31
Jan
12

discursus: «TeoLOgene» – foredrag, Trondheim: «Folkekyrkja etter 22. juli. Eit ekklesiologisk perspektiv»

Kompaktmanus:

Takk for invitasjon. Eg sympatiserer med LO-tilknyting for prestar og teologar, faktisk, i ei tid der borgarleggjeringa – for ikkje å seie småborgarleggjeringa –av kyrkjene er  sjenerande…

Kloke ord om sjelesorg i etterkant av 22. juli, blir ikkje mi vinkling. Eg meiner at 22. juli i høg grad aktualiserer ekklesiologiske spørsmål – fordi det har med relasjonen mellom folk og kyrkje, mellom stat og kyrkje å gjere. Korleis kyrkja forstår si eiga rolle, heng nøye saman med korleis ho forstår seg sjølv. Utan ein ekklesiologisk refleksjon, kan ein kome til å manøvrere litt i blinde. Farvatnet ser så ope og innbydande ut, men vi treng eit skikkeleg kart for ikkje å gå på skjer og grunnar under den rørande overflata.

Så difor blir mitt tema: ”Folkekyrkja etter 22. juli.  Eit ekklesiologisk perspektiv”.

Fyrst ein ekklesiologiske markør; eit par memento når det gjeld kyrkje og nasjonale kriser.

1.Ver nøkterne i krisetider – eller: pass opp for tomme kaloriar!

Risikabelt for kyrkjene å innkassere stor oppslutning i krisetider. Eg meiner ikkje at oppslutninga er fake, ikkje er reell, eller til og med positiv. Men eg tilrår ei nøktern innstilling, velovervegde slutningar og grep.

Døme:

-Aust-Tyskland. Det blei ingen brei religiøs/kyrkjeleg renessanse, etter murens fall sjøl om kyrkjene var viktige fristader under omveltingane. Aust-Tyskland forblir det kanskje mest sekulariserte landet i verda (etter Noreg, hadde eg så nær sagt, skjønt på ein annan måte).

-Polen. Kyrkja har enda overveldande oppslutning, får vi seie, men langt nær slik ein hadde tenk seg etter Solidaritets siger og kommunismens fall. Situasjonen er svært motsetningsfull, på mange måtar. Nasjonalisme, kapitalisme, katolisisme  – ikkje enkle konstellasjonar..

-Noreg under og etter 2. verdskrig. Stor oppslutning om kyrkja, nytt kyrkjeleg sjølvmedvit. Men: etter krigen; brått slutt. Både på oppslutning og på kyrkjeleg sjølvmedvit/frigjering. Berggrav var djupt desillusjonert, og den aarflotske versjon av reformrørsla vart noko ganske anna ein det ein hadde tenkt seg (både i den opphavlege reformrøsla og i Kirkens Grunn-prega tenkjing under krigen).

Kort sagt: Ei ny, folkeleg oppslutning om kyrkja må for det fyrste takast for det det er: nokså vag religiøsitet. Dei mest positive vil seie: med eit potensiale. Gjerne det, seier eg. Det potenseielle må aktualiserast. Potens må bli akt. Men då må oppslutninga fylgjast opp med substansiell katekese og innføring i kyrkja sine basale livsformer, i teologi, liturgi og kristen spiritualitet. Å sjå på eit slikt anliggande som ringeakt for for folkets spontane religiøsitet, er forhasta.

Mange av dei som tende ljos, og mange av fortolkarane, ville tone ned det eigentleg religiøse, og: å kaste seg i armane på ljospopulismen, utan ein planmessig teologisk kvalifisering av det som rørte seg hos folk, blir fårleg anti-intellektuelt og avteologiserande. Eg minner om at denne foreninga kallar seg ’TeoLOgene’. Altså: Både kyrkja-institusjonelt forstått – og folket må våge den teologiske jobben som no ventar.  Fromme klisjéar er ikkje nok.

Ein institusjon som er altfor rask til å innkassere alle summar på kontoen, og ta all umiddelbar oppslutning, uansett premissar, til inntekt for seg, ber i seg ei djup, indre uvisse. Når firmaet går dårleg, har kunden alltid rett og prisane er alltid låge…  Med integritet og sjølvtryggleik, våger ein å behalde ein kurs. Navigare necesse est, non vivere! for å seie det med antikken.

Eg ser så behovet for ei meir omfattande

2.Ekklesiologisk fokusering.

Sett frå katolsk hald, er det klårt at kyrkja ikkje kan la seg definere berre som bekreftar av generell religiøsitet eller nesten-religisøitet.. Kyrkja er ikkje ein institusjon for betene folk; behovet for høgtid for ritual eller kva det kan vere. Alt dette – generell religiøsitet, ritual og høgtidsbehov – har sin plass, men i ein større økonomi, ei større samanheng, i ein bestemt samanheng for å vere meir presis ekklesiologisk: Nemleg som ein del av kyrkja sitt liv som trusmessig, liturgisk, sakramental og diakonal fellesskap. Kyrkja er ikkje primært ein institusjon vis -avis folket, eit slags overbygning over folkelivet, samfunnet eller kulturen. Kyrkja er ein fellesskap, eit folk. Guds folk. Felleskapen kring Kristus. Dei som er ’kalla saman’, for ikkje å seie ’kalla ut’ (som Israel frå Egypt), ho er ja, nettopp: ekklesìa! [av det greske «ek-kaléo«, kalle ut].

Kyrkja er ikkje berre dei døypte, men dei døypte som vedkjenner trua, fordi dåp og trusvedkjenning høyrer saman, og som er samla kring feiringa av evkaristien/messa/nattverden. I det minste døypte som er dregne inn i ein dynamikk fram mot vedkjenning av trua, fram mot altaret. Kyrkja etter 22. juli må våge å seie dette. Tale eksplisitt om trua og om nattverdfeiringa. Vettugt, pedagogisk, sjelesygerisk – men dermed også teologisk, med kateketisk og forkynnande vilje.

Dåpen er eit initiasjonssakrament, ikkje berre ei individuell eller isolert akt. Dåpen – og for katolikkar og ortodokse også konfirmasjonen eller krismeringa – innlemmer i den nattverdfeirande kyrkja, og forvaltinga av dåpen må synleggjere og drive fram denne intensjonen. Eit av dei store ekklesiologiske jordskjelva kjem difor når dei døypte normalt sett ikkje lenger er kommunikantar – noko som kom med den johnsonske vekkjinga for den norske statskyrkja sitt vedkomande. Dåpen blir ein eisam planet, riven ut av sitt solsystem, borte frå si sol, Kristus, borte frå den fullstendige, sakramentale og kyrkjelege fellesskapen.

På denne torsoen har ein så konstruert ein dåpsteologi eller dåpsideologi som så å seie lever sitt eige liv. I dag kan det sjå ut som om rite de passage – elementet tek heilt over, dåpen som rein velsigningshandling, på skaparplanet. (framandt for oldkyrkjeleg teologi og dei klassiske dåpsliturgiane)..

Ein ekklesiologi sentrert rundt feiringa av Ordet og Nattverden, er også den lutherske, må eg få lov å minne om. CA: ”Kyrkja er forsamlinga [ekklesia] av dei truande der Evangeliet vert rett forkynt og sakramenta rett utdelte”. Ikkje berre som eit abstrakt prinsipp, men som eit sosiologisk fenomen, ein kollektiv praksis: Rett og slett feiringa av den fullstendige messa. Dette er det normale livet for ein kyrkjekristen, dette blir han eller ho døypt til, dette er kyrkja.

Dette er også underteksten i Den vesle katekisma – som kateketisk instruerer ’vanlege kristne’ om korleis dei skal leve i denne kyrkjelege røyndomen; etisk, trusmessig, sakramentalt og liturgisk. Det er dette som er folkeleg kristendom, slik Luther ser det – i fullt samsvar med allmenkyrkjeleg/katolsk tradisjon.

Eg vil rå til og ynskje at ein gjenoppdagar og anvender berekrafta i denne visjonen, og dermed den folkelege berekrafta i kyrkja sitt sakramentale og liturgiske liv. Ofte er nyare liturgireformar prega av halvgod middelklassepoetikk; pen, mjuk og passe borgarleg.

I sin spiritualitet og i si livstolking bør kyrkja i dag bli meir nøktern, mindre overstrøymande, mindre overkompenserande i sin lengsel etter å inkludere alle, enten dei vil eller ikkje – noko responsen på det siste kyrkjevalet viser. Vi treng ei meir sakleg, mindre paternaliserande instilling. Kyrkja skal vere open for alle – men også respektere folks val. ”Drep meg, herre konge”, heiter det i soga, ”men ikkje med graut”. Også nåden har sin økonomi, sin veg, sine etappar..

Altså: Kyrkja bør bli meir nøktern sjelesyrgerisk og i sin spiritualitet  – men gjerne meir radikal i sitt sosiale, diakonale og poltiske engasjement. Eg støttar difor biskop Jørgensen i nord og biskop Pettersen i sør i deira utfordringar til oljebransjen og norsk resusrpolitikk. Meir av det. Her bør den katolske kyrkja kome meir på banen.

Summa: Vi kan møte framtida også etter 22. juli, best ved å forså kyrkja ikkje som eit nasjonalt/statleg terapeutisk nettverk, men som eit nettverk av levande, feirande og tilbedande forsamlingar, samla kring Han som er Den oppstadne! Det vil ha størst impact, både eksistensielt, sosialt og – ikkje å forgløyme! – i det evige perspektivet.


10 Responses to “discursus: «TeoLOgene» – foredrag, Trondheim: «Folkekyrkja etter 22. juli. Eit ekklesiologisk perspektiv»”


  1. 1 Kristin
    januar 31, 2012 ved 8:57 am

    Det er en farbar vei du skisserer, kanskje den eneste hvis Den norske kirke skal overleve. Hvordan ble innlegget ditt mottatt?

  2. januar 31, 2012 ved 9:18 am

    Den kollektive responsen var svært positiv, men det er sikkert nokre som knurrar i skjegget. Dette miljøet har nok hatt «folkekirken» som si fanesak. På tomansshand, i samtalar rundt borda, er det ei veldig open og inteessert haldning. Særleg blant dei yngre. Så ting rører seg… Paneldiskusjon i dag.

  3. januar 31, 2012 ved 11:57 am

    Heilt samd med det synet at ein ikkje må vona på for mykje — vera realist, for um mogeleg — reellt — å gjera ein endå betre jobb. Og ha is i magen osb. Men eg undrar litt kvar i Den romersk-katolske kyrkja me finn dei arbeidarrørsle-organiserte geistlege? Det var velst eit lite frieri …

  4. januar 31, 2012 ved 12:35 pm

    Trur ikkje eg har sagt det finst LO-organserte katolske prestar… Tvilar på om katolske prestar har den type organisasjonrett. Men om ein hadde, var vel LO like bra som meir borgarlege fagforeningar.

  5. 6 MT
    februar 4, 2012 ved 9:31 am

    Skulle gjerne vore tilhøyrar på dette seminaret. Å høyre tankar frå ulike ståstadar er alltid interessant. Innlegget ditt som du skriv om her berører mange punkter. Så hadde du sikkert ein del tillegg i di framføring. Har høyrt deg «live» og du er levande i di formidling.

    Måtte google ekklesiologisk og las frå ulike stadar. Her eit utsnitt :
    «Ekklesiologi (fra gresk ἐκκλησία og -λογια, «kirkelære») er en disiplin innen kristen teologi som tar for seg kirkens rolle som et samfunn eller en organisk enhet og forståelsen av hva kirken er og hvilket oppdrag den har, herunder dens betydning for frelsen, dens opphav, forholdet til den historiske Jesus Kristus, disiplin og dens endelige skjebne (hvor ekklesiologien møter eskatologien) og dens hierarki og ledelse»(tatt frå wikipedia)

    Eg har ståstad i den Norske Kyrkja og har tenkt mykje omkring spørsmålet statskyrkje eller ei.
    Kva er kyrkja så redd for med å forsatt ha si tilknytning til staten…
    Dersom du/eg/kyrkja etc er trygge på vår ståstad og kva vi ynskjer formidle let vi oss då ikkje «vippe av pinnen»
    av andres syn og påvirkning .Andres syn og påvirkning kan faktisk ha noko for seg og det går an å ha to, eller fleire tankar i hovudet på eingong.Påvirkning og integritet.

    «Kyrkja er ikkje primært ein institusjon vis -avis folket, eit slags overbygning over folkelivet, samfunnet eller kulturen», skriv du, og eg tenkjer at det burde ikkje vere «så farleg» at kyrkja står for gode ritualer i forbindelse med td barnedåp, bryllaup,gravferder. Eller at kyrkjer opnar kyrkjerommet når menneske treng ein stad å gå til når hendelsar rystar i eige liv,eller nasjonalt. For Gud er tid og rom noko anna enn for oss, som du veit, og eg tenkjer at såkorn kan finne ein fin stad å vekse.Kanskje blir det ikkje den kjempestore avlinga,men ein og annan bortkomen son kan finne heim.
    Som kyrkjegjengar ser eg at eg og andre sviktar i å vere brennande for saka, det er der kyrkja har si utfordring.

    Du skriv :»Kyrkja bør bli meir nøktern sjelesyrgerisk og i sin spiritualitet – men gjerne meir radikal i sitt sosiale, diakonale og poltiske engasjement. Amen til det.

    Ha ein god dag og takk for at du er !
    Marieklem

    • februar 4, 2012 ved 10:00 am

      Takk for interessant og positiv respons! Det er fint at kyrkjene er opne for folk som treng en stad å gå i kriser. Men kyrkja må ikkje gje seg over i ein retorikk, ei tolking eller ei forkynning om dette som omtolkar kyrkja frå ei vere ein møtestad med Gud til eit «stille rom» eller liknande. Kyrkja må ha grep på si eiga forståing av det som hender, ho må kort og godt vere kristen. At eit slik perspektiv av mange blir sett som «teoretisk» og uviktig, viser kor freistande det er å ende i sentimentalisme – som til sjuande og sist er like mykje eit uttrykk for trong til sjølvbekrefting som for omsut for andre.

      Dette gjeld sjølsagt i endå høgre grad for bruken av dei sentrale sakramentale handlingane, som td dåpen. Dåpen er ikkje eit tilbod om «ritual» for livets start e l, men sameining med Kristi død og oppstode og ei innlemming i den nattverdfeirande kyrkja.

      Ei avteologisert kyrkje er ikkje bra for nokon. Forkynning, undervising og sjelesorg er viktig som aldri før.

      • 8 Solveig
        februar 4, 2012 ved 6:26 pm

        «eit stille rom». Det synes å vere det mange (fortsatt) treng, etter at rituala og teologien for dei har blitt forkasta som irrelevante – og for tidkrevande. Men då er vel kirka ikkje lenger kirke, kirkeskipet ikkje lenger eit skip som fører ein i fellesskap/fellesskapet over til trygt land.. Men har utviklinga med sentimentalisme å gjere?

      • 9 MT
        februar 4, 2012 ved 10:37 pm

        Takk sjølv.
        Heilt enig i at kyrkja bør og skal vere ein møtestad med Gud.
        I den seinare tid har eg snakka med fleire som tenkjer at der ikkje kan finnast nokon Gud,eller anklagar ein Gud dei ikkje trur på fordi vonde ting hender. Når Han er så allmektig, kvifor let han nurkatastrofer,svolt,krig og terror skje, spør dei.
        Tenk om dei stille rom kunne avle mange møtepkt der dei store vanskelege spørsmål kunne blitt tatt imot med respekt. Kyrkja har ei god sak å formidle 🙂

  6. februar 4, 2012 ved 7:07 pm

    Sentimentalisme blir det viss ein ikkje vågar å setje kjenslene inn ein meir forpliktande samanheng. Kyrkja er ikkje berre eit «stille rom», men Guds hus. O. s v.


Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Google photo

Du kommenterer no med Google-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Koplar til %s


kategoriar


%d bloggarar likar dette: