Arkiv for mai 2010

31
Mai
10

homiletica: Treeiningssundag 2010, St Dominikus krk, Joh 16,12-15n

Kjære brør og systre!

Læra om Gud som Den treeinige, er ikkje eit resulatat av teologisk og filosofisk spekualsjon. Dette grunnleggjande dogme i vår tru er ei fyrst og fremst ei samanhalding av det som er forkynt i Den Heilage Skrifta, i Bibelen – og det er ei tru som den katolske og apostoliske tradisjonen har vedkjent heile tida. Fyrst som eit indre mysterium, overlevert i arkandisiplinen, til dei nydøypte; overlevert som ei innviing, som ei gåve, for det opne hjarte, ikkje som eit diskusjonsemne, eller som eit problem. Fyrst seinare, når det trua blei offentleg angripen, måte kyrkja forsvare seg og formulere denne trua, slik vi har det i vårt Credo, i vår trusvedkjenning.

Rotsystemet eller grunnlaget for trua på Gud som éin og tre finn vi altså i Bibelen, i Skrifta. Men Bibelen er sjølv ikkje ei systematisk lærebok; den er framfor alt  historie og forteljing. Men nettopp i denne historia, i desse heilage tekstene, ser vi at Gud openberrar, viser seg,  seg som Den treeinige.

Gud er éin; slik det står i den fortetta trusvedkjenninga til det gamle Israel: ”Sjemah Isjrael; Høyr Israel, Herren din Gud, Herren er éin!”

Men vi ser også at Gud sjølv er tilstades i sitt Ord, i sin Visdom. Som vi høyrde: ”Så sier Visdommen: Jeg var der da han reiste himmelen og spente hvelvingen over dypet… Jeg lekte på hele hans vide jord og hadde min fryd i menneskenes barn”. I Det nye testamentet les vi om Logos, om Ordet, som var hos Gud, som var Gud, om han som var i opphavet hos Gud; alt vart til ved han. Ordet som blei kjøt og tok bustad hos oss (Joh 1) – i Jesus Kristus. Det er han som er Visdomen, det er han som er Ordet.

Han er også Sonen, som fra æva av finst til i intim og fullstendig einskap med Faderen og Anden. Han er Herren, seier Paulus ()– og Herren er Gud sjølv. ”Han er ei utsråling av Guds herlegdom og biletet av hans vesen”, seier Hebrearbrevet (Hebr 1). ”I han bur heile guddomens fullnad (fylde) lekamleg” , seier igjen apostelen Paulus. Ja, i evangeliet ser vi han til slutt på himmelfartens berg, der han blir tatt inn i den himmelske herlegdomen – og apostlane ’fall ned og tilbad’ han, står det (Matt 28,17).

Og Anden, Den Heilage Ande, han er Talsmannen –som vi høyrde i evangeliet i dag. Ein talsmann,; ein levande person, ikkje berre ei kraft.  Det er nettopp denne familiariteten, denne indre utvekslinga og einskapen mellom Faderen, Sonen og Anden Jesus lukkar oss inn i evangeliet, i sin siste tale til apostlane. Han og Faderen er eitt; ”alt hva min Far eier, er også mitt”; og Sanningsande, Sannhetens Ånd, ”skal kaste glans over meg”, sa  Jesus, ”for det er av mitt han skal ta og forkynne dere”. Også Anden er guddomleg, ein person i guddomen.

Brør og systre; det er alt dette vi fastheld i dogmet om Den treeinige Gud; dette mysterium at Faderen er Gud , ja, sjølve guddomens kjelde, at Sonen er Gud, at Anden er Gud, og at denne Gud er éin.

Slik er Gud. Ein levande Gud, ein elskande Gud. Ein Gud som skaper og som frelser,ein Gud som er opphøgd og uendeleg, ein Gud som er nær, som tar vårt kjøt og blod på seg, som bur ved trua i vårt hjarte.  Det er denne levande Gud som er opphavet tll vårt liv, det er i hans bilete vi er skapte, det er hans born vi skal vere. Det er han som vil føre oss tilbake til seg, ja, gi oss del i guddomleg natur. Gjennom Sonen, i Anden, blir mennesket og heile skaparveket ført tilbake til Faderen! Det er der som er den djupaste meininga med alt som er.

Heilt frå dåpen av, der eg blei døypt i Den treeiniges namn, i eit lite kapell på sunnmørskysten, er livet mitt eigentleg sett inn i dette perspektivet, det er denne trua som gir sjølve møsnteret, som så å seie har informert livet mitt  som truande – i gode og vonde dagar. Og dette gjeld oss alle.  Det er om denne trua Jesus talar, i det han bryt ut i  lovprising: ”Eg lovar deg, Far, Herre over himmel og jord, fordi du har løynt dette for vise og vituge, men openberra det for umyndige. Ja, Far, for dette var din gode vilje” (Matt 11,25f).

Bror og syster! Gud finst! Du finst!  Og de skal høyre saman. Gud har skapt oss til seg, seier den heilage Augustin. Ja, om vi lyttar til menneskehjartet, midt i all støyen, også i vårt samfunn, i vår verd, så høyrer vi dette hjarteslaget: Eg er ikkje i mål, før eg er i Gud;

så mitt hjarta stundar/bankande i barm//til eg ein gong blundar/ i Guds faderarm”.

Advertisements
31
Mai
10

officium: laurdag, 8. vike i det allmenne året, job 13,13 – 14,6 (matutin)

«Eg vel den farefulle vegen, ja set livet på spel» (v 13)

Talen om Gud – det er det Jobs boka handlar om. Sjølv om orda og læra kan vere objektibt sann og rett, slik det var tilfelle med Jobs vener, kan det likevel bli urett tale om Gud. Job sjølv måtte bite i graset då Herren omsider tok til orde. Og likevel: Job fekk attesten at han hadde tala rett om Gud, med all si klage og anklage, medan venene vart refsa. Både med sine ord og med si haldning sette dei seg utanfor det nakne møtet med Gud, både Jobs og sitt eige. Dei leste berre frå læreboka.

Men teologi er levande tale om Gud, ein dialog – med ord, med kropp og sjel, med heile eksistensen. Jobs bok syner oss at bibelsk tru og teologi har eit eksistensialistisk preg.

Den som vil leve på den sikre sida, lærer ikkje Gud å kjenne. Blir ein dårleg teolog. Den gode teologen må gjere som Job: Velje den farefulle vegen. Setje livet på spel.

27
Mai
10

officium: torsdag, 8. vike i det allmenne året, job 11 (matutin)

«Kan du lodda djupnene i Gud eller fnna ei grense for stordomen åt Den Allmektige?» (v 7)

Jobs vener har heilt rett; Guds mysterium er det umogeleg å utgrunne. Heile den apofatiske teologien – at vi berre kan seie noko om kva og kven Gud ikkje er – botnar i dette. Vår tids vanskar med å tale om Gud ville vore mindre om vi hadde vore meir fortrulege med dette; at Gud er «den som er heilt annleis».

Likevel: Job har rett mot sine vener. Noko som viser seg mot slutten av Jobs-boka. Job veit at Gud er ufatteleg og uangripeleg, men han går på, han vil fatte meir, han angrip Gud,  nettopp fordi han tek Gud på alvor. Gud utfordrar, men han vil òg sjølv bli utfordra. Gud angrip oss, men han vil òg sjølv bli angripen , fordi han vil ha oss inn på livet.

Job og Herren. Det nærgåande mennesket og den nærgåande Guden.

26
Mai
10

officium: onsdag, 8. vike i det allmenne året, Job 7,1-21(matutin)

«Kvifor gjer du meg til skyteskive for deg?» (v 20)

Ein Gud som ikkje let mennesket i fred, som fylgjer etter det, som møter det frå alle kantar, som køyrer det på hovudet inn i eksistensen når det vil dra seg tilbake og berre flyte med livsstraumen. Slik møter Job og Gud kvarandre.

Mennesket erfarer sin forgjengelegdom, kor sårbart det er, kroppsleg, sosialt, kjenslemessig. Jord og støv og vatn som bustad for Guds bilete.  Å bere eit djupt medvit om seg sjølv, å vite at det har evige dimensjonar – og samstundes vere så underkasta endringar, sjukdom, fattigdom, fiendskap. Slik er mennesket.

Det er fyrst når vi vågar å kjenne på grensene våre, at vi får kontakt med oss sjølve. Skjønar det høge spelet som livet er. Difor er Gud menneskets utfordrar.  Han kastar oss ut av kvilestillinga heile tida. Bli vaksen! Opp og stå på føtene. Finn fotfestet.

25
Mai
10

officium: tysdag, 8. vike i det allmenne året, Jakob 3,1-18 (matutin)

«Den som ikkje misfer seg i ord, er ein fullkomen mann som greier å styra heile lekamen» (v 2)

Å vere eit kristent menneske, er å ha styring på livet sitt. Jakobs brev er ein asketisk traktat som i sin rett på sak stil seier oss at det kristne livet ikkje er draumar og tomt snakk, men levd liv.

Vil du styre livet ditt, så må du kunne styre tunga di. Talen og orda opnar for realitetar;  gjennom orda dine slepp du til dei vonde elller dei gode kreftene i deg og omkring deg. Menneskelege ord er eit ekko av Guds tale, orda har skapande kraft i seg. Destruktiv tale skaper eit destruktivt miljø, ein negativ menneskeleg økologi. Orda legg føringar for livet, dei formar og pregar livet ditt.

Den gode talen er velsignande; ei aktiv, skapande framkalling av godleik, rettferd, kjærleik og fred. Sanne ord kan vere kritiske, men det er noko anna enn den talen som forbannar, som vil det som er vondt for andre.

Kva vil du med orda dine?

23
Mai
10

carpe diem: Dansk pinse

Ingen har feira pinse før han har gjort det i Danmark, sjølve pinselandet.. Fyrst messe hos St Joseph-systrene ved Øresund. Vi kom dit i strålande morgonsol, med aplar i blomst i den store hagen ned mot stranda, med grønt i alle slags sjateringar, med vind gjennom lauvet og Danebrog (flagget) lett vaiande over det heile. Som å stige inn i ein salme av Grundtvig: «Det ånder himmelsk over støvet/det vifter hjemilig gjennem løvet» Og: «I Ordets navn, som her blev kød/og for til Himmels, hvid og rød».    Når t o m Herren blir raud og kvit, ja, då kan det ikkje bli danskare. Grundtvig lokaliserer heilt sikkert Paradiset til Lolland -Falster eller ei anna av dei danske øyane.

Så er det høgmesse  her på Fredriksberg; klosterkyrkja er også soknekyrkje for området. Fullt hus og jublande song, slik berre danske kyrkjelydar kan syngje, alltid freidig, uansett!   Den obligatoriske danske pinsesalmen (sitert ovanfor) ,»I all sin glans nu stråler solen», tonar gjennom rommet og pastor Fich bøyer seg over til meg og kviskrar: -Det er slik jeg tror Grundtvig ville at den skulle synges!

Og faktisk trur eg at den tradisjonelle danske høgmessa i luthersk tapning no overlever i katolsk setting. Rett og slett fordi at både folket og den aktive trua overlever der. Mange av dei «statlege» danske kyrkjene  står ganske tomme. Vi køyrde forbi ei kyrkje på vegen frå Øresund, i den folkekyrkjelege  gudstenestetida, og Jesper bemerka at «folkekirkens parkeringsplassen står tom», det var ingen bilar utanfor kyrkja. -Ja, men det står fire syklar der, sa eg. -Det er koret, kom det, prompte. Den katolske kyrkja treng åndeleg og moralsk fornying, og den danske folkekyrkja treng oppslutning, om tru, liv og gudsteneste.

Pinse er liv. Og pinse er bot. For alle.

22
Mai
10

carpe diem: Forsommarkveldar her og der, eller: Gud på Gare du Nord

På gjesterommet mitt hos systrene i St Lioba-klosteret.  Kom hit ved middagstid etter lang bussreise gjennom natta frå Brussel. Ferjeturen Puttgarden-Rødby friska opp, sjølv om Nord-Tyskland låg i grådis og havskodde som ikkje ville sleppe taket i dag. Fyrst oppover Sjelland tok det til å lette. Her er i Køpenhamn er det fin, ljos og varm forsommarkveld. Stille. Pinseaftan.

Medan eg venta på bussavgang  i går kveld, sat eg ute i den store hallen på Brussel Nord-stasjonen. Svære marmorgolv og høge spegelglasruter ut mot byen. Berre nokre få menneske så seint.  Til og frå. Her hadde det samla seg ei gruppe ungdomar; ein gjeng gutar med tydelegvis utanlandsk bakgrunn – afrikanske, og iranske eller deromkring, å sjå til. Dei hadde ei slags uformell øving i rap-dans, med utruleg rytmesans, spenst og radbrekkande kroppsbehersking. Til å måpe av. Marmorflata og spegelrutene innbaud til utfalding og performance; eit perfekt øvingsom. Leikande utfalding, og eit slags cool og lett glede prega dei. Noko suverent og kreativt som viser at mennesket er i slekt med Gud. Slik ser eg det. Det leikande mennesket, den leikande Guden. På Brussel Nord.

Eg sat ei stund som publikum, saman med andre forbipasserande. Spurde ein som tydlegvis var leiar for truppen, og det viste seg, som eg ana, at det var elevar på ein skule; eit  gymnas med rapdans som eiga line. Og her: Det vanlege byrommet  spontant forvandla til scene.  «God bless you!», sa eg. Så gjekk eg ut til bussen.




kategoriar