen, i fleire rundar. Det er imponerande å sjå denne store og raskt veksande kyrkjelyden greie seg med enkle midlar og dårlege lokale. Her er det ein katekeseskule med 700 elevar, drivne av friviljuge; i kjellar- og bomberom, på loft og lemmar. Ikkje overflod og luksus til disposisjon her. Eg unner verkeleg St Svithun ei større kyrkje og bedre lokalitetar for arbeidet! Det beste er folka. Arbeidsfolk for det meste, «tenarskapet» for det nyrike Noreg. Unge og gamle, foreldre med babyar på armen, folk frå Lithauen, asylsøkjarar frå Irak, utan opphaldsløyve, dei store gruppene frå Vietnam, Polen og Filippinane, franske og belgiske innimellom, tamilar og afrikanarar. Då eg stod og delte ut kommunionen under messa i Sandnes og sa: Kristi lekam! til alle som strøymde fram fror å ta i mot, tenkte eg: Desse er òg Kristi lekam, Kristi kropp i verda, stadig fornya nettopp ved å ta i mot Kristi kropp i sakramentet. Fin tog-retur i dag; passerer Vennesla no. Bra å jobbe på toget; korrespondanse, skriving. Og våren er her, langs ruta…

I dagane som kjem, er det regulær visitas  i klosteret, av provinsialprioren i den franske dominikanarprovinsen som vårt kloster tilhøyrer. Bra.

 

27
Feb
12

Dagane gjekk fort i Stavanger. Det var fullt i dei ekstra preste- og gjesteleilighetene, så eg var innlosjert hos familien James, på Stokka. Veldig triveleg og gjestfritt!  Fredag og laurdag kom eg meg ut til Jær-strendene, til Orrestranda og Rægeanden. I sol og frisk bris, med brusande bylgjer og vind i håret! Fredag saman med god ven, Jørg Jørgensen, og dotra, Idun.

Elles var det jobb og førebuing på føremiddagane og retrettpreiker og messe om ettermiddagen og kvelden. I går, sundag, fyrst høgmesse i Stavanger og så i Sandnes der ein leiger den elles nok så lite brukte Metodistkyrkja. Retrett-deltakarane var ein avgrensa gruppe, men på sundagsmessene var det, som vanleg, overfullt, både i Stavanger og på Sandnes.  Den nye/utvida kyrkja i Stavanger er endå ikkje ferdig, så ein må bruke menighetssalen, i fleire rundar. Det er imponerande å sjå denne store og raskt veksande kyrkjelyden greie seg med enkle midlar og dårlege lokale. Her er det ein katekeseskule med 700 elevar, drivne av friviljuge; i kjellar- og bomberom, på loft og lemmar. Ikkje overflod og luksus til disposisjon her. Eg unner verkeleg St Svithun ei større kyrkje og bedre lokalitetar for arbeidet!

Det beste er folka. Arbeidsfolk for det meste, «tenarskapet» for det nyrike Noreg. Unge og gamle, foreldre med babyar på armen, folk frå Lithauen, asylsøkjarar frå Irak, opphaldsløyve, dei store gruppene frå Vietnam, Polen og Filippinane, franske og belgiske innimellom, tamilar og afrikanarar. Då eg stod og delte ut kommunionen under messa i Sandnes og sa: Kristi lekam! til alle som strøymde fram fror å ta i mot, tenkte eg: Desse er òg Kristi lekam, Kristi kropp i verda, stadig fornya nettopp ved å ta i mot Kristi kropp i sakramentet.

Fin tog-retur i dag; passerer Vennesla no. Bra å jobbe på toget; korrespondanse, skriving. Og våren er her, langs ruta…

23
Feb
12

carpe diem: i st svithuns by

Det regnar tett og mjukt her i Stavanger. Kom i ettermiddag med toget frå hovudstaden. Sol og fint på Sørlandsbanen, heile vegen til vi kom til Egersund, då tjukna det til. Snø var det ikkje å sjå frå Kvinesdal og vestover, så her er det grønt og vårleg, og dei fyrste krokussane er observerte. Og i morgon er det meldt sol. Vestlendingen i meg har det bra slik.

Er her for å tale (!). Fyrst fasteretrett med føredrag og messer/preiker frå og med i morgon til og med sundag høgmesse; så Katolsk Forum sundag kveld. Tog til Oslo måndag føremiddag.

I går kveld var det Oskeonsdag-messe i St Dominikus krk (sjå utlagd preike) – og kyrkja var full som aldri før. Stappa. Mange unge.  Mange leitar etter eit nytt veggrep i livet sitt, både truande med lang røynsle, og andre.  Alle som ville, kom fram og mottok oskekrossen i panna; ein lang prosesjon… Andlet til andlet med Gud.

23
Feb
12

officium: torsdag etter oskeonsdag, frå ei fastepreike av pave Leo den store (matutin)

«Sjølv om det fyrst og fremst er atterfødingsbadet [dåpen] som skaper nye menneske,  gjenstår det at alle kvar einaste dag må gni vekk døyelegdomens rust».

Fornyinga av mennesket er ei gåve som vi mottek heilt og fullt ved evangeliet og dei heilage sakramenta. Likevel er det noko som skal verkeleggjerast og aktivt takast i mot; vi skal «bli det vi er». Vi har lett for å tenkje at det nye livet og frelsa er ein slags røyndom, nærast av reint prinsippiell karakter, som vårt faktiske menneskelege liv er urørt av. Dei som er vane med ein reindyrka luthersk «samstundes retteferdig og syndar»-teologi, hamnar lett i dette duble sporet.

Alt det vi mottek i Kristus, må bli verkeleg vårt.




kategoriar