16
Jul
08

carpe diem…

POST FRÅ ARKIPELET

Nordøyane, for det meste omfatta av Haram kommune, er ei øygruppe som ligg på rekkje og rad, utanfor skipsleia mellom Ålesund og Hustadvika/innseglinga til Molde. Haram ligg på Haramsøya – og er gamal kyrkjestad og «gard». «Garden» var opphavleg ein vestlandsk landsby der husa- våningshus og uthus – lågg i samla i eitt med åkrar og enger rundt om kring, delt opp i eit lappeteppe av teigar. På midten av 1800-talet og utetter kom den såkalla «utskiftinga»; husa vart flytte ut av det store «tunet» (jfr. engelsk «town») og jorda ny-fordelt og samla rundt kvart bruk. Meir praktisk – men mindre sosialt, sjølvsagt. Midt i «garden», eller rett utanfor gjerdet, låg stavkyrkja, og bortanfor ligg det enno ei lang rekkje med svære naust der dei store ro- og siglebåtane («åttringane», åtte årar) hadde sin plass, og der fisken vart teken i mot når båtane kom inn. Gjerne frå den rike fiskebanken Storeggja som vart oppdaga nok så seint i soga. Naturlege hamner er det dårleg med på desse kantar, havet rett inn på strendene; fyrst i nyare tid vart det bygd molo her.

Ute på eggja kunne fiskarane opphalde seg dagevis i strekk i dei opne båtane; det var ikkje akkurat firestjernes cruiseskip. Og ikkje alltid i sommarvêr. Bankane låg så langt ute at det ikkje var land i sikte. Ikkje utan grunn at Ivar Aasen skrivom sunnmørsfiskaren frå før i tida: «Av hav kom sjømann sigande/og lengta etter land. /Då såg han fjelli stigande/og kjendest ved si strand! /Då kom det mod i gutarne/som såg sin fødestad!/Ja, dei gode, gamle nutarne/dei gjera hugen glad!» (frå «Dei gamle fjell i syningom»). Når det rauk opp til uvêr – og seinast i går, midtsommars, bles det opp frå svartestille til storm på ein time her ute – var det ikkje alltid alle kom velberga frå det. Det var ein del av livsvilkåra at nokon «bleiv» (omkom) på havet. Som ein av onklane mine, skjønt då han havarerte, hadde dei teke til med motor- og dekks-båtar.

Kom dei vel i land, var det å få stelt fisken; det var det kvinnene som gjorde, ned ved nausta: sløying, salting, tørking (formelen for «klippfisk») og seinare levert til oppkjøparar. I Haram var det godt utstyrte båtar og relativt bra gardar på dei store, vide strandflatene, så bygdene var stort sett velståande. Når det var gode år på sjø og land. Les om dette i den fyrste sosiologiboka her til lands, av presten Eilert Sundt: «Harham, et exempel fra Fiskeridistrikterne».

Sidan har mykje endra seg. Stavkyrkja på Haram vart riven og ny kyrkje bygd opp lenger inne på øya (1838). Fiskeria har gått gjennom alle endringane til større kyst- og havfiskflåte for oversjøiske farvatn (Nordsjøen, New Found Land, Barentshavet, Island, Grønland) – til det no nesten ikkje er fiskebåtar att på øyane her. På seksti-syttitalet la ein om til einsdig jordbruk (husdyrhald). Men svært mange arbeider i verfts- og skipsindustrien, ikkje minst tilknytt oljeverksemda. Her blir produsert , supplyskip, styremaskiner, hydrauliske vinsjar og stort sett går det så det susar. Sjølv om eigarane av verksemdene i dag er Røkke og Rolls Royce (!).

Og her sit eg, på Longva, på granneøya til Haramsøya; no er «Coop»-en open og eg kan sitje innadørs ved kaffiautomaten og sleppe unna regndropar i Macen. Tidlegare i dag – i sol og vind – kom eg meg ut til Kvernholmen (det går bru ut dit!) ved garden Ulla; med fyrstasjon og vakkert utsyn utover og innover. Sat på svaberget i ei lun skorte og las ei bok om «The Phenomenological turn of Theology» (eller noko slikt). Høyrest ille ut, men er faktisk svært interessant og tankevekkjande. 🙂 Ein god og klok/lærd ven har råda meg til å lese henne, så det vart sommarlektyren i år. Meir om det, kanskje..

Reklame

0 Svar to “carpe diem…”



  1. Kommenter innlegget

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Koplar til %s


kategoriar


%d bloggarar likar dette: