Arkiv for desember 2009

31
Des
09

carpe diem: Nytt år…

..her er eg, og går inn i det nye året i Sverige, ved Mälaren. Historiske trakter; her er Birka like ved, der St Ansgar forkynte kristendom og grunna kyrkja for det svenske folket.  Vi har fine dagar med gode foredrag her (skal nok kome tilbake til det). Sjøen er ikkje frosen, anna enn i nokre vikar og bukter; kulden er stram og rå, om ikkje  veldig hard, det er snødekt skog, åkrar og enger, nokre hestar er uttadørs på garden like ved; dei prustar og bles og trakkar rundt for å halde varmen. I dag kom det nysnø over skaren… Vi har feira fyrste vesper for høgtida for Guds Mor (1. jan).

No legg eg ut eit nyttårsdikt, som har stått her før, skrive på Sunnmøre for nokre år sidan, men det passar like godt her. Godt år!

NYTTÅR

Eit nytt år
la seg over det gamle

eit lett lag av nysnø
ein duk av ljos
over berrfrost og skare
over alt livs
sprukne hud

det dreiv forbi
i ein augneblink av sanning
det berre kviskra over markene
sveva gjennom skogholta

la seg til ro
som ei uventa von
som ung nåde
over ei gamal jord


31
Des
09

officium: 31. desember, Koloss 2,4-15 (matutin)

«Han avvepna maktene og herredøma» (v 15)

Det var mykje  «new age»-aktig religiøsitet i det antikke samfunnet og i den kulturen Kolossar-kyrkja levde i.  Det galdt å innordne seg under energiar og englemakter, gjennom overdriven askese og  kultiske praksisar.

Dette bind menneska til demoniske krefter.   Den verkelege visdomen finn vi ikkje i det okkulte, men i Kristus; «for i han bur heile guddomens fullnad lekamleg» (v 9). Han overvann alt som trugar vårt liv og Guds skaparverk; synda, døden og demonen, då han «viste seg som sigerherre over dei på krossen» (v 15b).

Bryt med framande krefter som har fått tak på deg. Vedkjenn Jesus Kristus!

30
Des
09

officium: 30. desember, Koloss 1,15-2,3 (matutin)

«Eg lid for hans lekam som er kyrkja» (2,24)

For apostelen er kyrkja Kristi lekam på ein konkret og røynleg måte. Med kropp og sjel er Paulus sameina med Kristus – og samstundes med kyrkja. Det han opplever som apostel – av motstand, plager, svolt, sjukdom og kva det kan vere; det er alt saman noko som verkeleg aktiviserer heile sanseapparatet. Vi treng ein kropp for å bli døypte, for å opne munnen og vedkjenne trua, for å ta mot nattverden, for å bøye kne, for å lyfte hender, for å vaske føter.  For å vere kristne.

Kyrkja er ikkje berre eit åndeleg samfunn. Ho er ein kropp.  Ho angår meg også fysisk.

29
Des
09

carpe diem: Romjul og OP-dagar på Ekerø i Mälaren

..hej, no eg framme, og det er skikkeleg nett her, så her kjem det eg skreiv på toget nyleg. Meir seinare…

Kaldt og kvitt sig det svenske landskapet forbi ettersom intercitytoget Oslo- Stockholm  jobbar seg fram. Kulden laga bremseproblem på ein av vognene, så vi ligg 40 min etter ruta. Frå Stockholm Central drar vi ut til Ekerø i Mälaren, til Marielund, konferansegarden til det svenske katolske bispedømet. Vi? Ja det er nokre norske dominikanarbrør; frå i ikveld til sundag middag er vi på det årvisse møtet for brørne i Norden (vikariatet Dacia). Vi dro frå Oslo S i otta, opp Glåmdals-bygdene, via Kongsvinger, Magnor og Charlottenberg, vidare ned Värmland til Karlstad og så austover. Stadig knallblå himmel, knallkaldt vêr og kvite flater mellom skogpartia. Taigaen tek til i Sverige. Dette er Aust-Europa, tenkjer den norske vestlendingen.

Romjula er ei tett tid. Det er tankevekkjande at så mange av festdagene denne vika krasjar mot den opplesne og vedtekne juletrivselen. Andre juledag feira vi den hl. Stefanus, kyrkja sin fyrste martyr, fest med blodraud farge. Så var det festen for Dei uskuldige borna; dei som Herodes tok av dage av redsel for å missse si makt; barnemartyrane. Endå meir blodraudt. Dagen for å be for borna – fødde og ufødde – for alt svakt og forakta menneskeliv, ein fest for menneskeverdet, det største av alle martyrium.  I dag er det den hl Thomas Becket vi minnest, han som vart hoggen ned medan han feira messa ved altaret i katedralen sin i Canterbury. Kongens og hans menn likte ikkje at Thomas verja fridomen til kyrkja i høve til stats- og kongsmakta. Blodraudt igjen.  Ein passeleg motgift mot nusseleggjeringa av jula.

Men kva med barnet? Barnet er ikkje bere idyll, det veit vi så alt for godt. Det vakre ved barnet har vi all grunn til å feire. Men i det vakre ligg også det sårbare, det opne, det utleverte. Vågar vi å feire det? Messias-barnet, Immanuel-teiknet – er samtidig barnet som er Fyrste, Underfull Rådgjevar, evig Far, veldig Gud. (Jes 9). Vågar vi å feire det?

Dersom det er nett-tilgang på Marielund, får eg sendt dette i kveld og lagt ut litt stoff undervegs vidare. Om tre kvarter er vi i Stockholm.

25
Des
09

homiletica: Julenatt, St Dominikus krk, Luk 2,1-14

Kjære kristne, kjære vener!

Vi feirar julenatt, missa in nocte, nattmessa, til ære for Jesu Kristi fødsel. Vi er komne fulltalige til Guds hus, ved midnattstd – og alt det er eit teikn i eit samfunn og ei julefeiring som den norske. Eit teikn på kva vi trur!

Ja, han sjølv, Barnet, er eit teikn, han er teiknet som Gud har gjeve oss og all verda så vi kan finne Gud tilbake. Å feire jul er å feire Teiknet: ”Og dette skal dere ha til tegn”, sa engelen: ”Dere skal finne et lite barn, svøpt og liggende i en krybbe”!

Jesus er Messiasteiknet: -Sjå, ei møy skal bli med barn og føda ein son og ho skal kalla han  Immanuel (det er :”Gud med oss”) (Jes 7,14). Davids hus og kongeætt var i ferd med å gå til grunne, det heilage folket var trengt av fiendar. Hadde Gud gløymt sin lovnad, sitt folk? Nei; kongsætta, den messianske ætta, skal halde fram, Guds plan står ved lag; kongsbarnet, Messias-barnet skal fødast.  Og han er frelsarkongen for heile verda, han er verda sitt ljos, verda si framtid.

Eit lite barn i eit lite folk i ei fjern historie: Korleis kan det ha noko med oss å gjere? Korleis kan det ha verdsvid betydning? Brør og systre; vi veit at dette folkets historie på ein eller annan måte er heile verda si historie. Den store forteljinga, den vi les i Bibelen, er den store forteljinga om alle menneske, om det å vere menneske, om Guds plan med oss alle! Jesus Messias, Jesus Kristus angår alle!

I han har vi fått teiknet på at verda har ei framtid, teiknet på at at livet har ei meining, teiknet på at Guds Rike skal kome, ja, at det er her alt!

Men Messiasteiknet utfordrar og stiller oss på val, også. ”Sjå han er sett til  fall og oppreising for mange”, sa gamle Simeon då Jesusbarnet blei bore fram templet (Luk 2,34). Og Jesus sa sjølv, til alle som ville ha sterke ”bevis” for at han var Guds Son, Guds utsending, at dei ikkje skulle få noko anna teikn enn Jonas-teiknet (Matt 12,39, teiknet som sa at han, som profeten Jonas, skulle vere tre dagar i kvalfisken, i dødens buk. Jonas-teiknet, Messias-teiknet – det er krossteiknet. Krubba var ein forsmak på krossen, tresmak frå fyrste stund; fødselen i ein stall var fyrste etappe på hans Via Dolorosa. Og Maria skjøna det; og ho kjende brodden av sverdet som skulle gå henne gjennom hjarta.

Brør og systre! Jesus utfordrar oss. Messiasteiknet set oss på prøve. Nasjonen er delt i to i natt: Dei som feirar jul utan Kristus –  og dei som feirar jul i tru på at han er Frelsaren. Difor seier eg i denne heilage natta:

Kom over på trua si side! Gå like til Betlehem! Kom heilt fram, heilt inn! Stå ikkje utanfor mysteriet. Mange nølar; det er så mange omsyn å ta, så mange grep som må sleppast, så mange nye grep å finne. Slepp, likevel. Å tru, er å ta ein sjanse. Adeste, fideles! Kom, alle truande! Kom alle som gjerne vil tru, men ikkje maktar det heilt! Når du bøyer kne, opnar du hjarta ditt, tanken din, sinnet ditt. Kanskje er det kroppen din som må hjelpe deg ut av tvilen?

Kom, alle som lenge har motsett seg kallet, som avviser det! Det heilage barnet har med alle å gjere. Han er så liten at vi kan ta han i fanget, men han er også så stor at han har kongsspir i si hand. Hans morsfang er også hans trone, han er herrars Herre og kongars Konge, han er Løva av Juda – og alle sine fiendar skal han ein gong leggje som fotskammel under sin føter!

Uansett, kven du er: I natt gjeld berre dette:

Venite, adoremus! Kom, tilbe han, Guds under, vår Herre Krist!

21
Des
09

nota bene: dåp uansett?

Ein kort kommentar om dette, fordi eg har blitt utfordra til det. Einskildsituasjonar vil alltid kunne innebere unntak og skjøn, så dette er eit riss av det eg ser som den reint prinsipielle sida av saka...

Saka om barnedåp for eit lesbisk par i Ålesund har sett sinna i kok. Bylgjer av indignasjon og raseri har velta inn over den presten som ikkje ville forette dåpen. Biskopen i Møre gav han rett til å vegre seg, men innskjerpa samtidig at ”ingen skal nektast dåp” (fritt attgjeve).

Heile komplekset syner kor skeivt heile den folkekyrkjelege dåpsforståinga og dåpspraksisen har utvikla seg. Dåp blir sett på som ein borgarleg ”rettighet”, som ein slags allmenn aksept av dei vanlege normene og livsmønstra i samfunnet.

Dette er ei radikal misstyding av dåpen. Å bli døypt eller å bere born til dåpen, er ikkje noko du gjer som samfunnsborgar, men noko du gjer i høve til den kristne kyrkja. Kyrkja formidlar eit kall til Kristi etterfylgjing, til disippelskap og nytt liv. Dåpen er innviinga og initiasjonen til eit liv i kyrkja. Den som tek  mot dåpen eller som bed om dåp for barnet sitt, seier Ja til kyrkja si trusvedkjenning (jfr dåpsliturgien) og til bruk av alle dei andre sakramenta. Slik er det fordi å bli døypt, å bli kyrkjelem og læresvein (disippel), er noko du fritt kan velje – på dei vilkåra som Kristus sjølv har sett for dette. Sjølv om dette valet gjennom lang tid har vore rekna som noko nesten automatisk i den kristne einskapskulturen, er det for lengst på tide å innsjå at den epoken er forbi. Ein er ikkje eit mindreverdig menneske om ein ikkje er døypt eller er kristen. Kyrkja respekterer den menneskelege valfridomen.

Dåp av born har alltid vore knytt til foreldra siitt ansvar og til deira eigen kristne og kyrkjelege praksis. Barnedåpen er, historisk sett, ein husstandsdåp. Borna kan ikkje døypast uavhengig av foreldra. Ingen ville t. d. kome på å seie at born av foreldre frå andre religionar skulle døypast uansett– av omsyn til barnet.  Dette ligg heilt opp  dagen i det katolske- og tradisjonelt også i det lutherske dåpsritualet. Foreldra har vorte tiltala som kristne (”Kjære kristne!”(…)”Lat oss saman vedkjennast trua og forsakinga som vi døyper borna våre til” – eg siterer liturgien i DNK, sidan det aktulle tilfellet høyrer dit) – og då ikkje med tanke på deira indre liv, men på trusvedkjenning og truspraksis.

Etter katolsk forståing – og tradisjonelt også etter luthersk – er ekteskapleg samliv reservert for relasjonen mellom mann og kvinne. Eit klårt og medvite brot med dette bryt med føresetnadene for dåpsopplæringa. Å skaffe seg born ved hjelp av anonyme seddonorar er også i strid med katolsk etikk.

Kva då med barnet? Her må vi som ein hovudregel tenkje som vi gjer om det skulle  gjelde dåp av born til foreldre av ulike andre  religionar og livssyn; dåp berre av borna ville vere uaktuelt. Gud har alle i si hand – og det er fullt mogeleg å motta dåpen når du veks til og får eige ansvar for dine livssval. Det vil i framtida bli fleire og fleire slike tilfelle– ikkje som noko rart og unormalt, men som noko heilt ordinært og naturleg. Dåpen er ikkje primært eit ”barnesakrament”, men eit trus- og botssakrament. Slik det kom tydleg fram i ur- og oldkyrkja. Og slik det stadig er på alle misjonsmarker.

Dåpen er ikkje for ”alle”, uansett, men for alle som vil leve i tru og lydnad mot Den treeinge Gud i kyrkja sin fulle fellesskap. Rart at det som er så sjølsagt, er blitt så oppsiktsvekkjande.

21
Des
09

officium: 21. desember, Jes 48,12-21;49,9-13

«Å, ville du lyda på mine bod! Då vart din fred som elva og di rettferd som havsens bylgjer» (48,18)

Dette verset skreiv grandtanta mi, med vakker handskrift, inn i den fyrste Bibelen eg fekk, til den lutherske konfirmasjonen.  Etterkvart har Gud skrive det djupt inn i heile meg. Guds inntrengjande, inderlege «Å!». Det store, stille alvoret. Grepet. Guds faste blikk inn i mitt.

Den breie, strøymande elva – som Nilen, som Eufrat. Finn sin lange veg mot havet. Den uskipla freden.

Havsens bylgjer – uendelege, drivne fram  av sterke vindar. Rettferda som omsluttar og omfamnar alt.

Alt vi lengtar etter og strekkjer oss etter. Kallet som alltid fylgjer oss.  Røysta som seier: «Å, ville du lyda….!»




kategoriar