carpe diem…

ROMERSK FREDAG

I dag var eg beden ein tur på Byen (det er jo Roma som er Byen, med stor B) av eit par norske studentar - som for tida er i Roma, ved “Det norske Instituttet” (UiO). To andre var det også; studentvener på vinterferie.

Det var ein flott gjeng! Og det viste seg at dei til nyleg hadde utgjort kulturstyret i ”Studentersamfunnet” i Oslo! Ein av dei gjestande studerer no politisk vitskap ved ein høgskule i Paris, dei to for tida herverande studerer historie; den eine tysk-jødisk historie og den andre ”skandinavismen” på 1800-talet. Welhaven et co. Den fjerde er ei grepa sunnmørsjente frå Volda – altså ein ekstra attraksjon for meg - som dette året studerer ”semiotikk” i Bologna! Welcome to the world! I like it!

Og ikkje berre det; det slappe, avpolitiserte og lett kommersialiserte ”studentersamfunnet” frå 80-og 90-talet har vakna til nytt liv under dette gløgge regimet. No samlar det seg fulle hus igjen til debattar og kulturarrangement. Den ironiske epoken er kanskje over, sa Andreas, ein av dei. I den universitære ”nyordninga” (”kvalitetsreformen”) kan det sjå ut som studentmassen berre må henge i stroppen for å kome ut på den andre sida med eit eksamenspapir.

Men kanskje viser det seg at der det er unge menneske, står dei store spørsmåla opp på nytt? Før eller seinare? Filosofiske, politiske, estetiske og til og med teologiske og religiøse tema melder seg som noko meir enn ”pensum”. Og når det fyrst skjer, trur eg ikkje at korkje apetitten, evna til å søkje breie kunnskapar eller den intellektuelle kreativiteten vert mindre enn før. Tvert om.

Gåverike og meiningssøkjande menneske. Det er oppskrifta både for studentersamfunnet og for akademia. Det skjøna eg i dag, igjen.

officium…

Torsdag, vike 3, sal 132 (vesper)

”Eg unner meg ikkje blund på augo… før eg har funne ein stad for Herren, ein bustad for Jakobs veldige” (v 4-5)

David ville så gjerne at Herren som hadde vandra med folket sitt, skulle ”slå seg til ro” i det lova landet saman med folket. Han som ”tronar over kjerubane” på paktkista, han er Israels midtpunkt; Gud og menneske skal ikkje berre vandre saman, men bu saman.

Vi lever i samfunn og mellom menneske der Israels Gud er blitt ein framand, der han ikkje har ”ein stad”. I alt kyrkja held på med, skulle ho ha dette for augo: å finne stader og bustader for Herren. Kvifor skal han vere heimlaus? Kvifor skal han vere ein flyktning, ein ukjend? Eg trur han kjem heim att også til menneska i vårt land ikkje minst gjennom dei truande som flyttar til landet vårt, som vågar å vise at dei trur, at dei hyllar ”Jakobs Veldige”. I arbeidslivet og privatlivet, i det kulturelle livet, i det offentlege livet, på akademia og i redaksjonane – vil eg arbeide og leve for at han skal finne seg bustader.

Han vil ikkje tvinge seg inn på nokon, han er viljug til å dele plassen med andre, for fridomen si skuld. Men han vil vere heime hos nokon, han vil at andre skal kjenne han att gjennom dei; dra kjensel på han, sin Skapar.

Eg tener ein meir og meir ”heimlaus Gud” i Noreg– men eg ”let ikkje augneloka kvila” før eg ser stengde dører opne seg igjen. Også i mitt folk skal han ha ein heim.

officium…

Onsdag, vike 3, sal 126 (vesper)

”Dei som sår med tårer, skal hausta med glederop” (v 5)

Guds kall er så overveldande; ingen kan fylgje det utan stundom å kjenne: dette er for mykje, dette skulle eg aldri ha gitt meg ut på. Vi må svelje gråten, og ofte må vi gi otten, smerten og fortvilinga utløp og berre la tårene renne. Alle som har pløgd og sådd Guds jord, frå patriarkane til apostlane og martyrane, veit at det er ei tid for tårer. Dei skal ikkje haldast tilbake.

”Då Jesus kom nærare og såg Jerusalem, gret han over byen og sa: ”Hadde du berre visst, om enn på denne din dag, kva som tener til din fred. Men no er det dult for augo dine” (Luk 42). Guds gråt over byane. Sin eigen og våre. Guds gråt i Kristus, i Getsemane. Guds sveitte. Guds blod. Guds såkorn.

Det er ikkje naudsynt å late som at det vonde ikkje er vondt: Gråt! Du treng ikkje å tenkje at du aldri skulle fylgt dette kallet; i staden: Gråt! Du skal ikkje presse deg til ein optimisme du ikkje kan stå for no. No har du nok med det som er. No er det tårene sin tur. Ein dag du ikkje veit, står du midt i den mogne åkeren! Då kan du bere det i hus. Tårekornet. Lett og uventa.

officium…

Tysdag, vike 3, sal 131 (vesper)

”Som eit lite barn hjå mor si..” (v 2)

Det mennesket som bed i Salmane, ropar og klagar, protesterer og insisterer. Høgg seg veg gjennom livet, bryt opp alle dører for å kome inn til Gud.

Men stundom kjenner det at det er der. Det blei berre stille. Kven har ikkje høyrt små born rase og gråte, gjennomtrengjande og påståeleg? Og så, plutseleg, når mor la det inntil seg; gav det bryst eller berre byssa det, stoppa gråten. Som om han aldri hadde vore. Barnet vert trygt, det vert mett, det døser. Det veit ikkje meir. Det er omslutta av mor. Av Gud.

Slik er denne salmen. Kva er fortid? Kva er framtid? Kva skal eg gjere? Kva skal eg ikkje gjere? Korleis skal det gå? Kva med alt ansvaret? For ein augneblink, for ei stund – spelar det inga rolle. ”Eg gjev meg ikkje av med slikt som er for stort og underfullt for meg” (v 1b).

Å vere trygg – det er ikkje den borgarlege idyllen, det er ikkje å sikre seg mot risikoar, å byggje gjerde rundt seg sjølv. Det er tvertom å våge å ”gi ein god dag” i alt. ”Som eit lite barn hjå mor si!”

officium…

Måndag, vike 3, sal 123 (vesper)

”Liksom trælen fylgjer handa åt Herren sin med augo” (v 2)

Slik er det å be. Er det noko som går att i Salmane, så er det at å be, er ei akt av desperasjon. Å vere ’desperat’ tyder eigentleg å vere utan von, men nettopp då er det vona viser seg. Når du er på grensa til å gje opp – då er det du samlar alle krefter i eit ynskje: å overleve. Å ha von og forventing når alt går på skinner, er ingen kunst. Fortvilinga og vona ligg vegg i vegg.

Å be er difor å fokusere. Det er å vite kva du vil. Det er å tru at Gud kan og vil gje det. Det er å insistere. Det er å la alle omsyn fare. Den som er i naud, kan ikkje prioritere ’pene manerer’. Trælen har ingen illusjonar, han veit at alt er avhengig av om herren hans ser han og viser han gunst. Det minste vink av husherrens hand er livsviktig. Difor slepp han ikkje augo av den handa. Difor fokuserer han.

Gud er ingen slavedrivar, men han er berre tilgjengeleg for det hungrande mennesket. Hans rike må stormast, vi må rive det til oss (Matt 11, 12). ”Smalltalk” er for sosieteten. Gud er ikkje ”attåt”. Han er Livet.

carpe diem…

SIST SUNDAG, EIN BYTUR

Den konventuelle høgmessa på sundagar er tidleg her på klosteret, alt kl 0800. Brørne, kanskje femti, syng samstemt den gregorianske messa så det kling under kvelven. Frater Lukasz frå Polen heldt ein svært god homilie (preike) – som eg skal få omsett og lagt ut her; om Jesu møte med den samaritanske kvinna ved Jakobsbrunnen.

Som veret var vakkert og våren komen, hadde eg eit godt høve til å vere litt Roma-turist, Roma-pilgrim. Gjekk tilbake til ”Newman-kyrkja” mi, San Giorgio in Velabro. Mangt og mange å be for.

Derfrå gjekk eg over Tibern, gjennom Trastevere og opp til Gianicolo-høgda. Vid utsikt over Byen på høgdene! Vel nede på Trastevere fann eg meg ein liten kafé og bestilte, utandørs, ein kopp kaffi. Då eg skulle gå og ville betale – ville dei inga betaling ha! Fint å vere ”padre” og dominikanarbror her; det gode smilet dei gav meg, var mest verdt.

Dette var rett ved Piazza Trilussa og Ponte Sisto. Eg gjekk over brua og opp ei smal gate, ein liten ”vincolo”; eg drog kjensel på strøket, og der, rundt eit hjørne låg den vesle plassen me den ør-vesle kyrkja Santa Barbara dei Librari! ‘Den heilage Barabara av Bokhandlarane’ - kult namn på ei kyrkje. Hadde vore der sist eg var i Roma, i oktober, men kunne ikkje hugse kvar det var, i labyrint-gatene her i ”det historiske sentrumet”. Så var eg der plutseleg, utan tvil leidd av verneengelen min!

Kyrkja, som er frå 1300-talet, er vakkert utsmykka inne, men no i barokkstil – som vanleg er i Roma. Det rare og artige er at kyrkja også har vore ei ”gilde-kyrkje”, for bokhandlar-gildet. Det kristne laugsvesenet, ein tidleg ”fagorganisajon”, knytt til kyrkja og messa; verkelege kumpanar (cum-pane), ”kompisar”… Den heilage Barabara (200-talet) kunne vi også skrive noko om, men det får bli seinare.

Då eg kom tilbake på kvelden, var det messe. Fullt hus.

Eg gjekk vidare og såg at den store kyrkja SS Trinità Pellegrini var open. Der lydde vakker, fleirstemt song ut gjennom dørene – og der hadde ‘San Egidio-fellesskapen’ ei av sine kveldsmesser. Fullt hus. Kvar kveld er det forbøns-samling. Kvar sundags kveld, messe. Kviskra ein av dørvaktene til meg. Så kom eg til Santa Maria in Trastevere, frå antikken, der eg hadde avtale; eit fast punkt for meg og mange i Roma. Messe og mykje folk, og på liturgien å døme, kunne det vere katolikkar av ein orientalsk ritus som var der. Skal sjekke det..

Ved inngangsdøra hang det eit oppslag. Mellom mange. Om pave Benedikts brev til bispedømet Roma (han er jo fyrst og fremst Romas biskop) om katekese og opplæring av dei truande, som høgsteprioritet! Han er teolog- og kateket-paven. Bendikt den grundige. Han skjønar at fundamenta må stabiliserast i våre dagar. Som katolsk kristen er det ikkje nok å vere ”dum og deilig”.

Eg traff dei eg skulle.

officium…

Sundag, vike 3, sal 111 (vesper II)

”Han har skapt eit minne om sine under” (v 4)

Israels gudsteneste, oppfylt og vidareført i Kristus og i den universelle kyrkja, er fyrst og fremst eit ’minne’; ei påminning. Offera, påskemåltidet og sabbatsmåltidet, påska og dei andre festane, dei heilage skriftene, salmane, bønene – alt er i hovudsak ei stadig påminning og levandegjering av Herrens store gjerningar,”magnalia Domini”, som skapar og frelsar. Også katekesen og opplæringa er påminning, i ord og teikn. Om Lova og trusvedkjenninga som Gud gjev folket sitt seier Moses: ”Du skal prenta dei inn i borna dine og tala om dei når du sit heime og når du går på vegen, når du legg deg og når du står opp. Du skal binda dei på handa di til eit og bera dei på panna som ein minnesetel og skriva dei på dørstolpnae i huset ditt og på portane dine” (5 Mos 6, 4f). Og i salmen syng Israel: ”Mi sjel, lov Herren, og gløym ikkje alle hans velgjerningar!” (sal 103,2).

Ikkje berre vi skal påminnast; vi påminner også Gud om hans lovnader, om hans paktsvilje, om kven han er og kva han har sagt – så han ikkje gløymer oss, ikkje gjev oss opp! I påminnnininga vert dei store gjerningane, dei store hendingane, levande og nærverande for Gud og for oss. For Gud er alt NO!

Alle påminningane peikar fram mot den store påminninga, den store ”ihug-kominga”: Evkaristien, den heilage messa. Heile Guds verk, i fortid, notid og framtid kjem til oss i Kristus – han som er Ja og Amen til alle Guds lovnader (2 Kor 1, 19-20) – og Kristus kjem til oss når vi ”gjer dette til påminning” om han! Samstundes kjem vi til han, der han står for Faderen, med kjærleiks-såra i sine utbreidde hender. Han som seier: ”Sjå, i begge hendene mine har eg teikna deg!”.

Han gjev ikkje opp. Han gløymer ikkje. Ikkje så djupe sår. Så stor kjærleik.

carpe diem…

LAURDAG KVELD

Våren kom skikkeleg i dag, med seksten varmegrader, med meir folk i gatene, med eit anna drag i lufta og i ljoset. På ettermiddagen ville eg gå til ei av dei kyrkjene eg likar best i Roma: ‘Sta Maria in Cosmedin’. På vegen gjekk eg forbi mange andre kyrkjer – og svinga bortom ei som låg i ei sidegate. Det viste seg å vere ein gamal basilika, ‘Basilica di San Giorgio in Velabro‘. Frå antikken – som så mykje her i byen – ombygd og endra tallause gonger fram gjennom soga. Det primitive, enkle rommet. Altaret under sin baldakin på fire søyler høgt oppe i koret, apsiden (halvrundingen som avsluttar korpartiet) med ein enkel benk rundt veggen, på båe sider av stolen for den presiderande presten eller biskopen. Det oldkyrkjelege rommet. Under altaret: relikviar av den heilage Georg frå Kappadokia, som kyrkja er vigsla til. I apside-taket: Freskoen (frå 1300-talet) med den sigrande Kristus, St Georg og andre heilage.

Nede ved døra bladde eg i brosjyren om kyrkja – og såg til mi glede og overrasking at denne kyrkja i si tid var titulærkyrkje for – kardinal Newman, han som gjer at eg er i Roma no! I brosjyren stod det attgjeve ein tekst som var innrita på ein marmorstein, felt inn i kyrkjeveggen. Med denne teksten (omsett frå latin):

”John Henry S.R.E. kardinal Newman, teolog, fremjar av ekumenikk (oecumenismi favtor), medlem av den hl Filipp Neris Oratorium, men framfor alt kristen (sed ante omnia christianus), presiderte over denne diakonat-kyrkja som sitt æresete, 1879-1890”.

Ei Newman-kyrkje, altså! Eg tok det som eit lite teikn frå Gud. ☺
Og som ei påminning: ”Ante omnia Christianus” – framfor alt kristen! Det er det det kristne Roma handlar om. Kva anna var det som skapte martyrane anna enn dette: Ante omnia Christianus! Kasta for løvene på Colosseum like bort i her. Ofte unge menneske, vanlege folk. Plebs. Pøbel. I dei mektige sine augo.

Eg er sikker på at paven, litt lenger borte og oppover på andre sida av Tibern, også vil seie: Ante omnia Christianus!
Framfor alt kristen!

Det er det som er ”koden”. Så lenge det er det, vil kyrkja vere sterkare enn alle imperium. Og reise seg på deira ruinar.

officium…

Fredag 22.febr: Festen for apostelen Peters stol, sal 116 (vesper)

”Kva skal eg gje Herren att for alle hans velgjerningar mot meg? Eg lyfter frelsesstaupet og kallar på Herrens namn” (v 12)

Kva kan vi gje Gud att anna enn takk? Og takk er i Bibelen og i kyrkja det same som lovprisinga, det same som å gje seg sjølv som offer til Gud! Det er det same som Evkaristien (gresk: ‘takkseiing’), som Velsigninga – i Bibelen og den jødiske tradisjonen er det vi som velsignar Gud; vi takkar og lovprisar han, vi ber fram ’evkaristi’! Kristus bar seg sjølv fram som eit offer, som ein evkaristi, til Faderen: “Sjå her er eg og dei born Gud har gjeve meg..” (Hebr 2,13/Jes 8, 17-18).

Vi ber fram heile livet vårt som eit takkoffer, sameina med Kristus og hans offer. Det er dette som er hovudinnhaldet i kyrkja si hovudgudsteneste, den heilage messa. Som i oldkyrkja særleg blei kalla nettopp ’evkaristien’.

Så kva skal eg gjere til gjengjeld for alt Gud gjer for meg? Feire messa som sjølve uttrykket for det viktigaste i livet mitt! ”Eg lyfter frelsesstaupet”, ”velsigningskalken som vi velsignar” (1 Kor 10, 14)! Eg lyfter opp Kristus, ja, som prest lyfter eg han bokstaveleg under elevasjonen (opplyftinga) etter at dei heilage orda er uttala: ”Dette er min lekam… dette er mitt blod”. Då lyfter eg livet mitt høgt opp, då lyfter eg opp all naud, all synd, all fortid, notid og framtid! Eg lyfter det opp – for meg og for alle, saman med alle dei truande – lyfter det opp i Gud. Han som omskaper og forvandlar alt.

Då kan eg seie som kong Hiskia: ”Sjå, til fred vart meg det bitre, ja, det bitre. Du har spart mitt liv, så eg ikkje går til grunne i grava. For alle mine synder har du kasta bak din rygg” (Jes 38, 17).

Korleis kan nokon leve utan å ”lyfte frelsesstaupet”? Utan å feire evkaristien, feire messa? Utan å feire den store overgjevinga – at Gud har gjeve alt til oss så vi kan gje alt att til han?

Eg lyfter kalken. Eg lyfter Kristus. Eg lyfter meg og alle. Eg lyfter Livet!

poetica…

du kjem fram ein gong, vesle Holgerson…

TIL KEBNEKAJSE

Store sorg
vesle gut

vengjene dine
av mjuke grå fjører
ber meg avgarde

høgare opp
enn eg skjønar
lenger avstad
enn eg trur

vågar ikkje å sjå ned
eller sjå fram
ser berre vengjer

kvifor flyg du så tungt
stormfugl
med denne vesle børa?

fordi reisa er så alvorleg
fordi du veit
at målet ligg langt unna
men at det finst der
ved dei blåe fjella

som ventar oss