NOVEMBER
Nakne
står trea no
sommarens skrud
kasta av
gjeven tilbake til jorda
no
er vi berre
stamme og
greiner
berre
line og skrift
rissa inn på
veikt lysande himlar
det må vere slik
når vinteren pustar på deg
gjeld berre
det som Er
Festen for ANDREAS APOSTEL, Sal 19 (matutin)
”Himmelen forkynner Guds herlegdom, kvelven fortel kva hans hender har gjort” (v 2)
Kva har kyrkja tenkt med å velje denne salmen på apostelfestane? Truleg det at heile skaparverket har eit apostolat, er Guds talsmann og utsending! Gud er ein forkynnande Gud; han opnar seg, han talar, han vil noko; ja, han som er Ordet (Logos), er ”Gud av Gud, ljos av ljos” (Nicenum). Gud opnar seg ved å skape. Skaparverket er ein veg til Gud. Alt er skapt ved Ordet, ved Sonen; han er mønsteret, meininga, harmonien, ”logikken” i alt som er. Skaparordet er vevd inn det skapte.
Naturen, universet, altet – det er ikkje ”a black hole”. Det er eit rom å leve i. Det talar til oss og det vil samtale med oss. Om det gode, det sanne, det vakre. Om Gud. Om Kristus. Om oss. Skaparverket er ein ven, ikkje ein ”stum-tenar”.
Salmen seier også at apostlane si forkynning er noko meir enn ”fromme ord” for nokre få. Kristus sender ut apostlane og seier: ”Gå ut i all verda og forkynn evangeliet for all skapningen!”. Evangeliet er universelt, katolsk; fjell og fjordar, himmelkvelv og stjerner, menneske og dyr, land og nasjonar – alt og alle lyttar etter Ordet; han som kom ”til sitt eige” for å nyskape det.
FOBIAR
Kanskje nokon har høyrt det amerikanske slagordet om katolisisme som ”the last acceptable prejudice” (”den siste godtekne fordomen”)? Etterkvart er ein blitt nødt til å skjerpe seg med kva ein seier offentleg om visse ”grupper”, men det er framleis OK å seie negative ting om katolsk tru og katolske truande. Motviljen mot det katolske sit djupt både i det protestantiske og det modernistiske sjiktet i det kollektive, vestlege medvitet. Read more »
Torsdag, vike 2, Sal 44 (matutin)
”Alt dette er kome over oss, endå vi ikkje har gløymt deg..”
Gudsmennesket er altså realistisk – og ærleg. Det vågar å innrømme at det kan vere frustrerande å ha med Gud å gjere. Og det vågar å seie at det har vist ærleg vilje til å halde fast ved Gud. Ikkje at det er fullkome, men det har gjort eit val, teke eit steg, risikert noko. Det er ikkje noko sjølvsagt. Mange menneske har brote med Gud, beint opp i andletet hans. Kvifor snur han ryggen til dei som trass alt har vendt seg til han, satsa på han? Han har spurt, vi har svara. Slik menneske svarar – ikkje heilt påliteleg alltid, ikkje heilt konsekvent. Det tek tid. Det er ikkje englar han har inngått pakt med. Som skrive står: ”Det er ikkje englar han tek seg av. Nei, han tek seg av Abrahams ætt”(Hebr 1,16). Ei ætt av nomadar, på veg gjennom usikre land. Kven veit kva som møter oss, kor sterke vi er når det røyner på? Men det er slik han vil ha det. Difor kan han ikkje berre slengje oss bort, ikkje berre gå frå oss, overgje oss. Eg er sta, eg forlet ikkje Gud. Han slepp ikkje så lett unna. Eg står på mitt. Eg stangar hovudet mot veggen. Guds vegg. Til han opnar seg.
GI LYD!
Då paven i si tid (1200-talet) akspeterte Dominikanarordenen (Preikebrørne), var han veldig oppteken av at dei skulle vere velstuderte og dristige predikantar. Prelatane i samtida vart blitt for føydale og for late. “Hundane gøyr ikkje lenger”, sa paven. Han ville at dominikanarane skulle vere verkeleg “Domini canes“, Herrens hundar, som kunne gi lyd i forkynning og undervising på alle plan i eit samfunn som heldt på å fjerne seg frå trua. Read more »
Onsdag, vike 2, Sal 39 (matutin)
”For eg er ein gjest hjå deg, ein framand som alle mine fedrar… Sjå bort frå meg, så lyser eg opp, før eg fær min veg og er ikkje meir”.
Mennesket som ytrar seg i salmane, veit at det er ein skjør skapning. Vi er skapte av Guds hand, vi er levande, frie og ansvarlege personar. Små ”gudar”. Men vi er også i ferd med å bli til, heile tida. Heile tida må vi ta fatt, prøve å samle saman bitane, fragmenta. Ikkje gå i oppløysing, ikkje flyte ut, ikkje blir fragmenterte. I oppstoda skal vi bli heile, konsistente.Vi er endå ikkje på plass – i oss sjølve, i verda, i vårt tilhøve til Gud. Vi er framande. Vi er pilgrimar. Vi har lov å be om at Gud ikkje må overvurdere oss. At han ikkje legg handa si altfor tungt på oss, ikkje ser altfor gjennomborande på oss. Guds menneske er heilt utlevert til sin skapar, prisgitt hans intensitet, hans fordringar, hans sjalusi, hans stringens. Han er ljos – og må minnast om at vi treng litt skyming, litt skugge; vi orkar ikkje alt på ein gong. Mennesket må få vere litt åleine, kjenne at det har grenser, skiftingar, veikskap; få kjenne sjølv at det er ein skapning. Kjenne at det er seg sjølv. Avhengig, dødeleg, endeleg, verkeleg. Ikkje berre ein idé.Vi skal gjere ei vandring saman med den Veldige. Stundom må vi seie til han at han ikkje må ta så lange steg . Den som skal verte helgen, må finne takta – ikkje berre Guds, men si eiga.
MEIR OM MILJØ
I “bånn” av dei problema vi snakkar om, ligg mennesket si framandgjering (om eg får låne eit omgrep frå marxismen) i høve til sine eigne “drivkrefter”, sine lidenskapar, sin materielle og kroppslege “dimensjon” . “Dødssyndene” (jfr TV2–serien) dreiar seg om dette. Den fyrste “berekrafta” vi treng, er å kunne bere vår eigen eksistens i harmoni med oss sjølve som kroppslege, psykiske og åndelege individ og med alt anna som er til. Read more »
Tysdag, vike 2, Sal 37 (matutin)
”Venta på Herren og fylg hans veg! Så lyfter han deg opp…” (v 14).
Så lyfter han deg opp. Eg kjenner korleis orda tek tak inn under meg. Eit grep. Mennesket i krise veit ikkje alltid kva som hender med det, det ser ikkje lenger konturane av det vonde og det gode. Det har trøytta seg ut og sjølve dømekrafta vert viska ut. Som i ein døs lever du vidare. Du veit ikkje at du har sige saman og ligg som ein bylt på botnen av livet ditt. Då lyfter han deg opp. Det er nok. Blodet strøymer gjennom deg. Du står på føtene. Du ser at du ikkje lenger går i eitt med det som er vanskeleg. Det som trugar deg, er også noko utanfor deg, andsynes deg. Du kan gjere noko med det. Noko ber deg oppover. Guds hand under deg. Ei kraft som veks i deg. Rørsla bakover og nedover vart stogga. Veit ikkje heilt korleis alt skal bli, kvar utvegane opnar seg. Veit berre: Midt i fallet og i undergangen vart du lyft, vart du boren. Fekk du ljos.
MILJØ, LIVSSTIL OG POLITIKK
“Deilig er jorden”, syng vi - og det er sant. Men jorda er nok også temmeleg sliten for tida, av vår samfunnsform og levemåte. Ein må vere temmeleg forherda og sympatisør av av eit visst populistisk parti for ikkje å (ville) skjøne at den økologiske krisa er reell. Diskusjonen går om hjelpa ligg i politiske føringar eller i omleggjing av livsstilen. Eg trur begge deler trengs. Dei harde grepa som må til, kan berre gjennomførast politisk. Men politikken og politikarane er i høg grad avhengige av kva individ og grupper kan og vil vere med på. For å pushe politikken, er det difor naudsynt og konstruktivt at nokon viser vilje og evne til å leve i samsvar med det som må verte konsekvensen av politiske endringar. I framtida vil evna til askese verte viktig i vår kultur. Read more »
Måndag, vike 2, Sal 31 (matutin)
”Eg seier: -Du er min Gud!” (v 15)
Det er viktig å seie det. Kjærleiken vil vite: Elskar du meg? Er eg din? Og kjærleiken talar, gjer seg ikkje kostbar. Ord er ikkje berre informasjon, dei er teikn. Kjærteikn. Gud vil høyre desse orda, til seg: -Du er min! Gjennom orda utleverer du deg. Du let reservasjonane fare. Du er i desse orda. Ikkje ei meining. Ikkje eit synspunkt. Ikkje ei vurdering. Men ein risiko, ei avsløring, ei avkleding. Utan den andre, er du naken, ufullenda. Den som seier: -Du er min Gud!, er ikkje lenger den same som før. Alle som ser deg, ser deg og din ven, din ven og deg. Det finst ingen tomrom i samlivet mellom Gud og det mennesket som tilhøyrer han. Du går når Gud går, du roar deg når han kviler. Du går i han, han kviler i deg. Han gjev og han tek; kva gjer det? Han er i alt han gjev, han veks i alt du misser. Når sola skin og fargane fløymer, sei: -Du er min Gud! Når regnet og vinden piskar og grunnen blir borte under deg, sei: -Du er min Gud! Gud leikar med deg i alt som er godt – og når alt svartnar, skal du vakne igjen og sjå at du stig opp or oska som Fugl Føniks. Med eit sterkare liv.
