30
Mai
08

carpe diem/discursus…

 

LESEGLIMT FRÅ NEWMAN-INSTITUTTET I ROMA

Eller: Med spyttebakk på preikestolen.

 

Tysdag var det ”Keats and Shelley House” ved Spansketrappa; onsdag (og i går)  var eg  på det romerske Newman-instituttet, i Via Aurelia, bak Vatikanet, litt oppi bakkane.. Fint bibliotek, svalt og godt i Roma-heten. Nokre systre frå Austerrike driv plassen. Svært imøtekomande.

Som Frater Oskeladd finn eg, som før, mange rare ting langs lese-vegen. Av ting eg var innom i dag, i forbifarten, var stoda i The Church of England på byrjinga av 1800 –talet. Eg siterer og fortel litt hulter til bulter – frå samtida åt Newman et co:

Den offisielle, anglikanske kyrkja var prega av ”apathy and irreverence”; prestane var ofte ikkje teologar, men klassisk utdanna (antikkens språk og litteratur); ein lat overklasse, lite motiverte for den åndelege og pastorale tenesta.

Og gløym det du assosierer med anglikanisme i ein seinare fase: med liturgisk, ”katolsk” høgtid, vakker song etc… I ei vanleg landsens kyrkje var det ofte ein svær tre-dekka preikestol midt i kordøra, ”altaret” var eit stusseleg bord i det fjerne; der var det gjerne  blekkhus og penn til underteikning av attestar og dokument (eit lite prestekontor!) eller det tente som garderobebord for kyrkjelydens hattar, pledd, kåper, frakkar og paraplyar. I døypefonten kunne det ligge skurebørstar og golvtvoger (så det var vaskekottet!), men det var ikkje så fårleg, for –hald deg fast – ofte vart det ikkje nytta vatn ved dåpen!!

Dette viser også at den statskyrkjelege forslappinga gjekk saman med den markerte, lågkyrkjelege protestantismen som alltid har vore ein del av anglikanismen (meir calvinsk enn luthersk) og som fekk ein oppsving med Cromwell. Ein forfattar (Neal), skriv at då han kom som kapellan til ei kyrkje, var han vitne til at kyrkjetenaren labba opp på altaret og stod der for å opne aust-vindauga i kyrkja!

”Altar” var eigentleg forbode, ein tala om ”communion table”, og presten stod for enden (nordenden), altså ikkje austvendt, og heller ikkje vendt mot folket; han skulle ikkje stå midt for altaret – for då kunne det vere uttrykk for ”popery” (”papisme”, katolisisme), for katolsk messeoffer-lære og ritualisme.  Og dette var ein del av den offisielle ordninga (t o m Newman praktiserte dette i si soknekyrkje som anglikansk prest..)

”Popery” var det også dersom ein hadde ljosestakar på ”altaret”; det blei oppskrik då ein prøvde seg – og vedkomande fekk tillating til å ha ljosa der, men ikkje tenne dei! Og blomar? Fysj; i alle fall berre éin vase! Og fargen på blomane måtte ikkje vere kvit på helgendagar og ikkje raude på martyrdagar – for då kunne nokon tenkje at ein vill gjeninnføre liturgiske fargar og altså –”popery”: Slike reglar måtte biskopane gje heile tida – for klagene på Oxford-folka hagla inn!.

Over kordøra (eller deromkring) var det greitt å ha sin ”stol” for  den lokale adelsfamilien eller landeigarfamilien. Eit augevitne fortel at midt under gudstenesta, når tida var der, kom ein tenar frå slottet med lunsjbrettet til Lorden! Gudstenesta vart som regel forretta av presten i vanlege klær, med ei open og skiten korskjorte slengt over. Messehakel og den slags var uhøyrt. I høgda den svarte prestekjolen (stundom knekort av omsyn til reve- og fasanjakta, krokket-spelinga, coktailselskapa og middagane som presten i eigenskap av lokal gentleman sjølvsagt var med på).

Tekstane i Bøneboka (Book of Common Prayer – ei nydeleg bok!) vart ikkje sungne, men leste– og ein plass brukte presten å stå på preikestolen og veksellese med forsamlinga med skråtobakk-klypa i munnhola  – og for kvart ’amen’ som avslutta dei oppsette Davids-salmane, spytta han skråa ut (i ein spyttebakk, må vite!).

Holy Communion (nattverdfeiring) var det mange stader berre tre gongar for året. Mens preikene var laaange; ”expansive sermonising”, som det blei kalla i boka eg las dette i.

Kyrkjesongen var dårleg (som han var det her til lands også på den tida). I ei bok om den store fornyinga av kyrkjesongen (slik vi kjenner det frå anglikanske kyrkjer i dag) står det om den ikkje uvanlege lokale tilstanden:

Conscious of their standing as local musical celebrities, the singers indulged their vanity without restraint»  Virkar kjent?  : ) 

Den liturgiske krisa var sjølsagt uttrykk også for ei teologisk og åndeleg krise. Så kanskje  var det ikkje så rart at det kom ei Oxford-rørsle og ein Newman?

 

 

 

 

 


11 Responses to “carpe diem/discursus…”


  1. 1 Blix
    mai 30, 2008 ved 1:53 pm

    Dette var helt ukjent, men spennende. Jeg har derimot et meget positivt inntrykk av den angelikanske liturgien fra de senere år.

  2. mai 30, 2008 ved 2:12 pm

    Ja, Oxford-rørsla gjorde jo nytte for seg og har prega den anglikanske kyrkja heilt til vår tid. No er det imidlertid krise – for det er ikkje det liturgiske, isolert sett , som er problemet i dagens anglikanisme, men det teologiske. («Oxford-rørsla»; «The Tractarians» også kalla fordi dei publiserte traktatar med sitt program; eller altså «The Oxford Movement» – som ikkje må forvekslast med den sk «Oxford-rørsla» i mellomkrigstida, det som blei «Moralsk Opprustning»!)

  3. 3 Alexander
    juni 2, 2008 ved 8:57 am

    Den åndelige slappheten innenfor den offentlige religion på begynnelsen av det attende århundre er vel kjent, både i Storbrittania, Norge og andre steder.

    Det var et resultat av den apatien som tankegodset fra opplysningstiden førte med seg, særlig hos overklassen. Underklassen var også svært fremmed for religion i denne tiden. Gin var deres «sakrament» i England, og i Norge har det vel aldri blitt drukket mer hverken før eller siden, jf.r Eilert Sundt. Fra «bakkeplan» ble det reagert på denne mangelen på inderlighet i kirken, i England frontet av Weslsy, i Norge av Hans Nilsen Hauge. (Og i USA hadde man George Whitfield og Johathan Edwards).

    Når det gjelder ulike åndelige klima i forskjellige epoker, det glimrende illustrert i en bok om krigshistore av John Keegan, en kjent engelsk historiker og lærer på militærakademiet Sandhurst. Han beskriver tre store slag, slik de ble opplevet av de som faktik utkjempet dem: Agincourt 1415, Waterloo 1815 og Somme 1915.

    Han beskriver også de åndelige forberedelsene. At de var viktige i 1415 er ikke så rart, men det interessante er at det var at den åndelige dimensjonen var langt viktigere for soldatene i 1915 enn i 1815, i motseting til hva en skulle tro i forhold til den lineære sekulariseringsmodellen som er populær blant religionsvitere og sosiologer. Dette kan jo indikere effekten av Oxforderne.

    For øvrig vil jeg gjerne diskutere dagens anglikanisme med deg, Arnfinn, men det passer kanskje bedre over en kald en på Mistral?

  4. juni 2, 2008 ved 5:09 pm

    Tar gjerne eit «seminar» her eller der om anglikanismen! Eg kjenner den jo bra etterkvart, både av personleg røynsle – og gjennom Newman-studiane; dei må naudsynlegvis handle ein god del om det «anglikanske». Alt no kan eg seie at det er mykje bra med den anglikanske kyrkja, men det viser seg at det er noko med grunnlaget som manglar (som i lutherdomen, kunne ein leggje til). Nettopp som det kan synast at det er solide saker – som i den ekumeniske tilnærminga med Rom (ARCIC) framover heilt til 80-90talet – raknar det fort og plutseleg. No er det lågmål.

    Det som er veldig interessant, er det du skriv om Opplysingstida og folkelivet; som tydelegvis råkar ut både i sosial og religiøs krise og apati. Dette bør det gjerast meir på, eller det bør gjerast kjent dersom det er forska på det. Heilt klårt at Wesley, Hauge – og eg vil leggje til: Oxford-rørsla, er parallele og nærståande reaksjonar på etterverknadene av Opplysingstida. Det er all grunn til å merke seg det evangelikale innslaget i den anglo-katolske rørsla/Oxford-rørsla; det var ikkje berre ei gjenoppliving av den gamle høgkyrkjelege «high and dry»-falangen. Det var meir varme og «vekkings»-preg over Oxfordarane! I det meiner eg faktisk at dei var nettopp katolske! «High and dry»-anglikanarane i generasjonane før var svært nasjonal-konservative; kyrkja som nasjonal institusjon. Og sett frå den katolske sida: Katolsk kyrkjeliv har alltid vore «heftig», «personleg», «dedicated» og folkeleg; særleg når det opptrer i fornyingsrørsler på ulike måtar.

    Eilert Sundt (som skeriv si fyrste kjende sosiologi-bok frå NB Haram: «Harham, et eksempel fra fiskeridistrikterne» – eller noko slikt; har ikkje boka tilgjengeleg her i Roma 🙂 ) viser korleis den folkelege kulturen også leid, meiner eg, under sekulariseringa og den råe kapitalismen som fekk fotfeste etterkvart. Her burde det altså gjerast eit arbeid; gamle forklåringsmodellar står for fall, i det minste for revisjon, trur eg. Det er grunn til å merke seg at den sosiale og menneskelege utarminga er eit kombiresultat av venstre- og høgresida i politikken; at dei er blitt framstilte som reine motsetningar til kvarandre, er ein avleiingsmanøvre (det er mi hypotese). Kyrkja «fortente» sekulariseringa av sine eigne medlemer – fordi ho både sosialt og pastoralt forsømde seg. Ho forveklsa dei religiøse fundamenta (ortodoksi) med det nasjonale, etablerte samfunns-systemet. Å identifisere kyrkje og samfunn er svært risikabelt – det gjeld både i protestantisk og katolsk setting, men ei katolsk kyrkje har ein eigen identitet og baisis å leve på når dette demrar.

    Viktig og interessant er også det du seier om at den linære sekulariserings-forståinga ikkje er opplagt. Igjen: her må det gjerast ein jobb med å få andre perspektiv fram, også til eit norsk publikum. Vanetenkjinga er formidabel på dette området. Krigshistoria er nok ein god visar på klokka. Eg har faktisk vore mykje opptatt av Agincourt /Azincourt, som eg vart kjend med gjennom Shakespeare (King Henry the Vth) – og har faktisk skrive ein liten studie der eg ser ei mogleg kristologisk tolking av sider av dramaet. I tillegg har eg budd i området ikkje langt frå La Somme og Agincourt. For fire, fem år sidan var eg på ein retrett i Artois (som òg er det litterære landskapet åt Bernanos..), i Blangy – og gjekk meg ein dag ein lang pilgrimstur over marker og på landevegar til den vesle landsbyen; stod ute på dei opne engene der slaget var, sat stille i den vesle kyrkja… Eg er på vakt mot krigsromantikk – og det som gjer Agincourt interessant er nettopp at det var ein liten, forhutla, men lett hær som vann; «We few, we happy few, the band of brothers..», ikkje strålande overmakt. Og det er Shakespeares litterære grep som er det avgjerande.

    Krigskyrkjegardane utover Flandern, frå dei siste verdskrigane, er derimot svært reelle. Ei djup krise i Europas liv. Som absolutt rører ved det som har med Gud å gjere.

    Gud og dei europeiske folka – ei smerteleg og komplisert historie… Som vi endå står midt oppe i. Men kanskje ved eit vendepunkt.

  5. 5 Alexander
    juni 3, 2008 ved 6:30 am

    «… for he who sheads his blood with me this day shall be my brother…»

    Henry V er en favoritt, og jeg hadde denne talen som monolog da jeg søkte meg inn på teaterskoler i London i Krittiden engang.
    Jeg har både Branaghs versjon på dvd og Oliviers på vhs.

    En av de mest bevegende passasjer i stykker er når Henry går inkognito blant sine menn (…a touch of Harry in the night…) og har en samtale med en av dem om hvordan hver og en er ansvarlig for sin sjel overfor Gud, uavhengig om krigen som utkjempes er berettiget eller ikke.

    Er din studie tilgjengelig på nett?

  6. juni 3, 2008 ved 7:42 am

    Nettopp!

    Kom du inn på teaterskulen?

    Studien blei nok liggjande på ein PC i Bergen, men kanskje eg greier å finne papira (han var ganske kort), hos meg eller hos vener som fekk eit exemplar. Det var eit foredrag…

    Meir om dette! PS: Det blir hevda at Shakespeare faktisk var katolikk, men eg veit ikkje korleis historikarar ser på dette for tida…

  7. 7 Alexander
    juni 3, 2008 ved 3:00 pm

    Jeg kom ikke inn på RADA, men gikk et år på ALRA. Lærerikt, men ledet ikke akkurat til en travel og lukrativ karriere. Blakkus Maximus ble min eneste hovedrolle…

    Var Shakespeare Shakespeare er vel et annet spørsmål de lærde strides om. Hvordan vet en uutdannet og ubereist mann så mye om teologi, histore og annet. Noen hevder han var Ben Jonson, som skrev fra eksil med ham som dekknavn. En artikkel i Spectator hevdet det var en adelsmann jeg ikke husker navnet på, nettopp med bakgrunn i at kunnskapen som nødvendig for å skrive fra disse miljøene krevde at man var en del av dem. Siden det ville vært en skandale om det ble kjent at en person fra den standen nedlot seg til å skrive skuespill, er det ikke utenkelig at skuespilleren Shakespeare ble brukt som front. Og det var flere katolske adelsfamilier.

    Jeg fikk Bill Brysons biografi om Shakespeare til jul. Den har foreløbig kun stirret anklagende mot meg fra hylla, men jeg skal ta en kikk.

    Her er hva Wikipedia sier: «Some scholars claim that members of Shakespeare’s family were Catholics, at a time when Catholic practice was against the law. Shakespeare’s mother, Mary Arden, certainly came from a pious Catholic family. The strongest evidence might be a Catholic statement of faith signed by John Shakespeare, found in 1757 in the rafters of his former house in Henley Street. The document is now lost, however, and scholars differ on its authenticity. In 1591, the authorities reported that John had missed church «for fear of process for debt», a common Catholic excuse.[176] In 1606, William’s daughter Susanna was listed among those who failed to attend Easter communion in Stratford. Scholars find evidence both for and against Shakespeare’s Catholicism in his plays, but the truth may be impossible to prove either way.»

  8. 8 Alexander
    juni 3, 2008 ved 3:05 pm

    Forresten, Ben Jonson konverterte til katolisismen etter å fått besøk i fengsel av en katolsk prest etter en duell i 1598.

  9. 9 Alexander
    juni 5, 2008 ved 6:24 am

    Jeg har skummet hva Bryson skriver om kontroversene rundt Shakespeares forfatterskap, og må beskjemmet innrømme at jeg blander Ben Jonson med Christipher Marlowe. Når det er sagt, viser Bryson det usansynlige i at noen annen enn Shakespeare var forfatteren på en overbevisende måte.

    I forhold til om han var katolikk eller ikke, vil jeg sitere fra en nett-diskusjon om C.S. Lewis: «Han er i alle fall katolikk nå…»

  10. november 24, 2009 ved 9:46 am

    Nice post, good looking website, added it to my favorites.


Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Google photo

Du kommenterer no med Google-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Koplar til %s


kategoriar


%d bloggarar likar dette: