01
Aug
09

nota bene: Gud og kvarmann

fyrst prenta i Signert-spalten, Klassekampen, laurdag 1/8-09…


I løpet av sommaren har det bryggja opp til kulturdebatt, ja, til kulturkamp, ifylgje nokre av debattantane og kommentatorane. Med Asle Toje i teten har fleire yngre intellektuelle markert ein ny giv for høgreradikale og høgrepopulistiske idéar. Ein manar til oppreist mot kulturradikalismen som har utvikla seg til elitisme og maktarroganse. Strengare og meir kunnskapsorientert skule- og utdannigspolitikk, mindre snillisme i utanrikspolitikken og tøffare justispolitikk står på programmet. Favoriseringa av finkulturen og den nedlatande haldninga til kulturverdiane åt folk flest er også noko ein vil til livs. Dei nye vimplane har umiskjennelege danske fargar og Toje har hylla statsminister Fogh Rasmussen som ein av våre dagars store statsmenn. I Danmark har kulturradikalismen vore under eld i lang tid og den høgrepopulistiske fronten på sterk frammarsj.

Men er dette eit verkeleg oppgjer med kulturradikalismen? Dei høgreradikale protagonistane har, så langt eg har sett, ikkje tøtsja kulturradikale flaggskip som familie- og seksualetikken eller abortsaka. Samtidig er mykje av patosen i innvandrarkritikken nettopp vernet om dei såkalla vestlege verdiane, akkurat som hjå kulturraddisane. Typisk for den nye høgrefronten er også religionskritikken, særleg kritikken av islam. Den som ei stund har fylgt med i bloggar, fjesbøker og avisinnlegg tilhøyrande ”folk flest”, har grunn til å bli skremt av den temmeleg uhemma hatretorikken som ovrar seg der. Difor undrar det meg at Knut Olav Åmås i sin kommentar i Aftenposten nyleg hektar folk som Mohammed Usman Rana på flokken av mogelege Toje-tilhengarar. Det folkelege raseriet som kulturkjemparane ynskjer å istemme, vender seg jo særleg mot islam og den muslimske trusselen. I den danske debatten er kritikken av kulturradikalismen rett nok stiva opp med religiøse argument uttenkte av prestepolitikarar som Søren Krarup og Jesper Langballe. I denne superdanske statsgrundtvigianismen er det kristne stor sett identisk med det danske, og det er det nasjonale som er poenget. Det minner om programmet til den franske nasjonalistrørsla Action Francaise. Leiaren, Charles Maurass (1868-1952), var langt frå ein truande og brukte berre katolisismen som fargestoff i sin eigen kulturkamp. Mange åtvarer mot å blande religion og politikk. Men trua kan sjølvsagt ikkje dra seg unna eit så viktig livsområde; etter mitt syn er det mixen av nasjonalisme og religion som er det verkeleg risikable.

Eg trur at nettopp det nasjonale er eit nøkkelomgrep når vi skal forstå kva som inspirerer Toje-patruljens kamp mot dei kulturradikale. Kulturradikalismen har vunne mange skansar og opplever for tida det nokon har kalla ”sigerens melankoli”. Makt og posisjonar kan ikkje fylle det intellektuelle og idémessige tomromet som sakte, men sikkert har meldt seg, så å seie proporsjonalt med nedgangen for Dagbladet. Som offisiell ideologi har venstresidekulturen mist mykje av inspirasjonskrafta si. Samfunns- og kulturengasjement må ha ein overordna visjon, eit sett av symbol som formulerer kva som eigentleg er meininga med livet. Det er ikkje lett å stampe opp i eit samfunn som har oppnådd så mange av sine mål og kvitta seg med så mange av dei store forteljingane, som til dømes religionen.

Då er den nasjonale forteljinga den som er lettast å ty til. Som i Danmark, så òg i Noreg: Nasjonen og folket som metafysikk. Er ikkje Sigurd Skirbekks nye bok ”Nasjonalstaten” eit liknande teikn i tida? Apell til det nasjonale fungerer i dag mest som eit vern kring forbrukskulturen og myten om kor fortreffeleg vår eiga livsform er. I røynda har det store fleirtalet av folket tileigna seg mange av dei kulturradikale haldningane, men ynskjer no å kombinere dei med litt hardare høgreverdiar. Den folkeopinionen mange no ynskjer å mobilisere, er i alle fall ingen verdikonservativ front. Det smakar meir av proteksjonisme og sjåvinisme.

Vi treng kritikk av kulturradkalismen. Men for mange er det truleg ikkje freistande å alliere seg med grupper som den eine dagen er for ytringsfridom og den neste for aktiv dødshjelp.

Uansett kor folkeleg det måtte vere.



21 Responses to “nota bene: Gud og kvarmann”


  1. 1 Andreas S
    august 2, 2009 ved 11:56 am

    En annen ting som er påfallende, er hvor snever Tojes forståelse av kulturradikalismen er. Han snakker om kulturradikale bedrevitere som forsøker å påtvinge «vanlige folk» utdannings-, utenriks-, justis- og kulturpolitikk de ikke er interessert i. Men da ser han vel helt bort i fra at kulturadikalismens «fremste prosjekt», den seksuelle frigjøringen, har vunnet gehør i store deler av befolkningen.

  2. august 2, 2009 ved 2:25 pm

    Nettopp; det er det er inne på – Toje et co er tause om den kulturradikale sex- og familieetikken. Dessutan om abort, dødshjelp og genteknologi. På alle desse områda har dei kulturradikale idéane sigra blant «folk flest». Når det gjeld genteknologi, dødshjelp o l er kanskje nokre av dei kulturradikale meir vedikonservative. Likeiens i spørsmål om miljø og økonimisk vekst.

    Toje står ikkje for verdikonservatisme, men for muskelkonservatisme.

  3. 3 ephrussi
    august 2, 2009 ved 6:32 pm

    Vedr. Skirbekk: Har ikke lest Nasjonalstaten, men har lest boka hans fra 1999 (Myter, tro og ideologi ved slutten av et århundre) og min oppfatning er at han på ingen måte står for den forbrukerfikserte og selvtilfredse nasjonalismen du beskriver. Hans hovedsynspunkt er tvert imot at den rådende vestlige livsform er dysfunksjonell, både på familieområdet og i forhold til miljøutfordringer.

  4. august 2, 2009 ved 6:48 pm

    Det har du sikkert rett i, men han argumenterer for ein nasjonalstatleg einskapskultur – som eg for det fyrste trur ikkje er mogeleg å oppretthalde og som eg for det andre trur nettopp funkar som vern om den vestlege, dysfunksjonelle kulturen. Hans norske meiningsfeller, innvandringskritkarane og høgrepopulistane, forsvarer jo den norske/vestlege livsstilen som overlegen.

  5. 5 Svein
    august 2, 2009 ved 8:09 pm

    Veldig enig med deg i det du sier om den til tider skremmende kritikken av islam. Det kan ligge både uheldig nasjonalisme i den, og en «trekke-opp-stigen»-holdning.
    http://www.verdidebatt.no har skuffende mye av det.

  6. 6 Leif Halvard Silli
    august 21, 2009 ved 12:33 am

    Hei fr Arnfinn. Takk for sist! (Nokre stutte treffar ein 15 år sidan eller meir – som tidi flyg.) Etter at du vart preikebroder so er me vortne grannar … 300 meter skil oss …

    Du summerar stoda nog so godt. Og forvite det du segjer um grundtvigianismen kopla til stoda i dag. Men eg trur Skirbekk er uppteken av at eit folkestyre må botna i noko som ein hev felles – altso at det må botna i noko meir enn i demokratiet sjølv. Nasjonalstaten er i så måtar berre eit (viktig) døme. Han kunne sagt det same um (ei) kyrkja. Og han nytta då og ein prest som var meir uppteken av integrering en av gjeting eigen hjord, som eit døme i noko han skreiv.

    Meir enn 50% av etnisk norske gjentor under 25 år tek abort, skreiv Aftenposten for tvo år sidan. Det kostar å kalla seg frigjord. Samstundes som ein altså ikkje vil betala – det kann innvandrargjentone gjera …

    http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article1593799.ece

    Etter det eg kann høyra, so er Skirbekk er oppteken av nett dette. Finst det eit norskt «me»? Er det gale å få dette «me» til å tenkja um seg sjølv som eit «me»? Mykje av innvandrarordskiftet er just eit ordskifte inne i dette «me». Det finst eit «me» som segjer «me må vera rause mot innvandrarane».

    (PS: Skal «fr» tyda «fader» eller «frater»?)

  7. august 21, 2009 ved 10:37 am

    God dag og takk for kommentar! Eg greier ikkje heilt å hugse deg berre på tekst og tankar; men om eg hadde sett deg, hadde eg sikkert hugsa. Ein del år i utlandet for min del, gjer òg sitt. Hyggjeleg at vi er grannar!

    Eg er nok av dei som er svært skeptisk til å prøve å finne ut av det norske «vi»/»me, med eit verdiinnhald som skal vere meir enn tynne klisjear. Lat oss innsjå realitetane, argumentere og stå for det vi meiner, og godta at andre meiner noko anna. For meg er det kyrkja som er den primære fellesskapen og verdireferansen.

  8. august 21, 2009 ved 10:38 am

    «Fr., i norsk samanheng, tyder «frater», bror, og er ein del av namnet i klosterlivet. «Pater», fader, er meir ein tiltale til dei av ordensfolk som òg er prestevigde.

  9. 9 Leif Halvard Silli
    august 21, 2009 ved 1:22 pm

    Når du seier at kyrkja er det primære for deg, so er du ærleg um at ditt «me» er eit annat en dette norske «me». Dette norske «me», derimot, vil på den eine sida ha det til at det ikkje finst noko norskt «me». På den andre sida er det just dette norske «me» (som ein avviser) at ein talar til og rører seg i.

    Nei, eg skjønar at du ikkje hugsar meg. 🙂 Den som verkar som prest møter so mange. Det var det høgkyrkjelege miljøet i Dnk – men eg var ikkje innom dette miljøet meir enn ved nokre få høve. Eg fær helsa på ein dag.

    Eg trudde at i dei oldkyrkjelege munkeordenane (augustinarar og benediktinarar/cisterciensarar) ikkje nyttar dei ikkje bror men fader um kvarandre. Dvs at «bror» var noko som kom inn med tiggarordenane.

  10. 10 Leif Halvard Silli
    august 21, 2009 ved 1:32 pm

    Du hadde jo eit framifrå kronikk-lesarinnlegg i Dagbladet for eit år sidan elder so i høvet Dagbladets etterforsking av folk frå det høgare lag av «det norske me» som hadde vorte katolikkar.

    Det var slåande korleis det forferdelege med Dagblad-augo var at det var just folk frå «det norske me» som (no) var katolikkar.

    Tenk um Dagbladet hadde laga ein artikkel um religiøse innvandrarar med same vinkling?

  11. 11 wo
    august 23, 2009 ved 5:59 pm

    L.H. Silli:
    Meir enn 50% av etnisk norske gjentor under 25 år tek abort, skreiv Aftenposten for tvo år sidan.

    Nei, det var ikkje akkurat det som stod i den artikkelen. Der stod: Over halvparten av etnisk norske jenter som blir gravide, tek abort. Det er noko anna, men gale nok det og.

    Noko heilt anna:
    Du let til å vera ein språkinteressert mann. Kvifor skriv du a-infinitiv? Har du andre grunnar enn at du ev. har det i dialekten din?

  12. 12 Leif Halvard Silli
    august 23, 2009 ved 7:02 pm

    Til WO: Det er ikkje noko anna – det er det same. Det er berre dei som vert gravide som kan taka abort. Sjølv um eg sa «alle under 25 år» so var det difor klårt at eg meinte «alle som vert gravide medan dei er under 25 år».

  13. 13 Leif Halvard Silli
    august 23, 2009 ved 7:35 pm

    Til WO – infinitiv: Spørsmålet ditt er symptomatisk.

    Då eg ein gong leverte skulestil med e-infinitiv – rundt 1985 på gymnaset i Haugesund, fekk eg spursmål um dette var mogeleg, på nynorsk. (Halve klassa var nynorskingar frå Haugalandet og Ryfylke, utan at nokon av dei var med i Mǻlungdomen.) Det var ingen som lurte på um det at alle skreiv med a-infinitiv hadde noko med tilhøvet til talemålet deira å gjera.

    Men kvifor skriv du sjølv a-infinitiv?

  14. 14 wo
    august 23, 2009 ved 7:55 pm

    Ja, eg forstod jo kva du meinte, så eg kunne spart meg kommentaren.

  15. 15 wo
    august 23, 2009 ved 8:00 pm

    Eg skriv slik eg snakkar. Men nokon skriv a-infinitiv utan at dei har det i dialekten. Eg er interessert i å høyra grunngjeving frå nokon slike. Og du skriv jo ikkje slik du snakkar, så du kunne vore ein av dei.

  16. 16 Leif Halvard Silli
    august 23, 2009 ved 8:34 pm

    Far min hev kløyvd infinitiv – og skriv slik difor, seier han. Eg skriv med a-infinitiv og hev a-infinitiv i målføret mitt. Men dette er likevel ikkje – og hev aldri vore – grunnen til at eg skriv med a-infinitiv. Det er det å skriva e-infinitiv som krev grunngjeving frå mi side.

    Arnfin Haram frå Møre og Romsdal hev «hev» i målføret sitt, so mykje eg hugsar. Likevel skriv han «har». Kvifor? For di han rettar seg etter ei norm – ei norm han gjerne tek som nok so sjølvklår. Av same grunn skreiv eg både «har» og med a-infinitiv i grunnskulen – det var ei sjølvklår norm.

    Eg skjønar på deg at for deg er a-infinitiv ikkje ei sjølvklår norm. Det er synd at offentleg nynorsk saboterar ei 100% jamstelld norm slik at ein lyt til personlege grunnar for å velja a-infinitiv. (Det offentlege og skulebøkar nyttar næstan utan undantak e-infinitiv.)

  17. 17 wo
    august 23, 2009 ved 8:50 pm

    Ja, einig, det er synd med den a-en som blir borte. Men ein plass finst han ennå, og det er i Bibelselskapet sin nynorsk-bibel, også i den nye omsetjinga. Men Kyrkja, den norske, foreslår nå å endra a-infinitiv i liturgien til -e. Det må me argumentera mot. Eg samlar argument mot å endra til e-infinitiv der. Det viktigaste er at liturgien bør fylgja bibelspråket. Men kanskje er der fleire argument enn dei eg kjem på. Det er grunnen til at eg spør.
    Du er kanskje ikkje medlem i Den norske kyrkja? Men du kan likevel ha interesse av å påverka Dnk i denne saka. Det hadde i så fall vore bra!

  18. 18 Leif Halvard Silli
    august 23, 2009 ved 9:09 pm

    Leidt å høyra. Eg er ikkje med i Dnk, men eg hev interesse av at ein held seg til a-infinitiv der, ja. Stor interesse. Og eg pla kunna liturgien i Dnk i hovudet … No vel.

    Kva skal ein argumentera med? Målet i kyrkja bør vera meir høgvyrd. Det kan vera ein grunn. Og -a er meir konservativt, og difor meir høgvyrd. Dessutan hev det med kjensla å gjera. «No kome Guds englar med helsing i sky???» (Eigentleg er vel «koma» der ein fleirtalspresens … då men.)

    Som Sylfest Lomheim sa då han skule forklåra i Språkteigen kvifor det heiter «ta det og et det» òg på bokmål: for di det høge og det låge fell saman – «spise» er ein stad midt imellom (elder, helst, utanfyre, vilde eg sagt ….)

    Ein bør òg har respekt for det folk er vane med («kjensla»).

    Alle salmeskatten som er på a-infinitiv. Eg hev set fleire sers dårlege – og ukunnige – umarbeidingar til «moderne» nynorsk. (T.d. Hovden sine tekster.)

    Å skifta til e-infinitiv er å dra ut proppen. Endå um det kan ta ei tid før vatnet renn ut. Det kjem til å auka yvergangen til bokmålskyrkjelydar.

  19. 19 wo
    august 23, 2009 ved 9:33 pm

    Eg kan vera samd med deg i mykje av dette. Men eg trur ikkje det nyttar å argumentera med høgvyrd mål i Dnk.

    Men her er eit par andre gode argument:
    a-infinitiv er den mest utbreidde inifintiven i Norden. Har du høyrt det før?
    Og med a-infinitiv, kan me framleis skilja ut konjunktiv: Ære vere … Fred vere med deg.

    Men korleis kan me nå fram i Dnk med dette synet?

    Eg meiner ikkje at a-infinitiv er meir konservativt enn e-. Då må heile mitt talemål vera konservativt, og det er det ikkje!

  20. 20 Leif Halvard Silli
    august 23, 2009 ved 10:05 pm

    «Konservativt» treng ikkje berre tyda «norm» det kann òg vera eit deskriptivt ord.

    Eit talemål med -a er meir konservativt enn eitt med -e – utifrå målsoga, so mykje eg kjenner til. Men då berre på infintitiv-umrådet. I Møre og Romsdal, der dei jo hev e-infinitiv, hev dei òg «hev». Og der finst det òg dativ sume stader. Dette er konservative/atterhaldsame drag ved målet i det fylket.) Ditt mål er òg konservativt difor, når det gjeld infinitiv.

    Når det gjeld skriftmål, so er det ei onnor sak en målføret ditt eller mitt (nemleg). Det er ikkje nokon tvil um at -a er meir konservativt en -e i skriftmål. Det er helder ikkje stor tvil um at den store kristne nynorskskatten nyttar -a.

    Det med at a-infinitiv er mest utbreidd i Norden kann gjerna vera eit nyttugt forsvar for a-infinitiven som so. Men eg gissar på at ein argumentasjon som skal rekkja fram i Dnk lyt vera tufta på røyndi i Dnk. Rett nog hev svensk hatt eit visst innflyt på i den norske song og salmeskatten men …

    Ein lyt kann henda fram med dialektargumentasjon – at dei som soknar til eit a-målføre lyt få halda fram med å ha a-nynorsk. Men då råkar ein vel snøggt ut i eit økonomi-ordskifte sidan det vert tvo sett med nynorskliturgiar osb.

    Sylfest Lomhieim er iallfall for a-infinitiv, etter det eg skynar (han var/er jo òg konsulent for den nye Bibel-umsetjingi). De fær nytta honom for det han er verd. (Han hev iallfall denne eine gode sida …)

    (Men no lyt me gjerne lata Arnfinn frå ha loggen i fred for denne på sida-diskusjonen …. )

  21. 21 wo
    august 23, 2009 ved 10:39 pm

    Ja, ok. Men kan du bruka dei kanalane du måtte ha, til å vera med å påverka her? Eg veit ikkje om det er meir eller mindre tilfeldig at dei har endra denne a-en til e-, eller om det er ei gjennomdiskutert sak. Det ville i alle høve vera veldig dumt for nynorsken i kyrkja om der blir to former her, ei i tekstlesing og ei i liturgien.

    Bror Arnfinn er sikkert einig i det!


Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Google photo

Du kommenterer no med Google-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Koplar til %s


kategoriar


<span>%d</span> bloggarar likar dette: