Arkiv for juli 2008

31
Jul
08

carpe diem…

AD ORIENTEM

Det går austover – sjølv om det ikkje er meir orientalsk enn til norsk austland. Som eg også er glad i. Så mykje vakkert er knytt til Austlandet, til Opplanda.Så mykje av eventyra, med kongsgardar, Heidalskogar med einøygde troll og lure Oskeladdar frå ein eller annan husmannsplass; prestar og futar, klokkarar og kolbrennarar, solsvidde stavkyrkjer, prinsesser på kvitebjørnar og små gutar på veg til Soria Moria slott. Det må liggje på Austlandet, bak blåe skogåsar og Jotunheimar og Rondar endå lenger bak ein stad.

No sit eg på Grotli; fylgjer mor mi på ein liten ferietur – som samtidig gir meg skyss mot Otta der eg skal gå på Oslo-toget i morgon ettermiddag. Rett i sør tronar Skriulaupen, med store, kvite brear og svarte fjellsider. Opplands-fjella strekkjer seg seigt og roleg vestover før dei må gje etter for det vestnorske og bli bratte og villstyrige. – Det skin frå ei snøfonn langt oppi gråberga med ei eller anna bergteken kongsdotter inni, innbiller eg meg.

Så no har eg fare langt og lenger enn langt og er snart på plass i «St Dominikus». Bergteken på min måte :). Snipp, snapp snute for sunnmørssommaren min. Men nye eventyr ventar for den som vil vere med og heng på. Dagar skal opne seg….

Advertisements
29
Jul
08

carpe diem…

NED FRÅ TABOR,

som denne gongen var Tafjord-fjella på indre Sunnmøre. Vi fekk ein flott tur, med ei endring i ruta. Frå Vakkerstøylen turisthytte gjekk vi ikkje via Pyttbua, men tok den lange løypa, Storløypet, over Storløyp-fjellet, ned Øvste Reindalen til Reindalsetra. Fyrst hadde vi gått ein ettermiddag frå Grønningseter gard øvst i Valldalen, opp til Tjønnebu på 1000 meters høgde; ei lita, men perfekt innretta turisthytte sett rett på svaberget mellom fjellvatna og oppragande toppar. Stor fred å sitje i hytteveggen når kveldsola hang lenge igjen på dei høgste tindane – eller tidleg om morgonen, sval etter fjellnatta.

Derfrå gjekk vi over Illstigen, ned Børrebotn til Vakkerstøylen i Ulvådalen, der landet mjuknar mot dei øvste bygdene i Gudbrandsdalen. På ruta over Storløypet er det mykje ur og gråstein under foten; du må vasse elvar og ta den lange, bratte oppstiginga til 1750 m o h. Der var det pause og kvile med stor utsikt og nesten 30 varmegrader. Bortover og så nedover brear og fonner som er store etter ein snørik vinter; etterkvart med Pyttegga ruvande opp som eit riseslott. Øvste Reindalen er paradisisk vakker; eit grønt teppe av dvergbjørk og elva brusande og stor i dalbotnen.

Sjølve Reindalen har sin eigen mystikk med den eldgamle, opne fureskogen; ”Gamlefura” som er freda, er nesten 1000 år og endå frisk i toppen, full av kvae og visdom. Fullt hus og folkeliv med fjellfolk i alle aldrar på Reindalseter turisthytte. Så siste natta sov eg på flatseng i peisestova. Sundag ved middagstid kom vi ned til sjølve Tafjord, forbi dei store vassmagasina til Tafjord-Kraft. Rart å tenkje på at eg for mange år sidan, før reguleringa, overnatta på den fremste garden i Tafjord, Jakobsgarden, no neddemd og drukna på minst hundre meters djup i Sakrisvatnet.

Frå Tafjord med bil forbi Fjøra, Valldal, Linge og Labygda og ferja over til Stranda. Heime. Nokså solsvidd på kroppen, men elles i god form og utan gnagsår.

I kveld er det Olsok-feiring i Sunnylven. Fredag er det retur til Oslo. Deltaking ved ei gudsteneste i Rollag stavkyrkje, Numedal, no på sundag (3. August) , blir både avsluttinga på ein opplevingsrik sommar og starten på arbeid og teneste i hausthalvåret. Tilbake ved bloggbasen. Dersom tid og krefter strekk til, kjem det meir på skjermen etterkvart.

24
Jul
08

carpe diem…

SOL OG FJELL – OG BLOGGPAUSE TIL SUNDAG

Strålande sol også over indre Sunnmøre i dag – og min planlagde tredagars tur i Tafjordfjella (fjellområdet mellom Sunnmøre og austlandsbygdene Lesja og Skjåk) går av stabelen snart. Eg skal frå Grønningseter gard, øvst i Valldalen, over til Vakkerstøylen i Ulvådalen, så til Pyttbua og tilslutt over til Reindalseter. Derfrå ned til Tafjord og tilbake til sivilisasjonen. Om alt går bra, er eg på Stranda igjen sundag ettermiddag.

Sekken er lett, kondisen god og himlen blå i dag, altså! I Tafjordfjella tek eg ikkje sikte på å finne trådlaust nett, anna enn den åndelege, så all blogging må vente til nedstiginga frå fjellheimen. Fantasien og gode tankar er ei god erstatting! Pax et bonum!

22
Jul
08

carpe diem…

FJORDLANDET IGJEN

Tilbake i fjordlandet på indre Sunnmøre; der bur mor mi og der har eg truffe sysken som elles bur spreidde i landet, men gjerne møtest om sommaren. I ettermiddag (tysdag) skal eg ruskle rett ut av stovedøra, opp i skogen, opp over eit res (sunnmørsk for eit lite eid, pass) over til den vesle grenda Fausadal i Stranda. Skal vitje nokre vener som har hytte der (Ellinor og Dag Brune/Hareide). Det blir ein fin mini-fjelltur! Godveret er på veg tilbake… Torsdag, Deo volente, drar eg i Tafjord-fjella nokre dagar. Meir om det, kanskje. Og meir om den boka som er sommar-lektyren i år.

Helsing meg i kaffibaren på den lokale Esso-stasjonen – med trådlaust nett!

19
Jul
08

nota bene…

SJØLVSAGT FLEIRKULTUR

Få fenomen skaper så mykje hysteri og sinne som integrasjonen av ulike kulturar i dei vestlege samfunna. Dei sekulære domedagsprofetiane får dei fleste religiøse til å bleikne. Eit helvete av konfliktar, nedbryting av sivilasjonen, retur til fortida – spådomane er mange, høglydde og svovelluktande.

At endringar er vanskelege og spenningsfylte, er sjølvsagt ikkje noko nytt. At det fleirkulturelle samfunnet skulle vere sjølve heksesabbaten for alle vonde krefter og det endelege Ragnarokk for det gode samfunnet, har eg vanskeleg for å skjøne.

For min del har eg levd det siste halvåret i Roma, i eit gamalt urbant kloster-universitet. Både i kommuniteten og i studentmassen er mangfaldet stort – og sjølvsagt. Av dei seksti dominikanarbrørne, stort sett professorar og stipendiatar på universitetet, er det italienarar, nordmenn, polakkar, fillipinarar, vietnamesarar, ein frå Kviterussland, sveitsarar, tyskarar, franskmenn, maltesarar, ein frå Australia, spanjolar, columbianarar, indarar, slovakar, britar, irlendarar og folk som til vanleg lever i Egypt og i Jerusalem. Alle desse og fleire til bur under same tak – rett nok er det fem fulle meter under taket i dette 1500-talsklosteret – deler sine måltid rundt det same bordet, syng sine tidbøner i dei same korstolane og feirar messa rundt det same altaret. Kvar dag. Året rundt. Dei styrer også kommuniteten på samsen i ”allmannamøtet”, eller ”kapitlet”, som det heiter hos oss, og vel sin prior, sin subprior, økonom, kantor og lektor og ombodsmenn til alle dei andre verva som trengs i ein slik fellesskap. Her er folk fyrst og fremst dominkanarbrør og katolikkar og dernest alt mogeleg og umogeleg anna.

Like typisk er mangfaldet og einskapen når det gjeld studentane. Seminaristar og ordensystre og lekfolk i alle slags kulørar såvel på huda som i klesdrakta; svært mange afrikanarar, slår det meg. I eit seminar eg fylgde, var eg saman med ein prest frå Serbia, ein frå Texas, ein frå Vest-Afrika, to indiske systre og ein som hadde jobba store deler av livet sitt ein- eller annan plass i Brasil. Folk tek sine eksamenar, deltek i studentdemokratiet og står i same køen i studentkantina.

Er det så eit spesialopplegg eller særskilde rammer som er lagde for at alt dette skal funksjonere, såvel i alle dei daglege banalitetane som i den djupare fellesskapen? Absolutt ikkje. Faktisk trur eg dei fleste har det som eg; ein tenkjer ikkje over det. Slik er det berre. Ikkje spesielt fantastisk, ikkje spesielt problematisk. What’s the big deal?

Her heime er også den katolske kyrkja eit veritabelt laboratorium for kulturell integrasjon. Kyrkjelydar er meir komplekse enn eit kloster eller eit universitet; det er heile tida ei avveging kor mykje dei ulike språkruppene skal ha av eigne messer og møteplassar og oppretthalde banda til kulturen i det opphavlege heimlandet. Men det går seg til. Utlendingane endrar seg i møtet med det norske; det norske endrar seg i møte med det som kjem utanfrå.

Ligg noko av forklaringa i at ein har ei felles tru og tilhøyrer ei felles, universell kyrkje? Utan tvil. Og det bør, sant å seie, vere eit interessant poeng i seg sjølv. Einskap i tru, etikk, symbolikk og ritual, lovgjeving og styringsstruktur utfordrar det som er ulikt, men gjer også samliv mellom ulike språk og nasjonalitetar mogeleg. Problemfritt? Nei. Men dei velprøvde livsformene i kyrkja gjev reidskapar og ein modus vivendi som gjer at vanskane ikkje naudsynlegvis eskalerer og endar i kaos.

Kan dette tillempast på multikulturelle samfunn der religionane er ulike? For det fyrste er det ikkje alltid dei andre truande som skaper spenningar, men trykket frå den fiendtlege, og til dels altså hysteriske, sekulærkulturen. For det andre er kulturell sameksistens eit spørsmål om mentalitet; positive røynsler bryt ned angst og fiendebilete og påverkar haldningar langt utover eins eige interne miljø.

Mange ting tyder på at norsk folkeleg mentalitet nærmar seg den danske ny-sjåvinismen. Difor tillet eg meg å seie: Det finst alternativ.

(Spalten «Signert», «Klassekampen», laurdag 5. juli-08 )

18
Jul
08

carpe diem…

MØTE MED VENER

Farvel til Harams-øyane for denne gongen. Eg losjerte hos vener som er blitt katolikkar for eit par år sidan. Så no kunne vi feire hus-messe om morgonen. Kanskje har det ikkje vore katolsk messe her på denne øya (Longva ligg på Flemsøy/Skuløy) sidan reformasjonen? Rart å tenkje på at dei gamle orda i kanonbøna (nattverdbøna), med dei romerske martyrane og helgnane, som Linus, Kletus, Sixtus, Agnes…Lucia… Kosmas og Damian igjen lyder her slik dei lydde i den gamle stavkyrkja på Haram, og knyter oss både til den lange katolske historia her ute og til den romerske kyrkja, til den katolske kyrkja.

I Ålesund møtte eg to gamle vener på ein kafé, for å pratast. Den eine er framleis prest i Den norske kyrkja, den andre har gått ut for nokre år sidan og tilhøyrer eit anna kyrkjesamfunn – er prest der på deltid samstundes som han er lærar på ein folkehøgskule. Vi snakka om situasjonen i Den norske kyrkja og om den kyrkjelege utviklinga i Noreg, i England og andre plassar der dei store folkekyrkjene opplever krise og splitting. Eg må prøve å forstå dei som ikkje kan bli katolikkar på ein, to, tre – samstundes som eg er svært glad for at eg sjølv får tilhøyre den katolske kyrkja. Ekumenikk er ikkje det same som kyrkjeleg «diplomati»; som katolikk meiner eg det er heilt naudsynt å støtte dei som står for felleskristen tru, etikk og kyrkjeordning, trass alle manglar, i andre trussamfunn.

Seinare på fredagen var eg ein tur ut til sørsida av den store øya Sula, ved Ålesund. Utover i vest opnar storhavet seg, innover mot sør og aust skjer den vide Storfjorden seg inn i landet, med eit panorama av stolte fjellmassiv og tindar, lyftande seg opp over djupt juli-grøne skoglier, med brear og render av snø mot svart berg. Magisk.

17
Jul
08

carpe diem…

«ØYAR OG STRENDER

veg ikkje meir enn dust», stod det i Laudes-salmen i dag tidleg (Jes 40,15). Det kan sjå ut som om øyane her ute er overletne til kraftselsskapa sin ekspansjonstrong; for styremaktene har vedteke vindkraftutbyggjing med seksten kjempestore vindmøller (opp til 150 m!) over heile fjellet her på Haramsøya!

Folket er kraftig (!) i mot det, både folk flest og dei kommunalpolitiske organa. No er det berre ein anke som kan redde naturen her frå ei drastisk valdtekt. «Miljø» er ikkje berre lufta vi pustar eller jorda vi går på – det er også det estetiske rommet vi lever i! Øyane her er tettbygde med det meste av kulturarealet som dyrka mark. Fjellet og strendene er sjølvsagt avgrensa på ei øy, og desse områda er det einaste ein har å omrømme seg på utanom sine eigne fjøsgolv og stovegolv. I tillegg er digre vindmøller på eit nake kystfjell på ei øy utanfor fastlandet svært synleg. Og heilt drepande for den naturlege estetikken, for det sterke, vakre kystlandskapet vi har her. Mennesket lever ikkje berre av energi, men også av å ha visuell og estetisk trivsel i livsmiljøet sitt.

Etter alt å døme, er det kraftselskapa (Tafjord Kraft) som er hovudinteressentar; gode pengar å tene på sal av elektrisitet, og «mykje vil ha meir». Ille, når ein veit at vindkraftproduksjon ikkje er økonomisk lønsamt, men er avhengig av store subsidiar. Vindkraft er «rein» energi, men også prisen for det kan bli for høg når produksjonen skjender naturen og det menneskelege miljøet på andre måtar.

Vi treng energi, men framfor alt må vi lære oss å trenge mindre energi. Og vi treng naturlege omgjevnader som det er verdt å leve i. Blir det utbyggjing på Haramsfjellet, stiller eg i lenkegjengen!




kategoriar