01
Nov
07

Kyrkje eller «folkekyrkje»

(Publisert Vårt Land, Juni 2007)

Det har vore interessant og tankevekkjande å fylgje med i debatten om statskyrkjeordinga, særleg aktualisert av høyringane kring NOU 2-06 (Staten og Den Norske Kirkes ordning). Det et ein debatt som sjølvsagt vedgår andre enn statskyrkja sine medlemer – fordi det har å gjere med religionen sin offentlege plass og med trussamfunna si rolle i samfunnet.
Debatt og meiningsbryting kring desse spørsmåla er bra, samstundes som det synleggjer mangelen på ei meir djuptgåande tenkjing om kva kyrkja eigentleg er; det eg vil kalle det ”ekklesiologiske vakuumet” i statskyrkjedebatten. Det er uheldig at desse spørsmåla vert pressa av den reint politiske og kyrkjepolitiske problematikken, noko som sjølvsagt er forståeleg når det gjeld eit kyrkjesamfunn med sterke band til det etablerte samfunnet.
Eg skulle ynskje at både teologar av profesjon og ”truande og tenkjande” lekfolk innan Den norske Kyrkja ville våge å bryte ut av denne trollkrinsen og vende tilbake til det som er teologien sine kjelder også når det gjeld læra om kyrkja. Våg å bruke den bibelske terminologien: Kyrkja er Guds folk, Guds tempel, Guds husfolk, Kristi brud, Kristi lekam. Ho er såleis intimt knytt til sjølve frelsesmysteriet. Ved Anden, ved den levande forkynninga av Ordet, ved karismane (nådegåvene) og dei ulike embeta, ved feiringa av sakramenta og liturgien og ved den konkrete sosiale (diakonale) fellesskapen lever den oppstadne Kristus midt i verda og kallar alle til å ta i mot sitt frelsesverk.

Difor kan kyrkja ikkje reduserast til ein offentleg institusjon for religiøs ”bekreftelse” av folks liv. Kyrkja skal forvandle og nyskape både einskildmenneske og samfunnsliv. Ho er ikkje berre ei ”utover-rørsle”; ho ”går ut” for å ”samle inn”, for å dra menneska og heile skapningen tilbake til Faderen. Også i Kristi liv og gjerning er der ei rørsle innover og oppover som vi ofte gløymer. Kristus vart send til verda for å føre verda tilbake til Faderen. Gud vart menneske for at mennesket skulle verte Gud, seier kyrkjefedrene. Altså guddomleggjort – eller heilaggjort, for å seie det på vestkyrkjeleg vis. Den athanasianske trusvedkjenninga (som og er luthersk vedkjenningsskrift) minner om at inkarnasjonen ikkje er ”guddomens forvandling til menneske, men menneskenaturen si opptaking i Gud”. Frå krossen ”skal eg dra alle til meg”, seier Kristus, like før han skal gå inn i fullbyrdinga av sin død og si offergjerning (Joh 12,32).
Når kyrkja ”forkynner Herrens død” ( 1 Kor 11, 26) gjennom Ordet og feiringa av eukaristien (nattverden), vert krafta frå Kristi kross proklamert som nærverande og verksam midt i vår røyndom – og slik dreg Kristus, gjennom kyrkja, stadig menneska inn i samfunnet med Faderen. Kyrkja skal i fylgje sitt vesen verkeleggjere denne dragande og kallande rørsla i Kristi forløysingsverk. Der dette ikkje manifesterer seg, er det inga kyrkje.
Den allmennkyrkjelege ekklesiologien held difor fast ved at kyrkja si urform er nattverdfeiringa – som alltid inkluderer og førutset ei levande forkynning av Ordet og den apostoliske Kristus-bodskapen. Det er også dette som kling igjen i dei lutherske vedkjenningsskriftene når dei seier at ”kyrkja er forsamlinga av dei heilage der evangeliet vert rett forkynt og sakramenta rett forvalta” (CA 4). Kyrkja er altså noko meir og noko anna enn eit tilbod om lausrivne kyrkjelege handlingar. Desse handlingane har berre meining som innføring i nattverdfeiringa. Vi vert døypte og konfirmerte for å ta del i nattverdfeiringa, og kyrkjeleg ekteskapsvigsle og gravferdpraksis førutset den konkrete kyrkjelege fellesskapen som nattverdfeiringa er. Kyrkja bør sjølvsagt strekkje seg langt i praktiseringa av dette for å kome i møte dei som av ulike grunnar ikkje tek del i nattverden; men alarmen må gå når unntaket vert regelen og gjort til eit prinsipp i sjølve kyrkjeordninga..

Forståinga av nattverdfeiringa som konstituerande for kyrkja synest framand for tradisjonell norsk-luthersk kyrkjetenkjing. Det har med kyrkjesynet å gjere, men det har og å gjere med korleis ein ser på nattverdsakramentet. Ein forstår nattverden primært som eit ”nådemiddel” for den einskilde truande. Trua og frelsa er individet si sak og mennesket mottek frelsa gjennom Ordet og sakramenta. Dei ulike nådemidla sin eigenart vert ikkje å viktig – for det dreiar seg uansett om einskildmennesket si frelsestileigning. Sjølv om nattverden vert feira i kyrkjelydens fellesskap, er det den einskilde nattverdgjesten som eigentleg står i fokus og ”hentar ut” nåden ved å ta i mot nattverdelementa.
Alt dette er i- og for seg rett og sant, men det er eit overgripande perspektiv som manglar: At også den nattverdfeirande kyrkjelyden som kollektiv og som einskap er handlande og mottakande i feiringa! Den einskilde truande si mottaking av nattverden førutset heile kyrkjelyden si handling. Det er kyrkjelyden som saman verkeleggjer Kristi innstifting: -Gjer dette til minne om meg! Det er heile kyrkjelyden som ”forkynner Herrens død” og feirar Kristi forsoningsverk. Det er heile kyrkjelyden som helgar seg sjølv og heile skaparverket ved å frambere sine gåver og heile sitt liv som eit takkoffer, ein eukaristi, til Gud ved Kristus, i Anden.
Vi ser det same i forståinga av nådegåvene. Den nytestamentlege undervisinga knyter både mottakinga og utøvinga av nådegåvene til kyrkjelyden som Kristi lekam. Nådegåvene er teikn på Jesu Kristi handlande nærver i verda. Sjølv om einskilde nådegåver vert praktiserte også utanom kyrkjelyden si samling, spring dei alltid utfrå fellesskapen og skal vere med å byggje kyrkja som lokal forsamling, som ein ”bustad for Gud i Anden” (Efes 2, 22).
Kanskje kan den individualistiske skeivutviklinga karakteriserast på ein annan måte; som einsdig vekt på visse sider av apostelen Paulus sine skrifter i Det nye testamentet. Romarbrevet og Galatarbrevet har fortrengt dei to Korintarbreva – og endå meir Efesarbrevet og Kolossarbrevet – skrifter der nettopp kyrkja, nådegåvene og nattverdfeiringa står sentralt (1 Kor 11-12). Kvart menneske si rettferdiggjering i Kristus og kvar truande si mottaking av Den heilage Ande sine gåver er grunnleggjande, men må ikkje lausrivast frå den kyrkjelege og sakramentale konteksten dei høyrer heime i.

I den norsk-kyrkjelege tradisjonen finst det døme på ei levande kyrkjetenkjing, både teologisk og praktisk, som har vore for lite påakta. Eg tenkjer på Gustav Jensen og småkyrkjerørsla. Rett nok er småkyrkjetanken vidareført både i dei moderne arbeidskyrkjene og i den typiske sjømannskyrkja. Men nettopp desse variantane har kanskje svekka noko av det karakteristiske med Gustav Jensen sin visjon: At det sosiale, det liturgiske og det sakramentale livet utgjer ein einskap. Ei uheldig oppsplitting av dette ser vi også i den meir luthersk-konfesjonelle- og i den pietistiske kyrkjetenkjinga som båe har pendla mellom den folkekyrkjelege massekyrkjelyden og det meir intime ”venesamfunnet”. Det vert lett ein ubalanse mellom nådemiddelforvaltinga, det sosiale miljøet og lokalkyrkjelyden som heilagt samfunn.
Hjå Gustav Jensen er dei ulike elementa i kyrkjetanken samanhaldne på ein heilt annan måte: Kyrkja er eit konkret, synleg samfunn på ein kvar stad der alt er krinsa rundt nattverdfellesskapen som den bedande, tenande og misjonerande kyrkjelyden sitt sentrum.
Ein kyrkjelyd (eit sokn) er i grunn og botn den lokale forsamlinga kring den fullstedige feiringa av messa (gudstenesta med Ordet og Sakramenta), med fylden av nådegåver og tenester integrert i seg. Kyrkja sin misjon spring ut av dette og fører alltid tilbake til det.
Det er denne ekklesiologien ein ikkje alltid vågar å ta fylgjene av i spørsmålet om Den norske Kyrkja si ordning. Der det ikkje er ei levande nattverdforsamling, er det eigentleg ingen lokalkyrkjelyd. ”Folkekyrkja” burde våge å ”regruppere” seg slik at ho dannar eit nettverk av livskraftige, eukaristiske forsamlingar av ein rimeleg fungerande storleik. Kanskje vil dette medføre ein reduksjon av antal sokn og kyrkjehus. Berre kunstige, statlege overføringar kan oppretthalde den noverande kyrkjelege infrastrukturen med kyrkjelege tilsette, store kyrkjer, rådsorgan og byråkrati i kvar krik og krok av landet.

Det må gå ei grense for kor lenge eit kyrkjesamfunn kan oversjå den nytestamentlege og allmennkyrkjelege forståinga av kva kyrkja er og erstatte henne med sin eigen ideologi. Kyrkja vil nok verte ”mindre”, men i realiteten vil ho vekse. Fordi ho vil verte tydlegare i sin misjon og sterkare i sitt indre liv. Og til sjuande og sist opnare. For menneske som vil fylgje Kristus og leve i fellesskapen kring han.
Eller for å seie det med urkyrkja: ”Dei heldt trutt fast ved læra åt apostlane og ved samfunnet, ved brødbrytinga og bønene..Og Herren la dagleg attåt lyden sin nokre som let seg frelsa” (Apgj 2, 42-47).

Reklame

0 Svar to “Kyrkje eller «folkekyrkje»”



  1. Kommenter innlegget

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Koplar til %s


kategoriar


%d bloggarar likar dette: