homiletica: 33. sundag i det allmenne året, st Dominikus krk, mark 13,24-32

Kjære brør og systre!

Kvar du går i byen for tida, ser du store oppslag og plakatar for ein kinofilm som handlar om ”verdens ende”. ”2012”, om tre år. Den endelege katastrofen rammar jorda og menneska. Alt styrtar saman. Filmen gjer sterkt inntrykk og vitskapsmenn og psykologar har måtta rykke ut for å seie at det ikkje er noko naturvitskaplege indikasjonar på at ein slik katastrofe er sannsynleg no.

Det er absolutt grunn til å åtvare mot usunne spekuleringar og mot kommersiell utnytting av framtidsfrykt og panikk. Men ofte er det populærkulturen og populærlitteraturen som fyrst sensar kva som er på gang, og på kva som er fortrengt i den offisielle kulturen og i finkulturen. Læra om ”verdens ende” finn vi i mange religionar, anten det heiter ”Ragnarokk”; Domedag!”, eller noko anna.  Slik uttrykkjer det ein aning om at den noverande verdsordninga er noko midlertidig, at det er noko i kosmos som ikkje er på plass, at det er noko uforløyst med denne verda, noko som seier at krisa kan true under den optimistiske overflata.

For kyrkja er dette meir enn ei  aning; det er noko som Gud har openberra, det er ei trussanning. Det står tydeleg i Evangeliet, ord av Jesus munn, slik vi nettopp har høyrt. Og vi vedkjenner det i credo kvar sundag: Iterum venturus est cum gloria, judicare vivos et mortuos; han skal kome att i herlegdom og døme levande og døde. Mange truande fortrengjer dette. Kristendomen blir utglatta og redusert til moral og spiritualitet, til ”åndelighet”. Vi deler lett den vanlege optimismen i vår kultur: At alt går framover heile tida. Vi tenkjer som folk ofte har gjort: Guds styring av verda og av livet blir sett som noko utidig og anmassande. Det er som i Noahs dagar, seier Jesus; ein gir til ekte og tar til ekte, ein kjøper og sel, alt går sin gang, og ein tenkjer: Lat prestane preike.

Men midt i heile verdshistoria sitt vekslande og dramatiske forløp er det éin ting som strålar fram: Menneskesonen skal kome att i sin herlegdom, i sin glans. Han et sentralfiguren i historia, i verda, i universet. Alle må forhalde seg til han. Kor ulikt er ikkje dette den ofte vanlege måten å sjå det på: Jesus Kristus – han er berre éin av dei mange; han har sine tilhengarar. Ein fantast for fantastar. Vi treng ikkje å bry oss meir om det.  Om han.

Vi står alle på val mellom desse to perspektiva. Er han ein av dei mange eller Den éine, den avgjerande? Når alt går sin gang, er det lett å avfeie det vi har høyrt i Evangeliet i dag; det er inga katastrofe rundt hjørnet.  Likevel veit vi at uventa ting skjer, det har ikkje minst vår tid lært oss. Kvifor skulle ikkje uventa ting skje i kosmos, i det store, dirrande spelet av krefter som det utgjer? Dei truande i urkyrkja og oldkyrkja såg fram mot Kristi gjenkomst og dei siste tidene med glad forventing. Retten og freden skulle endeleg bryte gjennom. Kvifor er det blitt så fjernt for oss? Kanskje fordi vi er blitt så sterkt knytte til denne verda? Gull og gods og gode dagar veg tungt. Sekularisering inneber nettopp at alt dreiar seg om dette saeculum, denne tidsalderen, denne verda. Kanskje veit vi at vi ikkje er helit klare til å møte vår skapar og vår Gud? Best å ikkje tenkje på det.

Brør og systre! Lat oss ikkje vere så sikre på alt det vi er så sikre på: Rikdom, makt, velstand, samfunn og kultur, alt det som synest så sjølvsagt. Det er eigentleg så sårbart. Det står i dag og vaklar i morgon. Berre éin kan vi stole på: Jesus Kristus, verda sin Herre og oppretthaldar; han som har skapt alt og som skal nyskape alt.

Han som seier: Himmel og jord skal forgå, men mine ord skal bli stående!

homiletica: 29. sund i året, St dominikus krk, Mark 10,42-45

Denne preika/homilien skulle vore lagt ut for to viker sidan. Betre seint enn aldri….
Kjære brør og systre!

Jesu ord om å vere alles tenar, liksom orda hans om å vende det andre kinnet til, og alt han seier som er annleis enn det som gjeld vanleg menneskeleg oppførsel – det er ord som har vore akta, som har hatt ein viss popularitet.

Idag har dette kanskje endra seg. Vi lever i eit meir sjølvhevdande samfunn. Mennesket skal hevde seg. Du skal kvitte deg med skruplar, du skal bruke makta når du har henne. Nietzsche og Machiavelli er komen i staden for Jesus. Idealisme er farleg svermeri. Naivitet. Vi har sett dette i det siste valet, syns eg. Vi sikrar oss. Vi låser døra vår. Mitt er mitt.

Sant nok: Det finst ein legitim autoritet, ei legitim makt; i kyrkja og i samfunnet. Men makt og mynde skal nettop utøvast som ei teneste. De kallar meg Meistar og Herre – og det med rette, for det er eg; seier Jesus til disiplane sine, men han seier det samtidig med at han legg av seg kappa, bind opp om seg, vaskar føtene deira og seier: Det er eit førebilete eg har gjeve dykk: Som eg har gjort mot dykk, skal de òg gjera (Joh 13,12ff).  Jamvel paven, Peters etterfylgjar i Roma, har som sin heiderstitel: Servus servorum Dei; Guds tenarars tenar! Dei gamaltestamentlege kongane skulle vere tenarar for Guds folk, dei skulle fremje rettferd og særleg verne dei fattige og verjelause i folket. Den messianske kongen, tenarkongen, Herrens tenar, som vi høyrde om i den fyrste lesinga. Dette var også middelalderens kongeideal.  ”Solkongane” kom fyrst på banen seinare i historia..

Ambisjonen om å utrette noko stort og vakkert med livet sitt, er ikkje gal. Å gje all si kraft, sin kreativitet, sitt engasjement – det er både menneskeleg og guddomleg. Forsiktigperar og krypande servilitet er ikkje det same som å vere ein verkeleg tenar. Tenk på Jesu likning om talentane; han som berre hadde fått éin, ville ikkje gi seg ut for å vere noko, ville ikkje risikere noko, han grov talenten, resursane sine, ned. Eg har ikkje gjort noko rett, men heller ikkje noko gale, tenkte han. Men nettopp han fekk attesten: Du låke og late tenar!

Vi skal gje alt, men vi skal nettopp gje det, som ei gåve. Ikkje som karrierejag og hensynslaus sjølvhevding. Det er berre destruktivt, både for oss sjølve, personleg og for samfunnet. Den gamle visdomen tala om scandalum magnatum, dei mektige sitt fall. Karrieremakt er eigentleg falsk makt, ho gjev ingen verkeleg autoritet, ho blir gjennomskoda. Jesus talar i teksten om de som kalles folkenes ledere. Kallast. Det greske ordet tyder eigentleg: Som synest å vere, som har skin av å vere. Deira leiarskap blir avslørt, før eller seinare. Alle ballongar sprekk når dei blir for store, for oppblåste.

Brør og systre! Det største og mest fascineande er å sjå at fellesskapen blir bygd, at mange gåver og evner for utfalde seg. Kristus gav seg sjølv som løysepenge. Han gav alt. Hans ambisjon, hans lidenskap, var å vinne verda tilbake til Faderen, var å reise menneske opp til deira sanne verd.

Det er vanskeleg å omstille livet sitt i Jesu ånd, å bli ein tenar, ei diakon – ein som jobbar dia konos: Nede i støvet, ein gatefeiar. For å tene andre, må vi bli stille for Gud, ta i mot frå han, ta i mot livet som ei gåve, la han vaske våre føter fyrst.

Den franske katolske diktaren Bernaos lar ein av sine romanfigurar seie:

Min Gud, jeg gir deg alt, av fullt hjerte. Men jeg kan ikke gi, jeg gir som når en blir fratatt noe. Det beste er å holde seg i ro. For selv om jeg ikke kan gi, kan du ta.

Lat det skje – og alt blir omskapt!

homiletica: Helgemesse (Allehelgen), St Dominikus krk, Matt 5,1-12

Kjære brør og systre!

Kven er det vi feirar på Helgemesse-dagen (”Allehelgen”)? Kven er helgnane? Eller for å spørje og svare med orda frå lesinga:

Disse som er kledd i hvite kjortler, hvem er de, og hvor kommer de fra?” ”Herre,” svarte jeg, ”du vet det! Da sa han til meg:”Dette er de som kommer fra den store trengsel; de har tvettet sine kjortler og gjort dem hvite i Lammets blod.

Helgnane, det er altså ikkje slike som har hatt eit interessant livssyn, som aldri har møt motbør, som berre er ”pene mennesker”. Dei har vore gjennom ”hin den store trengsel”, dei har stått for si tru; med modige ord, kanskje med gråten i halsen, kanskje med livet som innsats. Dei har ikkje alltid gått ”minste motstands veg”. Dei har heller ikkje alltid hatt eit lett liv eller eit prikkfritt liv, men dei har gitt alt til Herren, dei har elska han som elska dei fyrst; de har tvettet sine kjortler og gjort dem rene i Lammets blod, dei seier som landsbypresten hos Bernanos: Alt er nåde!

Nokre av helgnane, nokre av ”den store kvite flokken” som står for Guds kongsstol, er kjende – gjennom sin martyrdød, si offentlege trusvedkjenning, gjennom sitt heroiske liv; dei har fått plass i kyrkja si gudsteneste, dei kan offentleg ærast og påkallast som våre forbedrarar og forbilde hos Gud. Dei har fått ein plass i kalendaren. Men der, i den kvite skaren, er det mange fleire, så mange at de umulig kunne telles, som vi høyrde. Det er ”allehelgen”, det er dei vi feirar i dag, som liturgien seier: ”med èn høytid”.

Brør og systre! Vi er alle kalla til å vere helgnar. Det er meininga med livet for alle truande, for alle dei Krist-trugne, ja, eigentleg for alle menneske. Fordi mennesket er kalla og skapt til å leve saman med Gud. Alle menneske er kalla til å kome til himlen; der skal han turke kvar tåre av augo deira, og døden ikkje skal vere meir, og ikkje sorg og ikkje skrik og ikkje pine. For det som var før, er borte (Op 21,4).

Å vere helgen, er å vere ein kristen, rett og slett; ein dispippel. Vi er alle døypte og ferma for å bli helgnar. Det nye testamente kallar alle dei truande for ”heilage”. Vi skal leve for å bli-, for å verkeleggjere, det vi alt er. Ikkje at eg alt har nått det eller alt er fullkomen, seier apostelen, men eg jagar mot det for å gripa det, avdi eg sjølv er gripen av Kristus Jesus (…) Eg gløymer det som er attanfor og tøyer meg etter det som er framanfor og jagar mot målet! (Fil 3,12ff).

Denne dagen talar Herren difor til oss alle, til alle som vil gå på hans veg! Han sier: Salige er dere…! han saligprisar oss, i den livssituasjonen vi er:

Er du fattig, i det minste fattig i deg sjølv, himmelriket tihøyrer deg! Er du eit audmjukt menneske? Du skal ta landet, Guds rike, i eige. Syrgjer du? Du skal finne trøyst! Hungrar og tyrster du etter rettferd? Du skal få stilt din hunger! Kjempar du for å vere rein av hjarta? Du skal få sjå Gud! Prøver du å skape fred, å stifte fred der du er? Du skal kallast Guds barn!

Korleis skal du bli ein helgen? Berre ved å leve dette livet, i det daglege, der du er! Det meste i livet er eit spørsmål om å halde ut, halde ut i det gode! Ikkje bryt løpet, ikkje kast inn handkledet, ikkje finn på noko merkeleg! Den lange vegen består av dei små stega. Og er du på veg bort frå Gud, så vend om og kom tilbake.

Brør og systre; det er dette som er målet:

Å, kor sælt om eg kan svara/når til siste kveld det lid/og or verdi eg skal fara: ’Eg har stridt den gode strid!/Trui har eg halde herdig/vel fullenda livsens ferd!/Rettferdskransen no ligg ferdig/for meg, i ei betre verd!”

Homiletica: 27. sund. i det allmenne året, St Dominikus krk, Mark 10,2-16

Brør og systre!

Fokuset i alle tekstane denne sundagen er at menneskelivet, i alle sine former, er ei gåve frå Gud som skaparen! Livet vårt er ikkje ein kulturell eller sosial konstruksjon. Ei heller er det resultat av ei blind, biologisk utvikling. I vår tid pendlar vi ofte mellom desse to ytterpunkta, desse to alternativa: Anten er alt kultur- og miljøbestemt, noko vi kan endre og skifte, trikse og fikse med – eller så er så er alt avgjort av naturen sjølv.

Kristen tru  seier oss at mennesket har fridom til å forme sitt liv, men også at noko er gitt oss: ”Gud”, høyrde vi i den andre lesnaden , ”er alle tings opphav og mål” (Hebr 2, 9-11).

Midt i skaparverket står mennesket, skapte som mann og kvinne. Mennesket, sett til å leve i fellesskap. Adam sa om kvinna ved si side: Dette er ben av mine ben og kjøtt av mitt kjøtt, høyrde vi i den fyrste lesinga, frå boka om alle tings opphav, Genesis/ 1. Mos (2,18-24)

I sentrum av menneskelivet står ekteskapet mellom dei to: Derfor skal mannen forlate sin far og mor og holde seg til sin hustru, og de to skal være ett (ib.). Slik var det frå opphavet, slik er Guds grunnleggjande vilje for alle tider. I Jesu samtid hadde denne fellesskapen, denne menneskelege og guddommelege pakta, blitt utydeleg gjennom juridiske ordningar som skugga for Guds opprinnelege vilje og plan. Jesus grip tilbake til opphavet, han skjér gjennom jussen og seier: Det som Gud har sammenføyd, det har mennesket ikke lov å adskille (ib.). Jesus opphever ikkje Guds skaparvilje; han stadfester og innskjerpar den. Han var ikkje komen for å avlyse, men for å oppfylle, sa han.  Som den hl Thomas av Aquinas òg seier: Nåden opphever ikkje naturen, men fullendar han.

Dette viser oss to viktige sider ved den institusjonen vi alltid har kalla ekteskapet: Det er noko varig, livsvarig. Det tar sikte på å vare ”inntil døden”. Og det er ein relasjon, eit samliv, mellom ei kvinne og ein mann. Igjen: Mannen skal forlate sin far og sin mor og holde seg til sin hustru, og de to skal være ett (ib.). Herrens ord er rimeleg tydelege, får vi seie…

Både i kyrkja og i samfunnet kan det vere mange andre slags relasjonar; venskap, familiformer, kommunitetar, klosterfellesskap – alt dreiar seg ikkje om kjernefamilien. Men ekteskapet og familen som knytt til det, er likevel ein grunnleggjande fellesskap; ”det fyrste av alle fellesskap”, som det står i den katolske vigselsliturgien, i brudemessa. Der blir livet til, der blir det vidareført. For døypte og truande mennesket er ekteskapet også eit sakrament, eit stort mysterium (Efes 5) som apostelen Paulus kallar det. I Herren;  i Kristus, blir Guds skaparvilje fullbyrda og fullkomengjort: Samlivet som eit teikn på Guds trufaste og livgjevande kjærleik til oss.

Dette synet på ekteskapet og på menneskelivet, som gitt av Gud, er i dag ikkje noko som er sjølsagt lenger. Det er eit perspektiv som fordrar eit medvite val!  I dag er det å gå inn i det kristne ekteskapet noko som er like spesielt og like utfordrande som det å gå inn i klosterlivet. Det er ikkje noko du kan tvingast til, det går ikkje av seg sjølv. Det er noko du må velje. Å leve i sølibat er eit teikn. Å leve som kristne ektefolk er i dag også eit teikn! Eit vitnemål.  Vi kan ikkje forvente at eit sekularisert samfunn skal forstå det eller greie det utan vidare. Det kristne livet, disippellivet, er eit fritt kall, det fordrar Guds nåde, Guds kraft, Guds velsigning.

Det kristne kallet kan koste motstand, men la oss fyrst og fremst leve det slik at vi kan seie – om vi lever i ekteskap eller ei:

Herre, jeg hjertelig ønsker å fremme din ære!/ Dertil du skapte meg, at jeg din tjener skal være.

I namnet åt Faderen og Sonen og DHA. Amen.

homiletica: 25. sund. i det allmenne året, St Dominikus krk, Mark 9,30-37

Brør og systre!

De skjønte ingen ting av det hele, høyrde vi det stod om apostlane i evangeliet i dag– endå dei var Jesu aller næraste og levde samam med han; såg det han gjorde, høyrde det han sa. Dei skjøna ikkje at Messias skulle lide, at han skulle tene, at han skulle gjere seg liten som eit barn.  Dei skjøna ikkje at det umyndige barnet er den største, at barnet røpar for oss det som er mysteriet både i trua og i menneskelivet.

Det store med barnet, er ikkje berre at det er avhengig av andre, men at det vågar  å vere avhengig. Det store med barnet, er ikkje at det treng vern når det blir redd, men at det vågar å vere redd. Berre den som har barnets nærkontakt med seg sjølv, får del i barnets styrke: At det ikkje har vett til å gje opp. Det kan ikkje la vere å tru på det gode, det kan ikkje la vere å ha tillit, det kan ikkje la vere å ha von! Dersom det ikkje er blitt skada og nedbrote – og også då vil eit  barn ofte ta vare på ein glimt av ljos inni seg.

Å bli vaksen, å bli eldre, gjer oss på mange måtar tryggare og sikrare.  -Vi må overleve, seier vi. Vi innretter oss. Vi tar alt med ein klype salt, vi får dårlege erfaringar, vi misser våre illusjonar. Tru, von og kjærleik – det er luksus og trøyst for dei enkle og einfaldige, tenkjer vi. Det beste er å vere pessimist, då blir vi ikkje skuffa, då tar vi sjeldan feil. Då har vi oversikt og kontroll.

Kor lett tenkjer vi ikkje at det er slik Gud er: Klok, gamal, mektig og trygg. Men nettopp den ævelege og allmektige Gud stig ut av sin ævelege tryggleik. Han tek sjansen på noko uhøyrt: Han skaper verda. Noko endå meir uhøyrt: Han skape mennesket, i sitt bilete! Han gjer det til ein liten gud. Han tillet seg å ha illusjonar. Han har alle grunnar får å bli skuffa –og han blir det. Så sorg og indignasjon brusar i han. Men han gir ikkje opp: Han kjem sjølv, i Jesus Kristus. -Sjå, det er eg! Eit barn i Betlehem, eit ungt menneske i Nasaret, ein omvandrande rabbinar på Palestinas og Judeas vegar. Berre eit par- og tretti år når han ropar ut sin bodskap, når han fullfører sitt verk. Han provoserer dei vaksne, dei sjølvhjulpne, dei sjølvsterke, dei rike. Han velsignar barnet – nettopp fordi det speglar Gud som den opne og sårbare.

Han blir forkasta. Men han let seg ikkje forkaste; han gir oss ikkje opp, han blir ikkje klok av skade. Korleis kan eg gje deg opp, Efraim, la deg fara, Israel…Hjarta vender seg i meg, all min medynk vaknar (Hos 11, 8).

Bror og syster, medmenneske! Kor lett er det ikkje å bli kynisk! Som vaksne er vi flinke til å lure kvarandre, vi held maska, vi unngår pinlege opptrinn – endå vi veit at vi kan vere fulle av aggresjon, av missunning, av fortviling. Kor lett er det ikkje å bli bitter og å forskanse seg i si forbitring, fordi ”livet har lært oss” –som vi seier – at vi ikkje skal ha for store forventingar! -Livet har lært oss, seier vi, men meiner: Livet har lurt oss.

Bror og syster, medmenneske! Mennesket kan alltid bli eit barn, ikkje som uansvarleg, men som tillitsfullt. Det kan bli født på nytt, slik det blir i dåpen. Det største du kan vere, er å vere eit barn av Gud. Då har du eit æveleg perspektiv over livet, då er det alltid noko som peikar vidare, då er det ikkje for seint, då er det aldri for seint.  Då er det alltid ein regnboge der framme, teiknet i skya som barnet kan undre seg over og springe i mot. Ja, eit gamalt og klokt menneske er nettopp eit menneske som lærer dette: -Eg ser meir av kor stor gåve livet er, eg ser at også manglane, tapa og lidinga ikkje kan ta Gud i frå meg. Difor strøymer livet friskt gjennom slike menneske: Enno i sin alderdom ber dei frukt, friske og frodige er dei, står det i salmen (sal 92,15 ).

Barnet er sårbart, barnet kan syrgje, barnet kan gråte. Men, seier den franske diktaren Charles Peguy: Barna er lykkeligere når det gråter enn vi når vi ler. Barnet er vona, ein av dei teologale dygdene, den vansklegaste av alle, seier Peguy.

Det er hun, den lille, som trekker alt.
For troen ser bare det som er,
mens hun ser det som skal bli.
Kjærligheten elsker bare det som er,
mens hun elsker det som skal bli .

Kjære brør og systre! Det er fyrst når vi får denne indre fridomen, barnekårsanden , at vi kan bli alles tjener, som Jesus sa.

Når vi opnar oss for Gud, for kvarandre  – og for oss sjøve

homiletica: 24. sund. i det allmenne året, St Dominikus krk Mark 8, 27-35

Brør og systre!

Du tenker som et menneske, uten sans for Guds veier! seier Jesus til Peter. Fordi Peter ville prøve å hindre Jesus i å halde fram på vegen til Jerusalem, vegen til Golgata, Via Dolorosa. Ja, det står endå til at Peter tok Jesus til side og begynte å tale han til rette.

Velmeint og menneskeleg, ja, nettopp menneskeleg, dennesidig, utan sans for ”Guds veier”. Difor skjer Jesus gjennom og seier: Bort fra meg, Satan!

Også i vår tid har vi mist mykje av sansen for Guds vegar. For mange er der ingen Gud, ingen himmel, ikkje noko evig liv, ikkje noko evig alvor, inga evig von. Målestokken for alle ting er reint dennesidig, reint menneskeleg.

Men Jesu bodskap er at dersom mennesket vil vinne sitt liv utan Gud, så misser det livet. Dersom det vil redde seg som menneske ved å fly unna Guds kall og Guds veg, så misser det seg sjølv som menneske, så misser det si sjel, sin identitet. Igjen fordi det er sant som den hl Augustin seier: Gud, du har skapt oss til deg, og vårt hjarta er uroleg til det finn kvile hjå deg.

Vi dyrkar det lausrivne, det fullstendig fristilte mennesket, det suverene individet. Fristilt frå Gud, og eigentleg fristilt frå medmenneske og heile sitt livsmiljø. Samfunnet er der fyrst og fremst for å sikre mine individuelle rettar. Utover det, vil vi nødig forplikte oss.

Kristus kallar menneske til felleskap. For det er vi skapte til. Også fellesskap med Gud. You’ve got to serve somebody, du må tene nokon, syng Bob Dylan. Bli klar over kven du vil tene, gjer eit medvite val! Guds veg er disippelskapets veg. Kristus kallar til konkret etterfylgjing, sequella Christi, imitatio Christi. Å fylgje etter Kristus innnebar frå fyrste stund å delta i hans fellesskap, i flokken av disiplar. Eit kristent liv er stadig eit liv i disippelfellesskapen, i Guds famile, i det heilage samfunnet, communio sanctorum, i den lokale og universelle kyrkja.  Det er eit liv i eit lokalt sokn, i ein kommunitet eller eit kloster, i eit kristent ekteskap og famlieliv. Det er eit liv der du deler felles tru, felles normer for menneskeleg livsførsel, felles lytting til Guds ord, felles bøn og felles brød – både det evkaristiske brødet og våre materielle resursar.

Men for å leve i dette, må du forplikte deg. Difor må du ta stilling og spørje: -Vil eg dette? Går eg for dette? Tar eg sjansen? Då må eg kanskje oppgje noko, då må eg ta sats. Då kan eg ikkje ha alle dører opne i alle retningar til ei kvar tid.

Kvifor er kyrkja så svak i vårt samfunn?. Kanskje fordi så mange vil at alt skal vere mogeleg, heile tida? Til å skifte retning når det passar. Det er noko heilt anna enn å stå for si dåpspakt. Eller slik det heiter når nokon konverterer og blir tatt opp i den katolske kyrkja sin fulle fellesskap:

”Jeg tror og bekjenne alt det Gud har åpenbart og som den hellige katolske kirke, tror lærer og forkynner. Denne tro som jeg nå bekjenner og oppriktig tar i mot, skal jeg ved Guds nåde forsøke trofast å bekjenne og bevare gjennom hele mitt liv, så sant hjelpe meg Gud og dette hellige evangelium”

I dei katekumenale ritane spør presten katekumenen: ”NN, er du her!” Som eit ekko av Guds spørsmål i paradiset: -Adam, kvar er du? Og katekumenen svarar: Eg er her! Ad sum! Eg er her, ikkje her eller der, ikkje her i dag, og kanskje ein heilt annan plass i morgon. Eg er her. No vil eg gå denne vegen.

Det kan kome til å koste. Det kan ende på Golgata, det kan ende på Colosseum, på arenaen, kasta for løvene; det kan ende for domstolen, det kan ende i VG, det kan ende med dårlegare karriere, det kan ende med lågare løn. Men det endar hos Gud, i Gud.

Brør og systre! Før eller seinare lærer vi, som Peter, å få sans for Guds vegar. Slik også den snart kanoniserte kardinal Newman fekk lære å be:

Eg ville velja sjølv min veg, men no: Leíd du meg fram!

homiletica: 21. sundag i det allm. året, St Dominikus krk., Joh 6, 60-69

Kjære brør og systre!

Vi tala sist sundag om at Jesu forkynning om seg sjølv som det levande brødet var ei utfordring til tru og vedkjenning. Han ville at dei som høyrde på og han og fylgde med han, skulle ta stilling, skulle gjere eit val. Som vi høyrde Josva sa det då han utfordra Israel som stod på dørstokken til det lova landet, på Jordans breidd; han stilte dei på val og sa: Har dere imot å tjene Herren, så velg i dag hvem dere vil tjene. Du må ikkje vere kristen. Du må ikkje vere katolikk. Dersom du synst at kristendomen og det med kyrkja er for drygt: Let go! Du er fri. Du kan velje.

Nettopp i dagens evangelium høyrer vi at Jesus reknar trua som ei vedkjenneande tru, som ei tydeleg og uttala tru. Ofte har vi i vår kultur idealisert det nølande og usikre og hylla tvilen. Stadig ser vi når det er snakk om tru og religion; å tru er dumt, å tvile er fint. Det er sant at Gud ikkje knekkjer det brostne strået elller sløkkjer den rykande veiken; det minste teikn til og den minste vilje til tru oppmuntrar han, tek han i mot.

Men er det likevel slik at vi brukar nølinga og det utydelege for å  skjule oss, brukar det til å skuve utfordringa frå oss? Dersom vi har vanskar med å tru; lat oss då ta fatt i det på ein konstruktiv måte, gjere noko med de, ikkje berre surre rundt i rundkøyringa utan å velje retning. Dersom vi slit med å tru, så lat oss seie som høvedsmannen: Herre, eg trur! Hjelp meg i mi vantru! Trua er eit dristig sprang, noko som overskrid våre menneskelege evner. Ånden er det som gir liv, kjøtt og blod er til ingen nytte, sa Jeus. Då han tala om å ta i mot hans ord, hans harde, utålelege tale. Og han held fram: Derfor var det også jeg sa til dere at ingen kan komme til meg uten at Faderen gir ham det i gave. Som den heilage Paulus seier: Ingen kan seia: ’Jesus er Herre!’, utan i Den Heilage Ande”(1 Kor 12,3).

Guds folk er eit vedkjennande folk. Det veit kvar det står: Jeg og min ætt, vi vil tjene Herren” sa Josva. Israel var Guds folk, men trua var ikkje noko sjølsagt, det var noko som måtte fornyast og uttrykkjast stadig på nytt. I den nye pakta, i kyrkja, er ikkje trua i det heile tatt knytt til nasjonalitet, til rase, til stamme. Kyrkja er eit folk av alle folk, ein nasjon av alle nasjonar, eit folk av vedkjennarar.

Vi ser det tydeleg i kyrkja sine gamle initiasjonsriter: Katekumenen blir uttrykkjeleg spurt om han vil gå vegen, om han er beredt til å fylgje Kristus. Og når han etter lang tids skulering og trening står ved døypefonten, blir han spurt: Forsakar du? Trur du? Der og då må han istemme kyrkja sitt Credo. Så blir han døypt. Slik var det i oldkyrkja. Slik blir det meir og meir også i vår tid. Massekristendomens tid er forbi.

Brør og systre! Alle som berre heng med i kyrkja av nasjonale og såkalla kulturelle grunnar, vil – i den tida vi lever i – stå i fare for falle av lasset når det røyner på, når presset blir stort. Det er stadig mykje snakk om kristne ”verdiar”, ”tradisjonar” og ”spiritualitet”. Vel og bra. Men framtidas kristne, framtidas katolikkar, vil vere kristne som kan sitt Credo, som lever ut dei nådegåvene og den utrustinga dei mottok i ferminga, som lar seg nære av evkaristien, som lar seg opplyse av Ordet. Framtidas kristne vil vere kristne som har eit teologisk fundament, som er liturgisk aktive og lever med i messa, som er diakonalt solidariske og sosialt innstilte. Som vågar å forplikte seg.

Eg veit kven eg trur på, seier Paulus. Vi trur og vi veit at du er Guds Heilage, sa Peter, på vegne av apostlane, på vegne av alle truande. Vi lever i ei tid då vi må gjere opp vårt bo, vite kva vi vil. Bror og syster:

Har du mot å følge Kristus hva det enn skal koste deg?/ Har du mot når verden håner og til motstand reiser seg?

I namnet åt Faderen og Sonen + og Den Heilage Ande. Amen.

homiletica: 20. sundag i det allmenne året, 16/8-09, St Dominikus krk, Joh 6, 51-58

sist sundags preike/homilie. Sitat frå tekstane som vart lesne i liturgien, fylgjer lektionariet. Andre sitat er frå den nynorske bibelen…

Kjære brør og systre!

Vi høyrer svært ofte at kristendom eigentleg handlar om ”Jesu enkle lære”, og at kyrkja, ikkje minst den katolske, har omgjort henne til eit tungt dogmatisk system.
Men dette stemmer i alle fall ikkje med det vi høyrer i evangeliet i dag, eller med Johannes-evangeliet i det heile. I den tette teksten, henta frå Jesu tale i ein synagoge, kan vi spore ein heil serie med påstandaar om Jesu person og gjerning, påstandar som er tunge av trusinnhald, ja, av dogma.

For det fyrste:
Jesus er Menneskesonen, ein himmelsk skikkelse; han er guddomleg, pre-eksistent, han har alltid vore; han er det levende brød som kommer ned fra himmelen. Altså ikkje berre ein jordisk profet eller vismann. Det er Faderen, den Levende, som har sendt meg, [og som] det er ham jeg har mitt liv fra..seier Jesus. På talarstolen i synagoga står han som er Gud av Gud og Ljos av ljos; sann Gud av den sanne Gud (Nicenum).

For det andre:
Han er dessutan eineståande, han er Verdas Frelsar! Den éine, ikkje éin av mange. Det er samfunnet med han som gjev evig liv: Dersom dere ikke spiser Menneskesønnens legeme og drikker hans blod, finnes heller ikke liv i dere. Som han seier ein annan plass i Johannesevangeliet: Eg er vegen, sanninga og livet. Ingen kjem til Faderen utan gjennom meg (Joh 14,6).

For det tredje:
Han talar om evakaristien, nattverden, som sin kropp og sitt blod, på ein veldig konkret måte: Den som spiser mitt legeme og drikker mitt blod, han blir i meg og jeg i ham. Som vi kjenner det frå nattverdens forvandlingsord: Tak dette og ét det, det er min lekam... Her kan vi verkeleg tale om realpresens; at det evkaristiske brødet, nattverdsbrødet, verkeleg er Kristi kropp, og kalken verkeleg Kristi blod.

For det fjerde:
Jesu tale om dette viser oss også at han ser seg sjølv som eit offer for våre synder: Mitt eget legeme, hengitt for verden. “Hengitt for” – det er offerspråk. Sanneleg, seier profeten Jesaja om Messias; våre sjukdomar tok han på seg, og våre pinsler bar han… Straffa låg på han så vi skulle ha fred, og ved hans sår har vi fått lækjedom (Jes 53, 4-5). Det er dette offeret vi stadig på nytt feirar i messa og som nærer vårt liv. Han bar det vi ikkje makta å bere. Han er Lammet qui tollis peccata mundi, som tar bort verda si synd, som gir open veg, som gir blanke ark!

For det femte:
Ikkje minst høyrer vi i evangeliet i dag at tru på Kristus handlar om den kroppslege/lekamlege oppstoda, oppstoda av kjøtet, som det heiter i Credo. Den som spiser mitt legeme og drikker mitt blod, han får evig liv, og ham vil jeg oppreise på den ytterste dag. Det handlar om kroppen; Kristi kropp og vår kropp. Den kristne vona er ikkje berre åndeleg, ho er også kroppsleg, fysisk, materiell.

Kva peikar heile denne Jesu tale, denne undervisinga, fram mot? Jau, mot stillingstaking, mot vedkjenning. Jesus utfordrar tilhøyrararne til å ta stilling til hans ord, til kven han er. Hans ord vakte reaksjonar: Mange av læresveinane hans sa då dei høyrde dette: ’Dette er harde ord. Kven kan høyra på slikt?” Og mange tilhøyrarar og tilhengarar og sympatisørar forlet han. Så stod han der med ein flokk og sa: Vil de óg gå bort? (v 67).

Då svarar Peter. Han vedkjenner det som er den kristne trua, den katolske trua, kyrkja si trua: Herre, kven skulle vi gå til? Du har det evige livs ord og vi trur og vi veit at du er Guds Heilage (v 68-69). Altså Messias, Guds Son,

Brør og systre! Vi er alle kalla til å vedkjenne den fullstendige katolske trua! Kanskje blir vi ikkje martyrar, men i vår tid er det vårt kall å vere confessores, vedkjennarar! La det bli tydeleg kva du står for, kva du trur på. Vi kan ikkje overlate formidlinga av trua til prestane og og ordensfolket. Som katolsk kristen er du døypt og ferma til å vere apostel, og dermed til å vedkjenne den apostoliske trua, trua på han som er Guds Heilage og som har det evige livs ord! Ein diskret, anonym og pynteleg katolsk eksistens tar ikkje høgde for det som trengs i dag. Vi skal ikkje prakke trua på andre, men, sant å seie, trur eg ikkje det er den store risikoen for oss som er her.

I grunnen er det berre å vite kvar du sjølv står, kva som ber ditt liv. At du, trass alt, kan seie: -Dersom eg skulle forlate Kristus; kven skulle eg gå til? Han har det evige livs ord!

Som vi song i den bibelske inngangssalmen i messa: Herre, du er mitt vern/i din ære finner jeg all min kraft!”

homiletica: 13. sundag i året, 28/6-09, St Dominikus krk, Mark 5, 21-24/35b-43

Kjære brør og systre!

Heile bodskapen idag ligg i orda frå evangelieverset: Vår Frelser, Kristus Jesus, har brutt dødens makt og latt liv og udødelighet gry for oss gjennom Evangeliet!
Som ein sommardag som bugnar av liv, sol, overflod og venleik! Som dagen i dag!

Han kom for å forløyse sin skapning: Blinde ser og lame går, spedalske vert reine og døve høyrer, døde står opp, og evangeliet vert forkyndt for fattge! Slik samanfattar Jesus sjølv sitt messianske oppdrag, sin misjon. Døde står opp! Ikkje alle blei lækte, ikkje alle døde blei vekte til live – men det skjedde i glimtar, som teikn på det som skal skje når han kjem tilbake i si fulle makt, sin fulle glans! Skydekket over verda har rivna, sola har vist seg, det er sommar i vente!

Døden er den siste fienden, den store fiendeen, for Gud har skapt alt til å leve. Alt lever for Gud! Ja, også det vi kallar den døde materien, lever: De fjell, kvifor hoppar de som verar, de haugar kvifor spring de som lam?, står det i salmane. Vidare: Lovsyng Herren frå jorda, de store sjødyr og alle havdjup, eld og hagl, snø og snø og skodd, du storm som set hans ord i verk!”

Men synda er komen inn i verda – og difor er døden der også, både som ei tukt og som ei kvile, som ei miskunn, som ei lindring. Og når mennesket har fred med Gud og med seg sjølv, kan det til og med seie som den heilage Frans:

Takk, gode Gud for søster Død/den siste hjelper i vår nød. Hun kjører vognen stille frem/når det er kveld og vi skal hjem!

Likevel: Vi skal ikkje resignere for dødens overmakt, vi skal ta vare på vona om livet. Kristus har sigra over døden, difor skal vi kan seie:
-Død, kvar er din brodd? Død, kvar er din siger? Det er mange som er meir stoikarar enn kristne. Dei seier som folka vi høyrde om i evangeliet, med tanke på alt som er vanskeleg i livet: -Det er ikke noe å bry Mesteren med! Det gjeld ikkje berre døden, men alt det som er merka av døden: Våre sorger, våre sår, våre behov, våre lengsler: Det er ikke noe å bry Mesteren med. Men Gud seier: -Kall på meg den dag du er i naud, og eg skal fri deg ut! Og den truande ropar: -Gud, kom meg til hjelp, Herre, vere snar til frelse!

Difor seier den truande også, som Jairus synagogeforstandaren, han som var heilt oppfylt av sorga over sitt sjuke og døyande barn, heilt oppfylt av trua på at Jesus Messias kunne hjelpe: Kom du, og legg hendene på henne!

-Kom du! Det er den kristne bøna, den kristne vona. Når alt tårnar seg opp, når alt vil overvelde oss, kunne høyre Guds røyst, om enn svakt ofte, syns vi: Noli timere!, frykt ikkje, ver ikkje redd!
–
Brør og systre! Den kristne vona er kanskje også dette: At vi kan leve og døy som ei lita jente som midt i døden berre søv og ein dag blir vekt av sin far eller sin ven som seier: Talitha, kumi! – Stå opp, vesle jente, vesle barn, stå opp no! Gud er her, livet er her, alle er her!

…kjenner du det ikkje?
smilen over deg
er større
enn sorga
inni deg

Gråten sovnar til sist
smilen vaker
alltid

når du vaknar
skal du sjå det
og gløyme alt anna

I namnet åt Faderen og Sonen Og Den Heilage Ande. Amen.

homiletica: 12. sund i det allmenne året, Mark 4,25-31

legg ut denne korte preika frå messe for studentar i kveld, i St Halvard krk, Oslo. ‘Jesus stiller stormen..’.

This is a fantastic story; true both as an historical event and as an image of our actual, human life.

”Master, do you not care? We are going down!”. Such is the feeling and the cry from many people today, even from the faithful.

If God is allmighty – why all the sufferings, why all my own problems?

OK– God could make another world, if he wanted, a world without us, because much of the problem lies with us, is due to human sin. God could make a new f. Arnfinn, a new you and me – but do I want to be wiped out? To be replaced by a better version of myself, a person that would not really be myself?

No. God has created us, has created the world. Given us liberty and responsability. He has to go for it. No way back. Once he tried to change the world by drowing it in the Cataclysm, the deluge. But he promised that he would never do that anymore – and he gave us the rainbow as a sign. No way back, only forward. Forward through the history of salvation, forward to Christ, forward to redemption through him. Forward to us, where we are now.

God doesn’t destroy this world with all its evils and all its injustice. He joins it. He steps into the boat. He is with us, Immanuel, God with us, even though he seems to be sleeping and taking no interest in us.

He doesn’t ask us to be Stoics, to be cynical or to indulge in pious acceptance of everything.. He wants us to have confidence, but to have that, we shall have to be honest with our own fears, our own desperation. He wants us to cry out: -Help us, help me! I’m going down!

God is there. Is here. Many people think that his absence or presence doesn’t make much difference. Well. If God left the world, left my life, left the boat, I’m sure that faith, hope and love would suffer a grave loss.

Some day you will realize it in your own life, in the life of the Church, and one day the entire Creation will realize it: He was there all along, a mighty hand upheld us. And we will burst out in awe, in wonder:

-Who can this be? Even the wind and the sea obey him!

homiletica: Trinitatis, St Dominikus krk, Matt 28, 16-20

Brør og systre! Kvifor har kyrkja eit dogme, ei trussetning, om at Gud er treeining? Er ikkje det å gjere Gud for komplisert? Svaret er: Fordi Gud er så komplisert, fordi Gud er slik! Fordi Skrifta og den apostoliske trua lar Gud tre fram slik. Dogmet er der ikkje for å forklare og rasjonalisere. Tvertom: Dogmet held fast det som er sagt om Gud, lar det stå, nettopp for ikkje å falle for freistinga til å forenkle og forflate. Dogmet er nettopp ikkje ein trussel, men eit vern om mysteriet! Slik er Bibelens bilde av Gud:

Han er éin. Gud som bur i eitt ljos der ingen kan kome. Han er Faderen, som føder Sonen; han er Sonen som er født av Faderen, Sonen, Ordet som var i opphavet hos Gud, den einborne som er Gud, og som er i Faderens fang, Gud av Gud, ljos av ljos; han er Anden, som er ein levande person, Talsmannen, Sanningsanden, som går ut frå Faderen og Sonen, som er Herre og livgjevar.

Slik er Gud – ein levande Gud! Ja, at han openberrar seg som den Treeininge, viser nettopp til fulle det som alt patriarkane visste: Gud er ein levande Gud. Han er den som mange menneske har møtt som den levande, slik Pascal hadde dei innsydd i frakkeslaget sitt, etter sitt underfulle møte med Herren: -Eld! Han er ikkje guden åt filosofane, han er Abrahams, Isaks og Jakobs Gud! Pascal hadde møtt  Israels Gud, El Sjaddai, den allmektige Gud, El Elohim, den høgste Gud.

Gud er ikkje eit ”prinsipp”, han er ein Gud som elskar, som vil, som lid, som harmast, som ser og høyrer og bønhøyrer. Han er ein Gud som involverer seg i verda, i mennesket – heilt til det å gjere seg til eitt med oss, ja: bu i oss. Faderen og Sonen skal kome og ta bustad i dei truande, seier Jesus og i den andre lesinga høyrde vi: ”den Ånd dere har fått, gir dere rang som barn, den får oss til å rope: ”Abba, Far! Ånden selv forener seg med vår egen ånd for å bevitne at vi er Guds barn!”

Gud er ein Gud som kjem til oss, som openberrar seg. Ein som talar ut or elden, ein Gud som vél seg ut eit folk og fører det gjennom historia, i den gamle og den nye pakta,  i Israel og i kyrkja.

Brør og systre, Gud er treeining, han er levande. Han kjem til oss, han bryt gjennom alle hinder og kjem tilbake også til denne tida, til dette samfunnet. Eg opplever det, som preikebror, nettopp som eit kall å seie til dette folket der trua på Gud er blitt så frustrert: ”Så skal du vite og og legge deg på sinne at Herren er Gud, både oppe i himmelen og nede på jorden, han og ingen annen”.

Den levande Gud, den treeinge Gud, kan ikkje gripast reint teoretisk. Han opplyser vår tanke, han har ein plass der også, det jo han som han gitt oss evna til å tenkje; men den levande Gud møter oss gjennom livet, trua er ein praksis. Når han openberrar seg på Sinai berg, seier han, som vi høyrde: ”Du skal holde hans forskrifter og bud som jeg gir deg i dag”. Han gir folket sitt ein veg å gå. Og når han openberrar seg på fjellet i Gallilea, himmelfartens berg, seier han i evangeliet: ”Dra  derfor ut og gjør alle folkelag til disipler, ved å døpe dem til Fadrens og Sønnens og Den Hellige Ånds navn, og ved å lære dem å overholde alt det jeg har befalt dere”.

Kjære brør og systre, det er når vi lever i dette paktslivet med Gud, ein relasjon av truskap og lydnad, at Gud mysterium opnar seg for oss. Også vårt eige mysterium, menneskets mysterium. For kva er eit menneske? Guds avbilde, ei treeining av ånd, sjel og kropp, eit levande, elskande vesen! Vi høyrer saman med vår Skapar. Guds mysterium er menneskets mysterium. Fyrst i Gud ser vi kven mennesket er. Difor speglar vi oss i dag i han, vår skapar, og seier:

Å for eit djup av rikdom og visdom og skjøn hjå Gud! Kor uransakelege hans domar er, kor ufattelege hans vegar!
Av han og ved han og til han er alle ting. Han skal ha all ære i all æve! Amen.

homiletica: Pinsedag -09; St Dominikus krk, Joh 15,26-27; 16,12-15

PINSEDAG, 31/5-09, ST DOMINIKUS KRK, 15,26-27; 16,12-15

Brør og systre! Vi feirar pinse – som er femti dagar etter; etter Påske! Pinse, det er fullbyringa av Påska. Kristus overvann synda og døden så han kunne utrenne sin livgjevande Ande over alt kjøt og fornye vårt liv, fornye heile skaparverket.

For det er det pinse handlar om.  Den Heilage Ande må ikkje lausrivast frå den store samanhengen. Det dreiar seg ikkje om ei frittsvevande kraft; det dreiar seg om Den Treeinige Gud, han som er Fader, Son og Ande! Vi trur på Anden; ”Dominum et vificantem…qui cum Patre et Filio simul adoratur et conglorificatur”; Han som er ”Herre og livgiver… som med Faderen og Sønnen tilbes og forherliges”! (Nicenum)!

Difor kan også Andens verk berre forståast saman heile Guds verk, saman med det som Faderen og Sonen gjer! Anden er med i skaparverket: ”Guds Ande sveiv over vatnet”, står det i Genesis (1 Mos 1,2). Og Gud bles sin livsande inn i mennesktets nase så det kom livsande i det.  Og Anden er med i frelsesverket: Profeten Esekiel ser i si syn korleis dei daude beina i dalen får livsande i seg, og reiser seg opp:”Tal profetisk over desse beina og sei til dei: ’De turre bein, høyr Herrens ord!…Sjå, eg let det koma livsande i dykk så de livnar opp att!” (Esek 37, 4f).

Jesus seier i det same evangelie-kapitlet som vi har lese frå i dag,  at fornyinga av mennesket skjer ved bota, som også er Andens verk: ”Når han kjem – Sanningsanden – skal han gjere det klårt for verda kva synd er, kva rett er og kva dom er”! Å motta Guds Ande, er ikkje berre søte kjensler og kraftopplevingar; det er også oppgjer, anger, oppreising, forsoning med Gud og menneske.

Når så mennesket blir fornya, blir heile skaparverket fornya, for skapningen sukkkar og lengtar som i fødeslsrier etter Guds borns forløysing, står det i Romabrevet (8,22).

Bør og systre! Alt som er, treng Guds Ande! Mennesket og den synlege naturen, er materie. Materien og det kroppslege er skapt av Gud og alt han har skapt er godt. Gud blei kjøt og blod i Kristus, han let seg inkarnere; materien og kroppen er noko godt, men det treng Guds livgjevande Ande. Kropp og ånd høyrer saman. Vi skal verken vere materialistar eller spiritualistar. Vi skal vere heile menneske!  I vår kultur har vi langt på veg fornekta eller fortrengt den åndelege dimensjonen. Men utan Guds Ande flatar alt ut, misser si djupne, sin styrke, sin glans og si meining.

Difor skal pinsefesten vere kyrkja sitt rop etter Guds fornyande Ande, utrent over alt som er; ein stor epiklese, ei stor påkalling: Veni, Sancte Spiritus! Når presten i nattverdens liturgi bed, med utstrekte hender,om at Guds Ande skal stige ned over dei evkaristiske gåvene på altaret, skal vi alle be med; be om at vårt liv og alt liv, skal bli fornya: kropp og sjel, arbeid og liv, samfunnet og kulturen. Be om at Gud fornyar i deg den livsande han pusta inn i deg då han skapte deg, at han fornyar dei karismene, dei nådegåvene, du fekk i dåpen og i ferminga! Be om at Guds Ande må gjennomntrengje kyrkja frå topp til tå, at han må bli utrent over alle turre bein, over alt visna åndeleg liv.. Be til Gud og sei: ”Du sender ut din Ande, og liv vert skapt, heile jordflata nyar du opp att” (Sal 104,30).

Men kanskje tek det nettopp til med vår bot, med at vi opnar oss for Gud og lar han reinse ut alt det som er dødt og forgjengeleg i oss. Då kan eg be for meg sjølv, for kyrkja – og for den verda og det samfunnet eg lever i, med Pinseskvensens gamle ord:

” Avtvett urenhetens spor/kveg med dugg den tørre jord/rens og hel de syke sår.// Bøy alt som er stivnet til/smelt det frosne ved din ild/led du den som veiløs går!”

homiletica: 17. mai/6. sund. i Påsketida, St Dominikus krk, Joh 15. 9-17

kort preike under morgonmessa på 17.mai/sist sundag…

Kjære brør og systre! I år fell nasjonaldagen på ein sundag. Det kastar ljos over tilhøvet mellom kristendomen og dei nasjonale, norske verdiane. Det kan ikkje vere tvil om at Noreg er blitt eit svært sekularisert land, likevel vil mange tale om at landet og kulturen er tufta på eit kristent grunnlag; ja, det står t o m i Grunnlova.

Vi skal takke for den kristne arven som har prega landet og folket vårt heilt frå St Olavs tid. Men kanskje er det grunn til å vere realistiske med tanke på korleis det er i dag? Kanskje er det på tide å gjenoppdage at kristne verdiar ikkje kan lausrivast frå trua, frå kyrkja, frå eit kristent liv, frå Jesus Kristus?

”Som Faderen har hatt meg kjær, har jeg også hatt dere kjær. Bli i min kjærlighet”, seier Jesus i evangeliet. Og han seier: ”Det er jeg som har valgt dere og satt dere til gå ut og bære frukt, og frukt som varer”. Med andre ord: Det kristne livet, den kristen moralen, er ikkje noko som kan dyrkast fram gjennom lover og paragrafar dersom sjølve trusgrunnlaget blir borte. Djupast sett, kan kristent liv berre levast i Kristus, når vi blir i han, som Johannes evangelist uttrykkkjer det.

Korleis føre dette tilbake til landet og samfunnet vårt i dag? Fyrst og fremst ved at dei som trur, står tydeleg for si tru og for eit kristent syn på livet – i ord og tale, i den frie samfunnsdebatten. Den kristne røysta skal ikkje la seg fortrenge til privatsfæren. Men aller mest ved at vi lever vårt liv i fellesskap, i broderkjærleik, i bøna og tilbedinga, i sakramenta, i nåden og i nådegåvene. Det beste vi kan gjere for den kristne arven i dag, er rett og slett å vere ei levande kyrkje – ikkje nødvendigvis stor, men trufast mot han som er Herren vår.

Brør og systre! Vi må la det norske folket finne sin veg, våge å sleppe taket, våge å sleppe illusjonane. Trua kan berre gjenfinnast i fridom. Kanskje vil då ein kultur som er komen langt bort frå faderhuset, finne seg sjølv og seie: -Eg vil ta i veg og gå heim til far min! Kanskje vil det bli fleire som, når alt kjem til alt, vil seie: -Herre, kven skulle vi gå til? Du har det evige livs ord og vi trur og vi veit at du er Guds heilage!

Som kristne er vårt fedreland og vårt borgarskap fyrst og fremst i himmelen, hjå Gud. Her er vi eit pilgrimsfolk, eit vitne, salt og ljos. Då kan vi også be for nasjonen og for landet og seie:

”Signa då Gud, vårt folk og land,/ signa vårt strev og vår møda!/Signa kvar ærleg arbeidshand,/ signa vår åker med grøda!/Gud, utan deg den vesle urt,/ veiknar og visnar, bleiknar burt./Ver du oss ljoset og livet!”

homiletica: 5. sund. i Faste, St Dominikus krk, Joh 12, 20-33

Brør og systre!

Den stille vika og påskehøgtida nærmar seg. Vi står ved inngangen til Via Dolorosa, snart kjem han gåande… Kristus, han som skal lide og døy, han som skal bli eit sonoffer for oss og for verda. Snart skal vi feire det som knapt og og samafatta står i vårt Credo: ”Crucifixus etiam pro nobis” (han blei krossfest for oss”). Pro nobis. Han gir livet sitt for vår skuld.

Her er vi ved hjartet i den kristne trua: Jesu Kristi evige soningsoffer. Paulus samafattar bodskapen sin og seier: ”Eg vil ikkje vita av noko anna hjå dykk enn Jesus Kristus og han krossfest” (1 Kor 2,2). Og kor tydeleg er det ikkje i evangelia; det er pasjonshistoria som opptek det meste av plassen; alt leier fram mot dei siste dagane i Jerusalem.

Og det er dette som er den messianske løyndomen, det messianske mysteriet: at han skulle overgjevast i syndarhender, i framande hender, som ein forkasta; at han skulle gje livet sitt som løysepenge, at han skulle utrenne sitt blod ”for oss og for de mange til syndenes forlatelse”, slik det står i dei evkaristiske forvandlingsorda. For i den siste nattverden, den første messa, tyda han sitt liv og sin død nettopp slik: som eit offerliv, ein offerdød.

Her ser vi det djupaste og inste i Jesu identitet:
”Sanneleg, våre sjukdomar tok han på seg, og våre pinsler bar han. …Han vart såra for våre brot og sundbroten for våre synder. Straffa låg på han, så vi skulle ha fred, og ved hans sår har vi fått lækjedom” (Jes 53, 4-5).

Særleg evangelisten Johannes ser Jesu liv i dette ljoset; hans evangelium er ikkje berre ”beskrivande”, det er tolkande, det er teologisk. Jesu liv og død handlar om kveitekornet som må falle i jorda og døy. Det handlar om Jesu sterke sjølvmedvit som offerprest, som offerlam. Som vi høyrde: ”Nå er timen kommet, da Menneskesønnen skal opphøyes i sin herlighet” – og då er det ikkje berre oppstoda og påskedagen Johannes talar om, men nettopp om opphøginga på krosstreeet. ”Forbanna er kvar den som heng på eit tre”, står det i lova; men nettopp der blir Jesus herleggjord, der herleggjer han Faderen som har sendt han; nettopp der er det han ropar ut: ”Det er fullført”, Consummatum est! Alt er ’konsummert’, alt er oppslukt, alt det vonde, alt det bitre. Som det stod i den andre lesnaden: ”Da han hadde nådd fullendelsen, ble han opphav til evig frelse for enhver som gir seg inn under ham” (Hebr 5,9).

Kvifor er det så mange som stiller seg uforståande til dette, også mange truande; at Gud skulle fordre eit offer, at vi treng forsoning? Kanskje er det slik at den som ikkje opplever seg som syndar, treng inga forsoning? Eller at den som trur at døden berre innber å bli borte, ikkje har behov for ein frelsar på den andre sida av grensa og på yttarste dagen? Kanskje er det mange som ikkje lenger reknar med at det finst ein ”mørkets fyrste” og demoniske makter i verda, dei som Herren overvann då han ”synte seg som sigerherre over dei på krossen” (Gal 2,15), eller som Jesus sa: ”Nå felles dommen over denne verden, nå skal mørkets fyrste støtes ut”?

Kanskje trur mange at alt berre dreiar seg om moral og psykologi – og kva skal vi då med ein forløysar? ”Syndarar på papiret”, folk som syns at dei eigentleg er bra nok, treng ikkje at Jesus går Via Dolorosa for dei. Men verkelege syndarar, menneske av kjøt og blod, menneske med ei historie, menneske som vedstår seg si historie – dei treng ein som ber for dei hos Faderen, med naglemerkte hender, med kjærleikens stigmata!

Brør og systre:
Å vere prest, er å feire Jesus evige offer saman med Guds folk i den heilage messa. Det er å halde fram hostien over kalken og seie: ”Sjå Guds Lam, sjå han som tek bort verdsens synder!” Og der eg står, seier eg stille ved meg sjølv:

Hill deg, Frelser og Forsoner!/Verden deg med torner kroner!//Du det ser, jeg har i sinne/rosenkrans om kors å vinde./Gi meg dertil mot og hell!

homiletica: 2. sundag i Faste, Mark 9, 2-10

preika i St Dominikus krk sist sundag…

Brør og systre!

I evangeliet i dag høyrer vi om korleis dei næraste av Jesu læresveinar får sjå Herren i eit syn; han blir gjennomlyste av den guddomleg herlegdomen; dei får sjå kven han verkeleg er og kva som var meininga med hans misjon og livsgjerning.

Dei trong å sjå dette, å bli minna om dette, så dei kunne bere det med seg som eit indre syn når dei saman med han snart skulle gå vegen opp til Jerusalem, til Golgata. Som han sjølv sa like etter forklaringa på fjellet: ”Menneskesonen..skal lida mykje og aktast for inkje” (v 12). Når alt synest å ende i kaos og fornedringi påskedramaet, skulle dei vite: Vi har sett Guds Son!

Hendinga på Tabor, der også Moses og Elia viser seg, to store skikkelsar frå den gamle pakta – denne hendinga viser at Jesus kom for å oppfylle den gamle pakta, lova og profetane. Ja, han overgår Moses som berar av Guds openberring; det er Jesus som er den store profeten, for skya senkar seg over han og røysta lyder: ”Dette er min Sønn, han som jeg har kjær. Lytt til ham!” Når Moses i den gamla pakta gjekkk inn i skya, gjekk inn i Guds-nærveret, for å tale med Herren åsyn til åsyn, kom han ut med adletet strålande av gjenglansen. Her, på Tabor, er det noko som overgår dette; her lyser Gus herlegdom sjølv fram i Jesus Kristus! Her står han sjølv, Den herlege, midt i mellom dei, midt mellom sine.

Ja, her fekk Peter, Jakob og Johannes sjå noko dei fyrst seinare skulle skjøne fullt ut: Jesus av Nazaret, meistaren deira, er ”Gud av Gud, ljos av ljos, sann Gud av den sanne Gud..” som kyrkja uttrykkjer det i det nikenske credo! Peter seier i eit av breva sine: ”Vi var augnevitne som såg hans guddommelege velde” (2 Pet 1,18). Dei hadde sett han på det heilage fjellet, dei hadde høyrt røysta! Dei hadde vandra og levd saman med eit menneske som også var Gud!

For Jesus var Gud, også i sitt jordeliv, frå unnfanginga av. Difor kallast og Maria for Theotokos, Gudføderske, Guds Mor. Men han løynte sin guddomsglans i tenarskapnaden – for han var komen , ”ikke for å tenast, men for å sjølv å tena og gje livet sitt som løysepeng for mange” (Matt 20, 28). Og han var også sant menneske midt i si forklåring, midt i si herleggjering; heile hans person, kropp og sjel, vart gjennomlyst av Tabor-ljoset, av Guds herlegdom. Ja, no, når han sit ved Faderens høgre, er han også ein av oss, eit sant menneske; med sin menneskenatur forklåra, nyskapt, herleggjord.

Dette får også vi del i! Dette er mennesket sitt kall: Å få del i guddomleg natur! Å bli guddomleggjort! ”Gud blei menneske for at mennesket skulle bli Gud”, seier den heilage Ireneus av Lyon! Vi tenkjer så lett at Gud og menneske er motstandarar, at det gudomlege står i motsetning til det menneskelege. Vi vil ikkje bli heilage, for då blir vi mindre menneske, tenkjer vi. Men nettopp helgnane er dei mest menneskelege av alle. Gud + mennesket =er sant!. Gud lever for mennesket, for sin skapning – og mennesket er skapt for å leve i Gud!

Mennesket blir guddomleggjort når det let Guds Ande verke i seg. Anden bryt ned det som eigentleg er framandt for mennesket, det som kjem frå vår vonde natur, korrupsjonen, forvrenginga av det menneskelege: ”hor, umoral, sedløyse, avgudsdyrking, trolldom, fiendskap, strid, avund, sinne, sølvhevding, usemje, artistrid, misunningm drikk, svir og meir av same slaget” seier apostelen i Galatarbrevet eit tonefall vi må tole no i fastetida. Han siterer ein stoisk dygd- og lastekatalog, og han held fram: ” men Andens frukt er kjærleik, glede, fred, langmod, mildskap, godkleik, truskap, spaklynde og sjølvtøyming (sjølkontroll)” (Gal 5,18f)

Også fedrene viste at guddomleggjeringa skjer ved at vi ved Guds nåde motsår lastene og framelskar dygdene.
Ja, ved mottakinga av sakamenta får vi også fysisk, kroppsleg, del i Guds natur, Guds herlegdom, så heile vårt liv kan bli forløyst og gjennomstråla.

Brør og systre! Det er ikkje lett å tru dette om mennesket, om oss jølve – når vi ser på vårt eige liv. Som det er vanskeleg å tru at larven ein dag skal bli ein vakker sommarfulgl. Men vi veit, ved trua, at Gud arbeider i oss; han brukar også det vonde, det smertefulle, det mørkaste, våre nedrelag, det vi skammar oss over, når vi overgjev det til han. Vi gir han alt vårt, han gir oss alt sitt.

I Kristus, i Tabor-ljoset, ser vi Gud i mennesket og mennesket i Gud.

Ein dag skal alt forvandlast, vi skal sjå han; ”Guds lam så underbart/med merkene fra korsets tre/av seirens glans forklart!”

homiletica: Messe på Oskeonsdag, St Domimikus krk, Matt 6, 1-6;16-18

preike ved messa her i klosterkyrkja; der alle får oskekrossen teikna i panna, som eit botsteikn…

I evangeliet i dag, frå Bergpreika, tar Herren fatt i den elementære jødiske, religiøse praksisen: Almisse, bøn og faste. Han kritiserer og fornyar måten dette ofte blei utført på – men han avskaffar det ikkje. Han tar for gitt at denne praksisen held fram for hans disiplar, i kyrkja: ”Når du gir en gave”… ”Når dere ber…” ”Når dere faster…”

Den religiøse praksisen skal ikkje utførast for å fokusere på oss sjølve, men på Gud og nesten. Ja, fasten er nettopp ei slik re-fokusering av kropp og sjel på mitt tilhøve til Gud, mitt tilhøve til min neste.

Jesus grip her tilbake til den profetiske kritikken av Israels faste-praksis:

- Almissen er ikkje ei nedlatande, nærmast symbolsk veldedighetshandling for ”verdige” trengende – det er ei akt av djup rettferd: ”Slik er den faste eg vil ha: at du løyser dei som med urett er bundne, sprengjer banda i åket,… at du deler ditt brød med dei som svelt og let heimlause stakkarar koma i hus” (Jes 58, 6f)

- Bøna er ikkje ein opptreden, men eit rop til Gud frå det inste av livet vårt: ”Når du ropar om hjelp, skal han seia: ’Her er eg!’ ” (v 9).

- Den lekamlege, kroppslege, konkrete fasten er ikkje liksom-bot og krokodilletårer, men ein sjølvdisiplin som viser at du ikkje tar meir plass i verda enn du treng, som viser at mennesket ikkje lever ‘berre av brød, men av kvart ord som går ut av Guds munn’ (5 Mos 8,3/Matt 4,4). Når du fastar rett, skal det springe ut av ei fordjupa glede – du har kome til sans og samling, du veit kva som tél – så du salvar hovudet ditt og vaskar andletet ditt; når du gjer verkeleg bot, ”skal ljoset renna for deg i mørkret og natta verta som ljose dagen”, seier Jesaja om den rette fasten.

Brør og systre!
Vi treng fastetida for å reorienterie oss, for å gjenfinne vår plass som menneske på ein meir audmjuk måte, i høve til oss sjølve, i høve til Gud, i høve til andre , ja, i høve til naturen og alle våre medskapningar. I vårt høgt utvikla og kostbare samfunn har vi gløymt dette; gløymt kor avhengig og sårbart mennesket er.
Ved gravferder her i landet, får vi så å seie, den siste oskeutdelinga: -Av jord (av støv) er du komen, til jord skal du bli. Som ein gjenklang av orda vi snart skal høyre i kveld: – Kom i hu, menneske, at du er støv og skal vende tilbake til støv.

Bot og faste dreiar seg ikkje om sjølvforakt. Den franske, katolske forfattaren, Bernanos, seier i sin roman ”Landspyprestenes dagbok” – i det han let den kreftsjuke og døyande presten uttale sine siste ord, i ei ussel kott-leilighet i Lille:

”Det er lettere enn en tror å hate seg selv. Dersom alt hovmod var dødt oss, ville nåden over all nåde være å elske seg selv ydmykt som en hvilken som helst av Jesu Kristi lidende lemmer”.

homiletica: 7. sund. i de allm. året, St Dominikus krk, Mark 2, 1-12/Jes 43, 18ff

denne sundagens preike/homile her i klosterkyrkja …

Kjære brør og systre!

”Tenk ikke på det som hendte før, akt ikke på det som en gang var! Nå skaper jeg noe nytt” , høyrde vi i dagens lesnaden (Jes 43). Gud gjer noko nytt. Mannen vi høyrde om i evangeliet, fekk eit nytt liv, ei ny framtid. Alle som var vitne til det, måtte tenkje: Her skjer det noko nytt! Dei var heilt ute av seg og priste Gud, står det.

Men skjer det noko nytt, noko godt nytt, noko som varer? Vi prøver, men blir innhenta av vonbrot og tap av illusjonar. Forkynnarens resignerte visdom synes å slå til: ”Det finst ingen ting nytt under sola. Vert de sagt om eitkvart at: ’Sjå dette er nytt’, så har det likevel funnest før, alt frå eldgamal tid” (Fiork 1, 9-10).

Men her, i Evangeliet, skjer det noko verkeleg nytt: Gud er i Kristus og seier: ”Min sønn, dine synder er tilgitt!”. Her blir eit menneske reist opp og fornya! Så folk må seie: ”Aldri før har vi sett noe slikt!”

Brør og systre! Tida er inne for forkynne og erfare Jesu Kristi fornyande kraft! Heile det notidige samfunnsprosjektet går ut på stadig fornying, stadig forbetring. Som ei slags blind framdrift. Eg skulle likt å vite kva folk faktisk tenkjer om framtida. Politikarar og andre samfunnstoppar er jo ein slags profesjonelle optimistar. Det er så å seie deira levebrød. Men kva er eigentleg bodskapen, kva er målet? Skal vi bli rikare? Skal vi bli fattigare? Skal vi bli friskare, leve lenger, løpe fortare, slå nye rekordar, bryte fleire tabu, bli endå meir frigjorde? Dei som formar samfunnet, blir stadig ivrigare – men under overflata rugar det ei djup uvisse, trur eg..

Brør og systre; vi no er der det demrar at berre Gud kan skape noko nytt. Det skjer no; ”merker dere det ikke”? Det kyrkja står for, vil kome meir i fokus; det vil vekkje større motstand og større tilslutning. Dette skaper angst hos mange; som ein norsk mainstream avisredaktør sa det nyleg: ”Religiøsitet er en sak som bør holdes på det rent personlige plan, der det rettelig hører hjemme..”. Det har kome truande menneske til dette landet, både katolske og andre, som har eit meir aktivt forhold til trua si, på alle plan – og då blir mange engstelege; trollet vaknar og spør: -Kven er det som trampar på mi bru?”

Eg seier: det er slutt på å stenge trua inne. Ho vil ikkje ha makt, men ho vl ha rom, ho vil ha munn og mæle, ho vil sjel, men også kropp! Ho vil vise i terrenget! Mange kristne, også katolske truande, vil helst leve anonymt. Ein vil ikkje bli rekna blant dei eksotiske ”elitekatolikkane”. Den beste måten å unngå det på, er nettopp å kome ut i det opne landskapet, å ”kome ut av skapet” som truande, som ein heilt vanleg,- ein katolsk – kristen! Å vere katolikk, er å vere ein vanleg kristen, ein confessor, ein vedkjennar, slik vi er døypte og ferma til å vere.

Brør og systre! Det Gud vil skape seg no, er eit folk av vedkjennerar, av confessorar! Det er det er ”det nye” han vil gjere! Som vi høyrde: ”Det folk jeg har dannet meg, skal forkynne min pris!” Eg trur det startar i skriftestolen, og la det bli slik, no i fastetida. Der vedkjenner og erkjenner vi at Gud har rett: ”Du har ikke påkalt meg Jakob, du Israel har ikke strevet for meg. Du plaget meg bare med dine synder og trettet meg med dine ugjerninger”. Der, i skriftestolen, på vår båre, så å seie, får vi også høyre orda: ”Dine synder er tilgitt”…”Jeg er den som utsletter dine misgjerninger for min skyld; dine synder kommer jeg ikke mere i hu!”

Så fylgjer lovprisinga og liturgien si vedkjenning; der forkynner vi hans pris. Guds namn er opphøgd! Gud tar seg faktisk nær av korleis han blir omtala, han er ingen dott. Men han vil ikkje skape seg respekt gjennom paragrafar; han vil bli elska av eit fritt hjarte, av sine skapningar, av sine vener, av oss! Så vil han at du skal stå for di tru; i skrift og tale, i ord og gjerning der du er, der du lever, slik situasjonen krev det. Når motet og orket sviktar, skal du spørje: -Kva var du utan han, utan Kristus? Kva var du utan hans grep inn i livet ditt? ”Tenk ikkje på det som hende før… sjå eg skaper noko nytt. No gror det fram. Merkar de det ikkje?”

Der står vi. Der står eg: ”Herre, du har stilt meg for di åsyn for alltid. Velsigna vere Herren, Israels Gud frå æve til æve!”

homiletica: 4. sundag i året, 1/2 -09; St Dominikus krk, Mark 1, 21-28

Kjære brør og systre!

I Evangeliet i dag er vi igjen vitne til at Jesus viser oss si makt; si fullmakt og sitt mynde som Messias, som Den salva frelsarkongen. Slik ein orientalsk konge verjer riket sitt mot ytre fiendar, slik verjer Messias, Kristus, sitt rike mot åndelege fiendar, mot dei vonde og destruktive åndsmaktene. Og demonane kjende han att som Messias: ”Jeg vet hvem! du er, – Guds Hellige!” ..”Er du kommet for å ødelegge oss?”

Jesus er den messianske profeten som Moses tala om, slik vi høyrde i den fyrste lesninga: ”Av ditt eget folk, av dine landsmenn, vil Herren din Gud la det fremstå blant dere en profet som meg. Ham skal dere høre på… Jeg vil legge mine ord i hans munn, og han skal tale til dem alt det jeg befaler ham”.

Messias utøver si makt gjennom sin myndige tale, gjennom sitt skapande ord: ”han talte som en mann med myndighet – og ikke som deres lovkyndige”, høyrde vi. ”Til og med demonenene må lystre”.

Som alltd når Jesus tala sitt messianske ord, sitt frelsarord, handla det om å gjenreise, lækje og fornye skaparverket. Hans ord er eit skaparord; det same som lydde då himmel og jord vart skapte: ”Han tala og det skjedde, han baud og det stod der” (Sal 33,9).
Jesus fordreiv fordervsmaktene frå Guds skaparverk, frå mennesket som skapt i Guds bilete. Han gjorde det ved sine lækjedomsunder og teikn, han gjorde ved å fordrive demonane, han gjordet framfor alt ved å gje sitt forløysingsoffer på krosssen og ved si oppstode frå dei døde.

Vi merkar at Barak Obamas ord har fullmakt, har kraft – han talar ikkje som dei andre kandidatane – fordi han trur på sin misjon; ”Yes we can!”. Men han kan likevel ikkje opprette Guds rike, det skal vi nok tidsnok få merke, det det berre Kristus som kan.

Og det er stadig Kristi ord som gjev gjennomslagskraft for kyrkja. Dei som forkynner, kan tale med mynde, med fullmakt, fordi kyrkja er utsend av Kristus, fordi ho er katolsk og apostolisk, fordi ho overleverer og formidlar alt det han har sagt og gjort, heile Guds råd, heile Guds fylde. Berre den som er djupt forankra i dette, kan tale med overtyding på Kristi vegner – fordi forkynning er meir enn menneskeleg vidd og lærdom, meir enn underhaldning og kåsering; ein tale som berre reknar med det dennesidige, med fornuft, moral og psykologi. Freud såg lenger inn i mennesket enn til det rasjonelle, han såg det undermedvitne; men Kristus ser endå lenger inn, inn i hjarta, inn i ”maktsenteret”.

Det som pregar mennesket, som avgjer våre tankar og handlingar, er noko meir, noko djupare enn fornuft og moral: – Kva er det som rår over oss? Kva slags makter slepp vi til i livet vårt? Kva åndsmakter ber vi med oss? Midt i den synlege verda er vi omgjevne av den usynlege verda, den åndelege verda. Slik er det nytestamentlege bildet av røyndomen.

Kyrkja sin tale må vere slik at den trengjer heilt inn der livet vårt verkeleg vert forma! ”Guds ord er levande og kraftig og kvassare enn noko tvieggja sverd. Det trengjer igjennom til det kløyver sjel og ånd, merg og bein og dømer hjartans tankar og råd” (Hebr 4,12). Det utfordrar alltid mennesket til eit nytt liv.

Skal ein forkynnar kunne tale slik, må han sleppe dette ordet til i sitt eige liv. Jesus levde det han tala. Difor slo orda hans gjennom. Han tala ikkje berre ”teori”, slik ”dei lovkyndige”, dei vanlege teologane, gjorde.

Brør og systre; vi må alle sleppe Kristi ord, det messianske ordet, til i livet vårt. Det er eit ord som utfordrar ”den vanheilage ånda”, den ureine ånda. Det er ei åndsmakt som står sterkt i dag; i filmindustrien er det faktisk pornobransjen som er overlegent størst og i stadig vekst. Finst det noko anna forklaring enn at det finst uendeleg mange kundar? Og ikkje berre blant unge, snarare tvert i mot. Ureinskapen er ei makt som gjer noko med mennesket, på kropp og sjel.

Den vanheilage ånda er også den stumme og blinde ånda; som gjer at vi ikkje ser Gud, som gjer at vi er stengde for Gud, at vi ikkje opnar opp og lovprisar han, påkallar han, skriftar våre synder for han.

Vi treng verkeleg å bli sjåande. Vi treng å høyre det messianske ”Effata!” Lat deg opp! Vi treng å seie, som vi gjer kvar morgon her i klosteret, ved Laudes, den fyrste tidebøna:

”Herre, løs min tunge! Så min munn kan forkynne din pris!”

homiletica: Herrens Openberring/Epifania, St Dominikus krk, Matt 2, 1-12

Kjære brør og systre!

Herrens Openberring, Epifania, Heilagetrekongars dag – denne høgtida er på mange måtar den fyrste julefeiringa, den fyrste feiringa av Guds kome til verda, feiringa av hans inkarnasjon. Feiringa av Guds epifani i verda. Kyrkja feira frå byrjinga ikkje så mykje sjølve fødselen som kva fødselen innebar. Sjølve dei teikna som viste kven han var, han som låg i krubba. Difor har dei store tekstane knytt til denne høgtida, vore forteljingane om Jesu dåp i Jordan, om vinunderet i Kanaan og om dei tre vismennen frå Austerland som fylgde stjerna og kom for å tilbe det guddomlege barnet.

Jula er så populær – men det er ikkje fullt så populært at det er Gud som ligg i krubba: ”Her ligger han på moderfang/hans om allverden var for trang/som en av våre kjære små/den Gud som lar oss opphold få”! Dette blir lett borte i alt julestasjet.

Epifania, Herrens Openberring, det er på mange måtar det store vegkrysset i menneska si åndelege historie. Her går dei store profetiane frå Guds frelseshistorie med Israel i oppfylling. Her ser vi også oppfylt det dei store religiøse tradisjonane, Orientens visdom, speidar etter og lengtar etter. Stjerna frå aust stoppar over Betlehem, over stallen.

Her, i Kristus, i Messias, blir heile menneskelslekta sin lengsel og søken stadfest og tydeleggjort. Her, i Kristus, ser vi kven mennesket er, kva som er mønsteret og meininga med livet, med alt som er: ”Mot ditt lys skal folkeslag vandre, konger skal gå mot di solrenningsglans.”, høyrde vi; ”havets rikdom strømmer imot deg, folkenes skatter kommer til deg” (1.lesn.). Vi skal nok få sjå at dersom ljoset frå Betlehem, ljoset frå Kristus, sloknar – då går sola ned over mange av dei verdiane vi reknar for umisselege og innlysande.

Her, i Kristus, Messias, er fyrst og fremst verda og menneska si evige frelse å finne. Berre han kan fri oss frå synda, frå dødens og demnonens makt.

Difor – både for tid og for æve – har kyrkja ein universell misjon. Ho har del i den messianske misjonen. Kyrkja kan ikkje vere messiansk, ho kan ikkje vere kristen, ho kan ikkje vere katolsk, dersom ho ikkje har ein misjon. Kyrkja har ein misjon til heile verda fordi verda og menneskeslekta midt i alt si mangfald er éi, med ein felles lagnad, med ei felles framtid, med eit felles kall til frelse og evig liv hos Gud.

Difor skal vi ha tillit til vårt kall som kristne i dag, vi skal ha tillit til vår misjon, til vårt apostolat. Verda treng det, vårt land og folk treng det. Så mange stjerner har slokna, no har også den siste stjerna, ”pengestjerna”, teke til å blafre alvorleg. Tilliten til at vi har ein misjon skal ikkje ligge i vår popularitet, i det å ”være velsett av alle”, men i vår paktstruskap. Slik det alltid var for Israel også i den gamle pakta. Kyrkja sin styrke er alltid det å halde fast på Guds paktsvilje og på Guds store lovnader.

Abraham og alle Israels fedre måtte bryte opp frå sit eige og fylgje Guds ljos. Dei frå folkeslaga som vil fylgje Guds kall – som dei tre heilage kongane – må også bryte opp og fylgje stjerna. Å finne Messias var ingen idyll, det endra og omkalfatra livet deira, det sette merke og sår i dei:

”…We returned to our places, these Kingdoms,
But no longer at esae here, in the old dispensation,
With an alien people clutching their gods”:

”Vi vende tilbake til våre plassar, til våre kongerike,
men vi kjenner oss ikkje lenger heime her, i den gamle verdsordninga,
med eit framandgjort fok som tviheld på sine avgudar ”.

Slik omtalar diktaren T S Eliot vismennene si reise.

Brør og systre! Epifania oppfordar oss og oppmuntrar oss til å halde ut i vårt kall som kristne i dag, både personleg og som fellesskap. Vi vil fylgje stjerna, trass alle strabasar,trass alle sår; vi har skattar med oss, vi har ein bodskap å bere fram. Difor:

”Reis deg i stråleglans! For ljoset ditt kjem og Herrens herlegdom renn opp over deg…. Lyft augo og sjå deg ikring!..Dine søner kjem langt bortanfrå, dine døtre vert borne på armen. Då skal du sjå det og stråla av glede, hjarta skal banka og vida seg ut” (Jes 60, 1. Lesn).

I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande.

homiletica: Julenatt-08, St Dominikus krk, Luk 2, 1-14

Kjære brør og systre!

I denne høgheilage natta feirar det mest underfulle av alle under: At Gud vert fødd som eit barn, så vi kan nærme oss han, sjå inn i hans augo, famne han, ta han inntil oss. I denne høgheilage natta feirar vi Guds ømleik, Guds kjærleik, Guds lengt etter oss!. Alt dette ser vi i Gude-barnet i krubba, som englane sa: ”Dette skal dere ha til tegn: Dere skal finne et barn, svøpt og liggende i en krybbe”!

Men dette barnet er nettopp eit teikn: det er Skrifta og profetiane sitt perspektiv: ”Sjå ei møy skal verta med barn og føde ein son og ho skal kalla han Immanuel ” (Jes 7)–altså: Gud med oss! Vi ser barnet, men ser vi at det er eit profetisk teikn, eit teikn på Guds frelse? Ved omskjeringa skulle dei gi han namnet Jesus – ”for han
skal frelsa folket sitt frå syndene deira” (Matt 1,21), står det.

Kjære Krist-trugne; ser vi barnet, men ikkje teiknet? Det
Er lett å bli ståande med barnet; men i ei kristen jul skal vi hugse det som er sagt om dette barnet, som vi høyrde det i den fyrste lesnaden: ”For et barn er oss født, en sønn er oss gitt. Herreveldet er lagt på hans skulder, og hans navn skal være: Underfull Rådgiver, Veldig Gud, Evig Far og Fredsfyrste. Så skal herreveldet bli stort og freden uten ende over Davids trone og hans kongerike” – det vil seie det messianske riket, Jesu Kristi verdsvide rike. Og vi syng: ”Natum videte/ Regem Angelorum”; Kom og sjå den nyfødde; han som er kongen over englane!

Mange har vanskar med å tru på Gud fordi han med si allmakt ikkje grip synleg inn mot all lidinga og alt det vonde i verda. Men Gud skal gripe inn, synleg og mektig. Barnet i Betlehem vart mann, gav sitt liv på krossen, braut ut av grava, sette seg ved Guds høgre hand, som betyr: klar til aksjon! Og han skal kome att, når alt er klart, når tida er inne, som vi høyrde i den andre lesnaden ”Vi ser fram til vårt salige håp, til den dag da vår store Gud og frelser Kristus Jesus skal stå fram i sin herlighet” !

Gud vil gripe inn i verda; men fyrst vil han gripe inn i menneska sitt liv; Gud vil endre verda, men fyrst vil han endre  meg! Det er difor han drøyer. Alt skal bli nytt: mennesket skal bli nytt, himlane og jorda skal bli nye. Dødens velde skal ta slutt. Difor lengtar kyrkja etter at det som tok til julenatt, skal fullbyrdast, skal bryte fram i all sin glans, ikkje berre over Betlehemsmarkene som den gongen, ”den fyrste gongen/ved natt over Davids by”, men over all verda. Difor ropar kyrkja som ho gjer i dei store antifonane i Adventstida: Å ,Visdom, Å Adonai, Å ,Jesse rot,  Å, Davids nykkel,  Å Oriens, Solrenning: Kom! Kom, Herre! Frels oss! Dryg ikkje lenger! Ha medynk med ditt folk!

Kjære bror og syser! Jorda er ikkje berre ei grønblå kule som rasar gjennom rommet, gjennom eit audsleg univers. Heile universet er i Guds tanke, i Guds hjarte, i Guds hand! Også denne vesle jorda, menneska sin heim. Og eg og du; vi er ikkje for små til at livet vårt har meining. Gud vart som oss. Gud har sett foten på jorda. Han skal kome til syne heilt og fullt.

Kjære bror og syster; evangeliet er det einaste verkelege haldepunktet i denne verda, i denne tida då så mange voner og forventingar går til grunne. Det er i ferd med å demre for mange – om dei berre kunne våge å innrømme det! Vi kjenner han som er Underfull Rådgjevar, Veldig Gud, Evig Far og Fredsfyrste. Gud har gjesta oss. Han kom. Han kjem att. Han er her no!

For ”Jorden var aldri helt forlatt – en stjerne lyser i natt!”