Arkiv for januar 2012

31
Jan
12

carpe diem: på skinner…

…til Oslo. Dro frå Trondheim kl 1525, etter avslutta konferanse ved lunsjtid i dag. Sol, stille og kaldt i Trondheimen, også. I går ettermiddag vitja eg Theodor With (som eg vigde i ektskap for nokre år sidan); lang prat og fin tur bortover høgdene ovanfor Singsaker, ut mot fjorden. Deretter kveldsmesse i St Olav, saman med p Olav Müller – imponerande oppegåande i sin høge alder!  Så kveldsarrangement på konferansen.

Kortversjonen av oppsummeringa er at eg personleg syns eg fekk (uventa) gjennomslag for kritikken av «folkekyrkje»-ideologien, både i smb med «22.juli» og generelt. Særleg dei yngre «teoLOgene» var opne og spørjande. Mitt inntrykk er at landskapet i Den norske kyrkja er ope – både på ein uheldig måte som ei teologisk, ordningsmessig, liturgisk og åndeleg identiteskrise, og samtidig slik at ein merkar ei søkjande haldning.

Eg meiner vi som katolsk kyrkje  har eit ekumenisk bidrag å yte – på ein positiv og balansert måte. Og eg er ei røynsle rikare.

31
Jan
12

officium: tysdag, 4. vike i det allmenne året, frå boka «Mot vranglærarane», av den hl Ireneus av Lyon (matutin)

Ordet blei menneske, og ein son av menneske  blei Guds Son for at mennesket skulle kunna ta Ordet opp i seg og adopterast som Guds son».

Mennesket er kalla til å bli eitt med Gud, til å bli guddomleggjort og oppnå udøyelegdom, med kropp og sjel. Det er Ireneus» store tema, slik det er det for kyrkjefedrene i det heile. Ja, det er sjølve målet med heile frelsesverket.

Difor må Gud bli eitt med oss, slik han blir det i Ordets inkarnasjon og forløysingsgjerning. Han får det som er vårt, vi får det som er hans. Dette er Ireneus» evangeliske «logikk».  Menneskets vesen og mål  kan berre forståast og verkeleggjerast fullt ut i Gud.

Det blir meir og meir viktig å seie det så tydeleg.

31
Jan
12

discursus: «TeoLOgene» – foredrag, Trondheim: «Folkekyrkja etter 22. juli. Eit ekklesiologisk perspektiv»

Kompaktmanus:

Takk for invitasjon. Eg sympatiserer med LO-tilknyting for prestar og teologar, faktisk, i ei tid der borgarleggjeringa – for ikkje å seie småborgarleggjeringa –av kyrkjene er  sjenerande…

Kloke ord om sjelesorg i etterkant av 22. juli, blir ikkje mi vinkling. Eg meiner at 22. juli i høg grad aktualiserer ekklesiologiske spørsmål – fordi det har med relasjonen mellom folk og kyrkje, mellom stat og kyrkje å gjere. Korleis kyrkja forstår si eiga rolle, heng nøye saman med korleis ho forstår seg sjølv. Utan ein ekklesiologisk refleksjon, kan ein kome til å manøvrere litt i blinde. Farvatnet ser så ope og innbydande ut, men vi treng eit skikkeleg kart for ikkje å gå på skjer og grunnar under den rørande overflata.

Så difor blir mitt tema: ”Folkekyrkja etter 22. juli.  Eit ekklesiologisk perspektiv”.

Fyrst ein ekklesiologiske markør; eit par memento når det gjeld kyrkje og nasjonale kriser.

1.Ver nøkterne i krisetider – eller: pass opp for tomme kaloriar!

Risikabelt for kyrkjene å innkassere stor oppslutning i krisetider. Eg meiner ikkje at oppslutninga er fake, ikkje er reell, eller til og med positiv. Men eg tilrår ei nøktern innstilling, velovervegde slutningar og grep.

Døme:

-Aust-Tyskland. Det blei ingen brei religiøs/kyrkjeleg renessanse, etter murens fall sjøl om kyrkjene var viktige fristader under omveltingane. Aust-Tyskland forblir det kanskje mest sekulariserte landet i verda (etter Noreg, hadde eg så nær sagt, skjønt på ein annan måte).

-Polen. Kyrkja har enda overveldande oppslutning, får vi seie, men langt nær slik ein hadde tenk seg etter Solidaritets siger og kommunismens fall. Situasjonen er svært motsetningsfull, på mange måtar. Nasjonalisme, kapitalisme, katolisisme  – ikkje enkle konstellasjonar..

-Noreg under og etter 2. verdskrig. Stor oppslutning om kyrkja, nytt kyrkjeleg sjølvmedvit. Men: etter krigen; brått slutt. Både på oppslutning og på kyrkjeleg sjølvmedvit/frigjering. Berggrav var djupt desillusjonert, og den aarflotske versjon av reformrørsla vart noko ganske anna ein det ein hadde tenkt seg (både i den opphavlege reformrøsla og i Kirkens Grunn-prega tenkjing under krigen).

Kort sagt: Ei ny, folkeleg oppslutning om kyrkja må for det fyrste takast for det det er: nokså vag religiøsitet. Dei mest positive vil seie: med eit potensiale. Gjerne det, seier eg. Det potenseielle må aktualiserast. Potens må bli akt. Men då må oppslutninga fylgjast opp med substansiell katekese og innføring i kyrkja sine basale livsformer, i teologi, liturgi og kristen spiritualitet. Å sjå på eit slikt anliggande som ringeakt for for folkets spontane religiøsitet, er forhasta.

Mange av dei som tende ljos, og mange av fortolkarane, ville tone ned det eigentleg religiøse, og: å kaste seg i armane på ljospopulismen, utan ein planmessig teologisk kvalifisering av det som rørte seg hos folk, blir fårleg anti-intellektuelt og avteologiserande. Eg minner om at denne foreninga kallar seg ’TeoLOgene’. Altså: Både kyrkja-institusjonelt forstått – og folket må våge den teologiske jobben som no ventar.  Fromme klisjéar er ikkje nok.

Ein institusjon som er altfor rask til å innkassere alle summar på kontoen, og ta all umiddelbar oppslutning, uansett premissar, til inntekt for seg, ber i seg ei djup, indre uvisse. Når firmaet går dårleg, har kunden alltid rett og prisane er alltid låge…  Med integritet og sjølvtryggleik, våger ein å behalde ein kurs. Navigare necesse est, non vivere! for å seie det med antikken.

Eg ser så behovet for ei meir omfattande

2.Ekklesiologisk fokusering.

Sett frå katolsk hald, er det klårt at kyrkja ikkje kan la seg definere berre som bekreftar av generell religiøsitet eller nesten-religisøitet.. Kyrkja er ikkje ein institusjon for betene folk; behovet for høgtid for ritual eller kva det kan vere. Alt dette – generell religiøsitet, ritual og høgtidsbehov – har sin plass, men i ein større økonomi, ei større samanheng, i ein bestemt samanheng for å vere meir presis ekklesiologisk: Nemleg som ein del av kyrkja sitt liv som trusmessig, liturgisk, sakramental og diakonal fellesskap. Kyrkja er ikkje primært ein institusjon vis -avis folket, eit slags overbygning over folkelivet, samfunnet eller kulturen. Kyrkja er ein fellesskap, eit folk. Guds folk. Felleskapen kring Kristus. Dei som er ’kalla saman’, for ikkje å seie ’kalla ut’ (som Israel frå Egypt), ho er ja, nettopp: ekklesìa! [av det greske «ek-kaléo«, kalle ut].

Kyrkja er ikkje berre dei døypte, men dei døypte som vedkjenner trua, fordi dåp og trusvedkjenning høyrer saman, og som er samla kring feiringa av evkaristien/messa/nattverden. I det minste døypte som er dregne inn i ein dynamikk fram mot vedkjenning av trua, fram mot altaret. Kyrkja etter 22. juli må våge å seie dette. Tale eksplisitt om trua og om nattverdfeiringa. Vettugt, pedagogisk, sjelesygerisk – men dermed også teologisk, med kateketisk og forkynnande vilje.

Dåpen er eit initiasjonssakrament, ikkje berre ei individuell eller isolert akt. Dåpen – og for katolikkar og ortodokse også konfirmasjonen eller krismeringa – innlemmer i den nattverdfeirande kyrkja, og forvaltinga av dåpen må synleggjere og drive fram denne intensjonen. Eit av dei store ekklesiologiske jordskjelva kjem difor når dei døypte normalt sett ikkje lenger er kommunikantar – noko som kom med den johnsonske vekkjinga for den norske statskyrkja sitt vedkomande. Dåpen blir ein eisam planet, riven ut av sitt solsystem, borte frå si sol, Kristus, borte frå den fullstendige, sakramentale og kyrkjelege fellesskapen.

På denne torsoen har ein så konstruert ein dåpsteologi eller dåpsideologi som så å seie lever sitt eige liv. I dag kan det sjå ut som om rite de passage – elementet tek heilt over, dåpen som rein velsigningshandling, på skaparplanet. (framandt for oldkyrkjeleg teologi og dei klassiske dåpsliturgiane)..

Ein ekklesiologi sentrert rundt feiringa av Ordet og Nattverden, er også den lutherske, må eg få lov å minne om. CA: ”Kyrkja er forsamlinga [ekklesia] av dei truande der Evangeliet vert rett forkynt og sakramenta rett utdelte”. Ikkje berre som eit abstrakt prinsipp, men som eit sosiologisk fenomen, ein kollektiv praksis: Rett og slett feiringa av den fullstendige messa. Dette er det normale livet for ein kyrkjekristen, dette blir han eller ho døypt til, dette er kyrkja.

Dette er også underteksten i Den vesle katekisma – som kateketisk instruerer ’vanlege kristne’ om korleis dei skal leve i denne kyrkjelege røyndomen; etisk, trusmessig, sakramentalt og liturgisk. Det er dette som er folkeleg kristendom, slik Luther ser det – i fullt samsvar med allmenkyrkjeleg/katolsk tradisjon.

Eg vil rå til og ynskje at ein gjenoppdagar og anvender berekrafta i denne visjonen, og dermed den folkelege berekrafta i kyrkja sitt sakramentale og liturgiske liv. Ofte er nyare liturgireformar prega av halvgod middelklassepoetikk; pen, mjuk og passe borgarleg.

I sin spiritualitet og i si livstolking bør kyrkja i dag bli meir nøktern, mindre overstrøymande, mindre overkompenserande i sin lengsel etter å inkludere alle, enten dei vil eller ikkje – noko responsen på det siste kyrkjevalet viser. Vi treng ei meir sakleg, mindre paternaliserande instilling. Kyrkja skal vere open for alle – men også respektere folks val. ”Drep meg, herre konge”, heiter det i soga, ”men ikkje med graut”. Også nåden har sin økonomi, sin veg, sine etappar..

Altså: Kyrkja bør bli meir nøktern sjelesyrgerisk og i sin spiritualitet  – men gjerne meir radikal i sitt sosiale, diakonale og poltiske engasjement. Eg støttar difor biskop Jørgensen i nord og biskop Pettersen i sør i deira utfordringar til oljebransjen og norsk resusrpolitikk. Meir av det. Her bør den katolske kyrkja kome meir på banen.

Summa: Vi kan møte framtida også etter 22. juli, best ved å forså kyrkja ikkje som eit nasjonalt/statleg terapeutisk nettverk, men som eit nettverk av levande, feirande og tilbedande forsamlingar, samla kring Han som er Den oppstadne! Det vil ha størst impact, både eksistensielt, sosialt og – ikkje å forgløyme! – i det evige perspektivet.

29
Jan
12

carpe diem: Til Trondheim

På veg opp Gudbrandsdalen med ettermddagstoget frå Oslo. Skal delta på ein konferranse arrangert av TeoLOgene (LO -tilknytt presteforening for DNK) med tema: «Folkekirken etter 22. juli». Dei andre talarane er Helga Byfuglien, Tor B Jørgensen, Solveig Fiske og Tor Singsås. Så her er ein topptung folekyrkje-delegasjon saman ein dominikanar-klegg.

Har gitt meg sjølv fylgjande emne: «Eit ekklesiologisk perspektiv». Det foregår på eitt eller anna Rica- hotell, så der er eg innlosjert. Retur tysdag.

Nidaros – her kjem eg. Fin togreis, som vanleg.  Vinstra akkurat no…

29
Jan
12

officium: 28. jan, festen for den hl Thomas Aquinas OP (+1274), frå ei førelesing over Apostolicum (matutin)

Den hl Thomas Aquinas var dominikanar/preikebror; tradisjonelt ansett som  kyrkja sin normalteolog….

«Kvifor var det naudsynt at Guds Son leid for oss? Det var særs naudsynt. og vi kan gje to årsaker til det: For det fyrste for å gje oss eit botemiddel mot synda, for det andre for å gje oss ein modell og handle etter».

Dei store tematikkane i kristentrua er utvikla gjennom historia og overleveringa frå apostolisk tid og fram gjennom oldkyrkja, inn i mellomalderen. Så òg med trua på Jesu død som ein soningsdød, «eit botemiddel mot synda».  Mange har lett for å tenkje at dette var noko som blei eit viktig tema fyrst ved Reformasjonen. Slik tenkjer ein på båe sider av konfesjonsgrensa, i land der den katolske kyrkja er minoritet.

Thomas er meir enn den intellektualistiske skolastikaren vi ofte forbind han med. Han var fyrst og fremst ein teolog og filosof som fører mange straumar saman i eitt, samla, løp. Inn i det katolske, det omfattande: Skrifta, nyplatonisme (Dionysios Areopagiten), Augustin, Aristoteles.

I sentrum står Kristus og hans frelsesverk.

 

 

27
Jan
12

officium: 26. jan, den hl Eystein, erkebiskop av Nidaros (+1188), frå «Passio Olavi» (matutin)

«Medan eg tala, vaks kreftene, og heilt uventa heldt eg ei lang preike, som vanleg…»

Førestellinga om at katolske preiker alltid skal vere korte og lette, er ein seig myte. Biskop Eystein syner seg her som ein verkeleg biskop, ein medlem i den eigentlege ordo prædicatorum, episkopatet. Ein biskop er – som etterfylgjar av apostlane  – nettopp ein predikant. Eystein var også ein sterk representant for den kyrkjelege fornyingsrørsla på 1100-talet og framover, Libertas Ecclesiæ, gregorianismen.  Den norske katolske kyrkja fekk ein høg profil i og med oppretting av erkesetet i Nidaros.

Episoden det her er vist til, er biskopens fall frå eit byggestilas på domkyrkja, sjølve Olsokdagen. På den heilage Olav konges forbøn blei han lækt frå skadene; fyrst så pass at han kunne kreke seg med i prosesjonen og messa og halde si preike, og så gradvis bli betre til han blei heilt frisk.

27
Jan
12

«Kva mennesket er, kva for adelskap som ligg i vår natur, kva kraft det levande menneske kan eige,har Paulus vist framfor alle».

Sjeldan tenkjer vi over for ein enorm innverknad apostelen Paulus har hatt på verda og historia. Menneskeleg tala, var det han som gjorde at kyrkja ikkje forblei ei sekt innan jødedomen, slik ho fyrst blei oppfatta. Han opna, teologisk og apostolisk, opp døra til det universelle ved Jesu messianske gjerning og i kyrkja sin misjon.

Det universelle er ikkje berre eit abstrakt prinsipp, slik ein har prøvd å hevde det i moderniteten etter Opplysingstida. Det er ein røyndom fordi alt og alle er skapt av den éine Gud og fordi Kristus har gjenløyst og forbrødra heile menneskeætta og gjeve oss den universelle/katolske fellsesskapen som er kyrkja.

Paulus blei omvend på sin Damuskus-veg – han blei eit nytt menneske, fekk ei ny retning, eit nytt oppdrag. Forfylgjaren blei apostel. Men Gud brukte nettopp dei gåvene og den personlegdomen han hadde hatt som Saulus: Hans  iver, hans intellektuelle og kulturelle skulering  – som jødisk teolog, som romersk verdsborgar, som kjend med den antikke filosofien. Han kunne opptre i synagogen, i keisarlege fora og på Atens Areopagos. Herrens «Mr Crossover»!

Han var også mystikar. Han blei slått til jorda og blenda av han som er Ljos av Ljos og Gud av Gud, og reist opp til ei fullstendig overgjeving til han. Han døydde og stod opp, han blei eitt med Kristus, så han kunne seie; –Eg lever ikkje lenger sjølv, men Kristus lever i meg; og: – For meg er livet Kristus, og døden ei vinning, og: -Eg er blitt alt for alle.

 




kategoriar