Arkiv for desember 2010

31
Des
10

poetica: nyttår

 

 

Eit nytt år

la seg over det gamle

 

eit lett lag av nysnø

ein duk av ljos

over berrfrost og skare

over alt livs

sprukne hud

 

det dreiv forbi

i ein augneblink av sanning

det berre kviskra over markene

sveva gjennom skogholta

 

la seg til ro

som ei uventa von

som ung nåde

over ei gamal jord

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

31
Des
10

la tourette IV, nyttår

Siste dagen dette året  er eg her, i Frankrike. For ein dominikanarbror, ja, djupast sett for alle kristne, er alle land eit fedreland, for vi har vårt borgarskap i himlen og er pilgrimar her i verda. 

Forhandlingane i kommisjonar og i plenum er lange – og ordrike, og det tek på kreftene å sitje stille så lenge. Vonar på litt fritid i helga så eg får gått ein litt lenger tur oppover åsane. På ein åskam eit par kilometer unna ligg det ei vakker, gamal kyrkje, dit tenkjer eg å gå. Her i le  Lyonnais (landskapet kring Lyon) har jo kyrkja vore planta heilt frå den fyrste tida; i den hl Ireneus var biskop i Lyon og ein av dei som argumeneterte og forkynte mot gnostisimen. Den gongen var området ein del av  det romerske riket,  provinsen Gallia, og mange kristne leid martydøden her, mellom andre den hl  Ireneus. 

Endå i dag er erkebiskopen i Lyon Frankrikes primas.  Så her susar historia, både den politiske og den kyrkjelege.  I dag tidleg høyrde eg forresten ei ugle tute i klosterskogen her; det var i otta og endå mørkt, svake konturar av bladlause, store lauvtre utanfor, ei bleik strime av ljos over austhimlen. Rytmen er stort sett den same som heime; eg går i refektoriet, alt er stille, tek ein bolle med kaffi, eit eple, litt brød; eit par andre brør dukkar opp, eg går til det vesle oratoriet (kapellet) ikkje langt frå mi eiga celle. Mørkt. Skimtar altaret av betong midt i rommet, eit krusifiks av jarn mot eine veggen, så vidt ljos frå eit skrått vindauga i det pyramidiske taket som endar i ein spiss høgt oppe. Når ljoset kjem, felll det presist innover altarbordet. 

Der sit eg. Det er å be – eller byrjinga på bøn: Vere der. Konkret, ikkje illusjonar, ikkje fantasiar, ikkje pressa kjensler, men noko verkeleg. At du er der. Slik du er, med alt du er. Og Gud er der. Då kan du, om du vil, ta fram alt du vil be om for deg sjøl og andre, alt du ynskjer, alt du du fryktar, alt du vonar.  

Kjenn golvet under føtene. Himlen når heilt ned dit. 

No har vi sunge vesper. Det store rommet er laga for eit stort kor av brør. Det kling heilt unisont, som éi røyst. Også den lange pausen mellom halvversa i salmodien fell inn i ein fullstendig felles rytme. Måten å syngje på, sjølve songkulturen, har vakse fram gjennom århundra; dominikanarordenen har sin eigenart i songen, litt kraftigare og raskare enn hos benediktinarane. 

Det blir ein fin nyttårsaftan her. Heilt fyrverkeri-fri. Eg legg ut nyttårsdiktet eg skreiv for nokre år sidan…. Godt nytt år!

29
Des
10

carpe diem: la tourette iv

Dagane går. Eg er plassert i underkommisjon nr tre; revisjon av  formasjon (som utdanning stort sett blir kalla i katolsk setting i dag)  og studieopplegg for  nye brør. Vanlegvis tar det fem til sju år her i Frankrike, med framhald for dei som vil ta lisensiat-grad og doktograd. Det dreiar seg både om ein fagleg/akademisk formasjon og ein asketisk; det som har med sjølve klosterlivet å gjere; det «regulære» livet, som ein vil seie her, livet i samsvar med ordensregelen og alt som fylgjer med: Tidebøner, personleg bøn, framferd i klosteret, tilhøvet til novise- og studentmeistaren, oppgåver og embete i klosteret, måltida, lære å vere stille, vere åleine osv osv.. Dominikanarane fylgjer den hl Augustins regel (frå 400-talet i Hippo i Nord Afrika), samt konstitusjonar ( meir detaljerte lover) som stammar frå cistersiensarane. 

Viktig for brørne at det er samanheng og koherens mellom den faglege, intellektuelle utdanninga og den åndelege/regulære og personlege. Difor er også klosteret brørne tilhøyrer under utdanninga, viktig. «Eksemplets makt» er stor, som kjent. Vi frå Skandinavia (Dacia, som det heiter i ordenen, som det gjorde i mellomalderen) ynskjer at våre studentbrør skal kunne vere fire år i Frankrike og så to år i Oxford. Skandinavar står i dag nærare den anglo-saxiske kulturen, både språkleg og på andre måtar, så eit slikt løp ville gjere formasjonstida meir overkomeleg og positiv. Det vil truleg også lette rekrutteringa. Vonar kapitlet og provinsen går for dette! Vi har jo alt no ein bror i Oxford, br Haavar, etter fem år i Frankrike. 

Slitsamt å sitje i møte heile dagen. Fekk meg ein litene promenade etter middagen i dag. Kulden og snøen er borte; mange varmegrader her no, disisg luft over dei høge og langstrakte åsane som er dyrka heilt til topps med skogholt her og der. Vingardar med nakne, skorne vintre. Landsbyar, ofte samanvaksne til forstader til Lyon nedover mot dalbotnen, gardar og gardshus oppover liene og på åskammane. 

I kveld kjem den nyvalde provinsialprioren reisande frå Algerie for å overta provinsen og leie resten av kapitlet. Når klokka slår, samlast  kapitularane i  klosteratriet og helsar på han.  Eg er spent på typen…

28
Des
10

carpe diem: la tourette iii

Varmare i dag. Det tynne snølaget skrumpar og fordampar. Det frosne vatnet som heng utfor takrennene til le Corbusier tek til å dryppe. Eg kan sitje på cella utan tjukk gensar. I dusjen er det rett nok nesten ikkje varmt vatn, det berre sildrar; til gjengjeld fossar det med kaldevatn. 

I dag har vi valt ny provinsialprior. Fr Jean-Paul Vesco. Franskmann, ung, prior for eit lite kloser i Algerie. No må han reise sporenstreks hit for å overta leiinga av kapitlet. Vi kan ikkje foreta oss noko formelt utan han. Trur det er eit bra val. Ein yngre mann som kjenner livet utanfor Frankrike, ein som også kan ta nye avgjerder og forandre fastgrodde (u-)vanar.  Provinsen treng fornying. Dominikanarane har rektruttert relativt godt dei siste åra, i motsetnad til mange andre kongregasjonar, men no trengs ein ny giv.  Unge menneske ynskjer meir radikale livsformer. Og fordjuping meir enn aktivisme. 

Eg er plassert i ein kommisjon som skal fornye/revidere utdanninga (formasjonen), både i det regulære livet (sjølve klosterlivet, den asketiske og kontemplative dimensjonen) og dei akademiske studiane. 

Det blir ein spennande tid.

27
Des
10

carpe diem: la tourette II

Dagen hallar her i Lyon-utkanten. Det har mildna i veret, med mjukblå åsar rundt oss i det sterkt kupperte, lauvskogkledde landskapet. Eit lett dryss av snø over det heile. 

Dagen starta i den iskalde, store betongkyrkja; ein unison, høgtidleg tone når vi syng  dei bibelske salmane i tidebøna. Så frukost og forhandligar. I ettermiddag har vi hatt såkalla «tractatus», i forkant av valet av ny provinsialprior. Alle kan føreslå kandidatar – og så går runden med synspunkt på dei brørne som er lanserte. 

Den som ikkje har noko å ytre, seier bere «Je passe», og gir ordet vidare. Den omtala broren ventar på gangen i mens. Systemet er gamalt, heilt frå ordenens fyrste tid på 1200-talet.  Ur-demokrati.  Langsamt utkrystalliserer hovudkandidatane seg. I morgon er det val, etter at vi har feira messa med påkalling av  Den heilage Ande. «Den heilage Ande og vi…» skal velje. 

Snart er det vesper.

26
Des
10

carpe diem: couvent de la tourette

No sit eg på cella her i klosteret, Sta Maria de la Tourette, nord for Lyon.  Det er mørkt ute. Her er ingen gardiner. Cella er nokre meter lang og eit par meter brei. Eit enkelt bord står ved vindauga. Ein stol, ei lampe, ei enkel seng, eit skap utan dører, men med eit par hyller, står ut frå veggen på tvers i rommet og deler av ei lite inngangsparti med vask. Cella endar i ein  miniatyrbalkong. Det er sikkert 150 slike celler her. Alle like, alle med vegger i betong som er grovsladda for å hindre oppsamling av personleg stasj. 

Heile klosteret er avangtgard-arkitektur, verdsberømt. Det kan verke bistert, men det gjev nettopp den atmosfæren av «austerité» som er tilsikta – og som var ynskt frå brørne si side då det vart prosjektert. Aller best kjem dette strenge og nesten «stygge» til sin  rett når klosteret er fullt av brør som lever det fullstendige dominikanske livet. Etter krisa i 68 er det no berre ein liten kommunitet her, som driv undervising, kulturarbeid og tek mot gjester, ikkje minst arkitektur-turistar som valfartar hit frå heile verda, 

Kyrkja er stor; heilt naken, med eit enormt kor (nesten 200 korstolar) for brørne og litt plass for folk utanfrå. Ei verkeleg monastisk kyrkje dette. Akustikken er heilt overnaturleg, med ein rå etterklang som blandar tonane høgt oppe under taket, får det til  verke som dei stig opp i det hisidige, eller rettare: som om dei kjem derifrå, like gjerne «nedanfrå,» får ein brunn eller ei kjelde, eit uutgrunnleg djup. Her skjønar du noko av  tidebønsongens metafysiske karakter. 

Det er kaldt i huset, særleg på cellene. Dårleg oppvarming. Glad eg har den tjukke Devold-gensaren med meg, utanpå kutta. 

Ruta er svart. Eg bed snart mitt kompletorium og legg meg.

26
Des
10

carpe diem: over sjø og land…

…stort sett i lufta. For her sit eg på Gardermoen og ventar på å entre fly  til Lyon med skifte i Zürich. Saman med br Gérard Marie er eg nemleg utsending (ex officio, som prior) på den franske dominkanarprovinsens kapittel (generalforsamling) i Lyon, på det kjende le Corbusier- klosteret vårt det, La Tourette. Litt utanfor Lyon, rett nok. Ein haug med elektroniske dokument å lese når eg kjem på cella der i kveld, Deo volente. Vi får berre vone og be at reisa går greitt, trass eit noko nedkjølt Europa. 

Jula i St Dominikus har vore fredeleg , med meir enn fullsett kyrkje både julenatt og juledag. For min del har eg også hatt litt preikestol i eit par av Oslo-avisene på julfatan. 

God jul framleis til alle! Etter planen er vi tilbake i Oslo den 5. januar. Kanskje får eg lagt ut stoff på nettet/bloggen også i Lyon. Pax!




kategoriar