officium: 17. des, jes 45,1-13 (matutin)

Frå den 17. desember, vika før jul, har liturgien kvar dag eit eige preg både i tidebønene og messa; den nære forventinga: “No er Herren nær Kom la oss tibe han!  (invitatoriet/oppmodinga til lovsong ved innleinga til matutinen/ottesongen). Ved vesper syng vi dei store O-antifonane (O Adonai, O radix Jesse, O Clavis David, O Oriens, O Rex gentium, O Emmanuel, O Sapientia)  før og etter Magnificat/Marias lovsong…

“Eg vil gje deg skattar, dulde i mørkret, og rikdomar gøymde på løynlege stader” (v 3)

Den profetiske bodskapen handlar om Guds veg med folket sitt; korleis det lever, korleis det trur og tilbed, kva som skal hende på det ytre planet; om tukt for synder og urett, om trøyst og von dersom det vender om.

Men dette dramaet har eit djup under seg; sjølve tilhøvet til Gud, ein levande relasjon.  Ved fornya tru og lydnad skal Israel lære Herren sjølv å kjenne som den inste løyndomen i sitt liv og sin lagnad.  I Israels  historie med Gud er der ein mystisk renning, ei innside som berre kan oppdagast om ein vil gå inn i einsemda, i  den vedhaldande bøna, ved å grunne på dei heilage orda.

Gud fører folket sitt fram gjennom dei historiske hendingane, men han er òg ein Gud som møter deg andlet til andlet og “som har kalla deg på namn”.

officium: tysdag, 3. vike i advent, Jes 31,1-3; 32,1-8 (matutin)

“Gjev mann legg gjeve planar” (32,8)

Midt i dei profetiske synene om oppgjer og frelse for Israel, finn vi ein visdomstekst; ei hustavle for rett livsførsle og god politisk styring. I eit land der “kongen rår med rettferd og stormenn styrer med rett” (v 1-2), vil det som er gjævt, bli rosa og det som er dåraktig og vondsinna, bli refst.

Eit godt styre og eit rettferdig samfunn gjer ikkje moralsk integritet og menneskeleg kvalitet overflødig. Der einskildmennesket ikkje lenger har ambisjonar om å vilje det gode, vert heile samfunnet før eller seinare uthola. Utan dygder og ideal vil kynismen og den råe sjølvhevdinga sigre.

Kva planar har du?

carpe diem: Lund

…ikkje Lund i Rogaland eller elles i Noreg. Men i Sverige. Tidlegare Danmark. Her er eg no, saman med fr Jon Atle, subprioren i St Dominikus kloster. Kontakt og drøftingar med han som er den ansvarlege for dominikanarbrørne i Norden, fr Pascal Rene (Lung). Vi er her for å oppretthalde kontakt og for å drøfte vanlege ordenssaker.

Tysdag køyrde vi med klosterbilen sørover så det susa; motorveg heile strekninga no (så godt som). I går kveld feira eg vesper og messe saman med fr Samuel, hos dominikanarinnene i Rögle kloster rett utanfor Lund. Lang samtale med fr Samuel utover kvelden; han studerer ved eit kunstakdemi i Stockholm. Dominikansk etterutdanning kan vere variert.

Klosteret i Lund ligg berre nokre hundre gatemeter frå den store, mellomalderske domkyrkja. Lund var ein viktig by i det gamle Danmark og her var setet for den fyrste katolske erkebiskopen i Skandinavia. Også dei norske bispedøma høyrde under han heilt til 1153 då Nidaros vart norsk erkesete og Noreg ein eigen kyrkjeprovins (med fastlands-Noreg, Island, Grønland, Shetland, Orknøyane, Hebridane og Man).

I morgon legg vi på hjul igjen, heimover. Så er det base Oslo fram til den komande høgtida.

officium: onsdag, 2. vike i advent, jes 25,6-26,6

“Den som er fast i hugen, han lèt du alltid ha fred” (v 3)

Skiftingar, utvikling, dilemma, ufred – det høyrer livet til. Elles ville vi stagnere. Men det skal vere hald i oss og i livet vårt. Inst inne skal det vere samling og einskap. Vi skal vere integrerte menneske; dvs menneske der alle komponentane i livet – kroppsleg, kjenslemessig, intellektuelt, åndeleg og sosialt – rører ved kvarandre, heng i hop. Å ha integritet, er å ha ein heil hug, vere “fast i hugen”.

Det er Gud, hans ord og hans vilje, som er det samlande punktet i mennesket. Truskapen mot Gud gjer  deg truverdig, eintydig og pålitande. Midt i alle skiftingar.

carpe diem: Trondheim i adventsoppdrag

Sidan onsdag har eg vore i den katolske kyrkjelyden, St Olav, i Trondheim. Saman med sr Anne Bente Hadland OP, har eg vore talar  under det som har vorte kalla “Nyevangeliseringa” og som i løpet av dei siste par, tre åra har vore avvikla i 13-14 katolske kyrkjer i Sør-Noreg. Dagar med undervising, forkynning, skriftemål, messe med sjukesalving og forbøn – og med eit enkelt måltid til slutt. Den siste dagen, sundagen, er det høgmesse, som ei felles utsending av alle dei truande i deira kall som lekfolk i dagens samfunn, i lekfolkets apostolat, slik dei er døypte og konfirmerte til det.

Det har vore fine dagar. Ljost, lett vêr, vidt utsyn over Trondheimsfjorden, tid til å vandre langs kaiene, tid til å bli kjend med folk. Måndag tek Dovrebanen meg sunnanfjells igjen. Til Oslo. Mission accomplished, endå ein gong.

homiletica: 2. sund. i Advent, St Olav krk, Trondheim, Luk 3,1-6

Denne preika vart halden i dag, under høgmessa,  ved avsluttinga av fire dagars evangeliseringsakasjon i den katolske kyrkjelyden i Trondheim…

Kjære brør og systre!

Johannes Døypar er forgrunnsfiguren i adventstida. Vegrydjaren for Messias, Brudgommens ven; han som varslar at brudgomen er på veg til bryllupsfesten. Døyparens bodskap er fullt av glede og av alvor. Han dreg rundt i landet ved Jordan; forkynner at folket skal vende om, gjere bot, og at Messias skal kome, at han er undervegs.

Johannes – han er gripen av alvoret i Guds kall. Han har drege seg tilbake til ørkenen, som profeten Elias i si tid, som ein asket, som ein munk. Der, i øydemarka, blir han profet og predikant, der høyrer hans Guds røyst, der ser han klart kva som er Guds vilje med Israel, med verda, med mennesket. Difor stig han fram og ropar ut bodskapen sin.

Guds plan og vilje med Israel er å føre Guds rike til jord. Difor sender Gud sin utvalde, frelsarkongen Messias, Den salva; full av Guds kraft. For å kunne ta i mot han, for å kunne ta i mot Riket, måtte folket vende om frå sine synder, angre og få tilgjeving for syndene. Som teikn på dette let dei seg døype i Jordan. Dåpen er ein radikal ovegang – som når Israel gjekk gjennom havet ved utgangen frå Egypt; ein overgang frå ei breidd til ei anna, frå eit liv til eit anna, frå trelldom under synda til eit liv i fridom, i Guds pakt. Det fulle innhaldet i dåpen skulle kome fyrst ved Jesus Messias, han som døyper med vatn  – og med eld og Heilag Ande. Men Johannesdåpen var eit teikn og eit varsel om det som skulle kome.

Brør og systre; i Johannes Døypar og hans ord ser vi kva som alltid er innhaldet i kristen forkynning: Bot, livsendring og tru på Messias. Jesu lære var også dette i ein sum: Vend om, gjer bot, for himmelriket er nær; nær i hans person, i hans liv og gjerning!

Bota, det er det som banar veg for Gud inn i livet vårt; veg gjennom alle hindringane i vegen, nemleg våre synder. Synder som ikkje blir oppgjorde, ikkje erkjende, ikkje skrifta. Synder som vi tviheld på, både i vår ytre åtferd og i våre løynde tankar og planar. Johannes seier:- Kom fram med det! No er det på tide! No er det Advent, Adventus Domini, no kjem han. Og ein dag kjem han til syne, offentleg, tydeleg for alle, som lynet går frå himmelbryn til himmelbryn, han som alle menneske skal svare for. Dies iræ, dies illæ! Oppgjersdagen. Då må det vere rudt ein veg i livet ditt så du kan møte han og han kan møte deg. Då må du ikkje vere sperra inne i ditt eige liv, i ditt eige stasj og rot. Då må det vere framkommeleg for Gud!

Difor skal Adventstida vere ei tid for skriftemål, liksom folket skrifta sine synder ved Jordan, ei tid for oppgjer, for verkeleg julereingjering.

Johannes kallar til bot fordi han var full av glede og av von for folket sitt. Gud vil tilgje, Gud elskar, Gud gjev ikkje opp. Gud gjev aldri opp. Gud har skapt verda og alle ting; han har makt til å frelse, til å fornye livet ditt. Miss ikkje motet: -Tal mildt til Jerusalem, seier profeten, og rop til henne at striden hennar er enda, at skulda er kvitta.. at Gud skal vere som ein hyrding som skal samla lamma i armen og  bera dei ved barmen! (Jes 40).

Brør og systre! Alt dette vil Gud gjere her, i St Olav sokn, no i adventstida og i tida framover. Ja,lat tida vidare vere som ei lang adventstid! Lat alt som kan stenge for Messias, bli rudt bort, i stort og i smått. Sjå ikkje på det som er vanskeleg og mørkt, men – som vi høyrde i den fyrste lesinga: Rett blikket mot øst!, dvs mot altaret, mot den nærverande Kristus, han som kjem til oss og som éin gong skal kome att slik sola står opp i Orienten.

Dette oppdraget og denne lovnaden gjev Gud til denne kyrkjelyden i dag:
Rett blikket mot øst og se dine barn samle seg fra vest og øst, på Den Helliges bud, glade over at Gud har kommet dem i hu!”

officium: fredag, 1.vike i advent, Jes 21,1-12 (matutin)

“Det eg har høyrt frå Herren, Allhærs Gud, det har eg kunngjort dykk” (v 10)

I opprivande syner ser Jesaja korleis stormakta Babylon skal falle.  Ein profet er ingen festtalar eller demagog som berre lirer av seg taler i sigersrus, sjølv om det han ser, inneber utfriing og frelse for Israel. Vegen til fridom går gjennom kriser og omveltingar. Å halde fotfestet i tumultane, å tru at Gud har ein plan midt i stormen og uroa, er ikkje lett.  Lettare då  tru at Gud skal ta seg av vår sak utan brytingar og tvetydige hendingar, enkelt og greitt.

Men vi må leve oss gjennom turbulensen.  Guds lovnader lyser i stormnatta.

officium: torsdag, 1.vike i advent, Jes 16,1-5; 17,4-8 (matutin)

”Den dagen skal mennesket sjå opp til sin skapar” (v 7)

Den dagen – det er det profetiske ordet for Guds inngrep, i folket, i historia, i livet. Dagen for den store vendinga, for krisa, for handlinga. Dagen då Gud melder seg.

Då innser mennesket at det har med skaparen sin å gjere. Ei overrasking – og samtidig som noko innlysande. Kva er det som manglar i kulturen og samfunnslivet, i daglegliv og mentalitet i dag? I grunn og botn dette: Mennesket lyfter ikkje blikket til skaparen sin. Den fyrste av alle tankar, at eg er skapt, er blitt borte. Rykt opp med rot, sletta ut.

Ein dag bankar han på døra. Då skjønar vi.

officium: onsdag, 1. vike i advent, Jesaja 5,1-7 (matutin)

”Eg vil syngja ein song om min ven” (v 1)

Profetiske ord kan bryte ut i song, som det stundom gjer det i Jesajaboka. Songen og poesien syner at bodskapen er  meir enn ei melding, meir enn ei meiningsytring, meir enn ein moraliserande tale. Songen hentar Ordet ut or Guds hjarte. Bodskapen ligg Gud på hjarta – og vender seg til hjarta hos den som høyrer. Her gjeld det alvor og kjærleik, smerte og iver i eitt.

Songen held opp eit bilete for oss så vi ser tydlegare. Tilliten og forventinga, vonbrotet og indignasjonen.

Gud grip si lyre og syng ei klagevise for meg; ”songen åt min ven om hans vingard”. Guds syrgjesong over eit fruktlaust liv. Kanskje vil han rydje vingarden og prøve igjen? Kanskje. Men fyrst må sorga syngjast ut. Når Gud syng, må vi vente.

nota bene: Utruleg

Sveitsarane forbyr minaretar. Utruleg. Dette stadfester alle mine fordomar mot dette ryddige, pene og snusfornuftige landet. Her er det gauk-ur og bankvesen som tèl.

Det verste er  at dette synes å vere ein  trend i Europa. Fordi ein vil verje ”den kristne arven”? Nei; fordi ein vil verje seg mot folk som forstyrrar vår sløve livsstil ved m a å vere meir praktiserande og ivrge truande enn den gjennomsnittlege europearen.

Good grief.

homiletica: 1 sund i advent, 29/11-09, st dominikus krk, Luk 21,25-28.34-36

Kjære brør og systre!

Vi feirar i dag fyrste sundag i Advents-tida. ”Advent” – det er nettopp noko anna enn norsk førjulstid. Advent har eigentleg ikkje fokus på jul men på Kristi gjenkomst. Det handlar om Adventus Domini – Herrens kome. Heile den bibelske frelseshistoria peikar fram mot dette; mot Herrens Dag, mot Messias’ kome til sitt folk; presten , kongen, profeten – fornyaren og utfriararen for Israel og for alle folkeslaga. Folkefrelsaren, Redemptor gentium!

Difor: Advent er ei botstid, ei fastetid, akkurat som vi har ei botstid før påske. Advent er ei botstid, ikkje ein julebordsesong, ei tid der ein nettopp ikkje skal la seg sløve av utsvevelser, eller av livets bekymringer – som vi høyrde i Evangeliet.

Som kristtrugne veit vi at denne verda skal gå under, hennar dagar er talde:  Da skal dere se Menneskesønnen komme i skyen i all sin makt og herlighet. Dette er ikkje prestens skræmeord, men his Masters voice, Meistarens eiga røyst!

Mange kjenner Jesu apokalyptiske tale, hans ord om verdens ende, som noko uhyggjeleg – kanskje fordi dei veit at ikkje alt er som det skal for deira eigen del. Og det er all grunn til å ta det alvorleg, for éin dag skal vi alle verkeleg møte Menneskesonen ”ansikt til ansikt”, som vi høyrde.

Men, brør og systre; vi skal ikkje sjå på dette som ei skræmsle, vi skal sjå det som eit punkt av von, av rettferd, av endeleg siger for det som er rett. Nettopp difor skal vi ”rette ryggen og løfte hodet”!

Eg skal ikkje la meg knuge ned av det negative, eg skal ikkje la meg forvirre av alle meiningane som svirrar rundt meg. Eg skal forbli nøktern, eg skal behalde fotfestet og dømekrafta. Det faste punktet ligg ikkje bak meg, i ei fortid som blir stadig fjernare; det ligg framfor meg, der framme! Kristus, Messias, kjem til meg frå framtida; han kjem med frantida! Adventus Domini!

Eg skal utfriast frå alt det som er korrupt og forfalle og tvetydig i livet mitt, merkt av synda og av døden. Kyrkja, den nye menneskeslekta, den nye humaniteten, skal ha sin heim under nye himlar og på ei ny jord.

Kjære truande: Omveltingar og kriser vil kome – for menneska, for verda, for heile skaparverket. Men det er fødselsrier; eg veit at etter tordenskyene og uvêret skal sola gå opp og himlane klarne!

Difor går eg inn i adventstida med denne røysta syngjande inni meg: -Herre, du som eg har trudd på, deg skal eg få sjå – og alt anna skal eg få sjå i ljos av det!

Tenk når ein gong dei lettar alle skuggar/som her ligg tyngjande på all min veg,/Når sol som aldri sig, mitt hjarta huggar/og ljos omstrålar kvart av mine steg!

nota bene: Andre ord

fyrst prenta i spalten ‘Signert’ , Klassekampen 28/11-09

 

Muslimske studentar ynskjer å bruke gymsalen på Blindern til fredagsbøn. Den vesle mosallaen, bønerommet dei har fått tildelt, er rett og slett alt for liten. Søknaden har så langt medført forlegne og nølande reaksjonar frå universitetsleiinga. Ein er reservert fordi bøn i gymsalen vil innebere ei vanhelging av det ”sekulære” fellesarealet. Heilt sjølsagt definerer ein sekulært, felles og offentleg som tre ord for det same.

Dette ser fint og forstandig ut, men er i røynda løynd maktbruk og eit retorisk knep for å stagge religionen i samfunnet. At staten og det offentlege fellesrommet skal kallas sekulært for å signalisere nøytralitet, er utbreidd oppfatning i dagens samfunssdebatt og terminologi. Intensjonen er forståeleg; ingen skal kunne eige og dominere samfunnsareanen på kostnad av andre. Problemet er at ein nyttar seg av ein anakronistisk ordbruk som ikkje lenger er formålstenleg, men tvertom tilslørande. Bakteppet er ei historisk samfunnsform der staten og felleskulturen var sterkt religiøst fundert, i verdigrunnlag, i lovgjeving og institusjonelle former.  Å fjerne særstillinga til religionen, blir då hovudgrepet ein må ta for å sikre samvitsfridom og livssynsmangfald.

Men det er forlengst slutt på den tida då biletet bestod av dominerande religion og små, alternative utgrupper. I vår tid kan mange ulike ideologiar vere aktuelle som verdisystem for storsamfunnet. Det er ein merkeleg illusjon at religionen meir enn andre interesser må haldast i sjakk for å sikre livssynsfridom og eit ope samfunn. Dessutan har sjølve omgrepet ”sekulær” i stadig større grad blitt ideologisert og knytt til eit uttrykkjeleg ikkje-religiøst, for ikkje å seie antireligøst, livssyn, med utløparar i mange av maktbasane i samfunnet; i akademia, i media, i det offentlege byråkratiet og i partipolitikken. Offentleg ateisme er sjølvsagt  ikkje meir demokratisk enn offentleg religion.

Å krevje at eg skal vere ”sekulær” når eg trer inn i fellesromma i samfunnet, inneber ei negativ stigmatisering av meg som truande. Kvifor skal eg finne meg i det? Eg skal, på mi side, ikkje prøve å fortrengje dei ikkje-truande; vi må rett og slett alle ta omsyn til kvarandre. Og dele på plassen. Difor blir ikkje gymsalen på Blindern ”urein” av at folk får be der, særleg ikkje når ein spør om rom fordi Universitetet ikkje tilbyr gode nok areal elles. Trening og mosjon er tilgodesett med svære salar og kostbare anlegg, medan bøn og religiøs praksis er skufla unna i nokre små, usle lokale. Som katolsk studentprest deler eg eit litt stort kott under trappa med alle andre livsynsgrupper. Den einaste innreiinga er kasser med hengelås rundt veggene; ei kasse for kvar tru.

Denne tankelause og likevel målmedvitne utklassinga av religiøs tru og praksis vitnar om manglande kunnskap om korleis verda er i dag. Sekulære europearar trur at det sekulære er det normale og det sjølvsagde og at alt anna er unntak og raritetar. Sanninga er at Europa er unntaket og meir religiøse samfunn regelen, globalt sett.  At aktiv tru er ei normal, menneskeleg livsutfalding, blir borte i det same forsnevra perspektivet.

Også ordet ”multikulturalisme” treng utskifting. Det blir stadig brukt som skjellsord om dei som ikkje i tilstrekkjeleg grad vil verne om dei ”norske” eller ”vestlege” verdiane som forpliktande for alle borgarane. Slik det er blitt brukt i den vanlege samfunnsdebatten, stammar det frå ei tid då ein tenkte seg dei framande som festlege innslag i kulturen og kanskje som ei motvekt mot den kristne kulturarven. Det kulturradikale toleranseregimet har heile tida vore tenkt som moderator for og forvaltar av den heilskapen som mangfaldet skulle innpassast i. Etterkvart viste det seg at religionen er langt viktigare for innvandrarmiljøa enn det nordmenn er vane med. Og truande menneske har ikkje lyst til berre å bli ein del av den folkloristiske fargepaletten. Dei vil be også.

Det ville vere langt skværare å innsjå at vi no kan operere korkje med religiøs eller med antireligiøs dominans, ei heller med ein ideologisk overstyrt blandingskultur. Vi treng ei meir pragmatisk innstilling til den offentlege røyndomen. Og fylgjeleg eit meir pragmatisk vokabular.

discursus: WORKSHOP OM MINORITETAR; HOLOCAUSTSENTERET, OSLO, FRED 27/11-09: ”MINORITETAR, MULTIKULTUR OG EINSKAPSKULTUR”

…i går var eg med som foredragshaldar på Holocaust-senteret, i Villa Grande, på Bygdøy. Senteret skal også fokusere på minoritetsspørsmål generelt og samfunns-spørsmål i tilknyting til det.  Her er stikkordmanuset…
situasjonen

Den katolske kyrkja er stor og ho er universell. I mange samfunn representerer ho ein majoritet. Store skilnader og endringar. Også i gamle katolske majoritetsområde er kyrkja i ferd med å bli minoritet, i røynda. Massene heng igjen/glir bort – og ein ny kjerne framstår, og gjev ny vekst. Frankrike er eit godt døme. Avskalinga/omstillinga er endå smertefull i land som Spania, Italia – og etterkvart Irland og Polen…

I ”nye” katolske land, i Afrika og i Asia, er kyrkja veksande  og sterk, men ikkje i kraft av å vere ein nasjonal og historisk kultur. I LatinAmerika er det også utfordringar, frå td dei pentakostale retningane.

Her i Noreg:
Den kat krk framstår på line med frikyrkjene, i den nye religøse-/livsyns-sosiologien. Konseptet ”fedrenes gamle tro” er ute. Undset stod litt for det, men hadde ingen illusjonar om ein ny, katolsk/kristen epoke på norsk mark. Tvertom, ho var vedlg realistisk. Nidarosdomen som konsertlokale..

Paranoia? Eg kan tenkje meg at ekstreme reaksjonar mot minoritetar er utslag av mentalitetar i kulturen. Her er det klart at den katolske kyrkja utfordrar det norske samfunnet – både som tradisjonelt protestantisk og som ”moderne”, det konfesjonelle Noreg og ”det nye Noreg” (nasjonsbyygjinga, den sosialdemokratiske velferdsstaten, den liberale staten (FrP-staten) og den nye kulturradikale staten (raudgrøn).

Utfordrande at kyrkja har høgt sjølmedvit.
Eit eige samfunn i samfunnet, med sin rett, sitt hierarki, sitt folk, sine ritar, seder skikkar.. Den protestantiske statskyrkja er meir ein funksjon av det vanlege samfunnet (rettsleg sett eksisterer ikkje DNK), eit religionsvesen. Den katolske kyrkja har:
Ein lang tradisjon, historisk tyngde.
Ein universell fellesskap,
med eit tydleg senter: Roma. Noko som gjev fridom i høve til nasjonale/statlege makter.

Noko av det same gjeld Islam; ei større verd enn ”den norske”, den heimlege.
Dette irriteterer både elitane og dei breiare laga i folket. Her finst det både intellektuell/akademisk/mediamessig/og politisk aggressjon – og populistisk aggresjon. Les bloggar!

modus vivendi
som minoritet i dag

Kva slags modus vivendi (livsmåte/livsform) skal/bør kyrkja velje her, i ein slik situasjon?

Freistande å tenkje konservativt: Vi manar til tilbakevending til ein kristen gullalder, ein  kristen majoritets- og felleskultur.

Bra å oppdatere opinionen på historiske røyndomar. Apologetisk; som motvekt mot marginalisering og usynleggjering.  Det gjeld kulturhistoria, det gjeld grunnlegjande verdiar i menneskesynet osv. Eg meiner at heile vår kultur og samfunnsform har eit religiøst/teologisk bakteppe. Umuleg å forstå dynamikkane i dag utan å kjenne denne historia.

Men: Heile tida presisere at kyrkja/religionen ikkje skal overta samfunnet, men vere tilstades på ein likeverdig og aktiv måte saman med andre grupperingar og miljø, sekulære eller religiøse.

Difor: Ikkje akseptere at éin ideologi tilranar seg rolla som ”nøytral” regisør/forvaltar av mangfaldet i samfunnet. Her vil eg arrestere dagens terminologi (og medfylgjande tankegang): ”det sekulære” som det nøytrale, som forvaltar og distributør av fellesgodset og fellesromet i samfunnet.

Ein ”sekulær” stat er i dag ein ideologisk stat. NB Det finst grupper og miljø som kallar seg sekulære nettopp i motsetning til religiøs tru! Og vi har sett oppblomstring av s k”nyateisme”. Det er ein heilt annan aggressiv temperatur på dette området i dag enn berre for nokre år sidan.  Ein er i sjokk og raseri fordi religionen ikkje døydde ut slik ein hadde spådd, men tvertom har fått ein ny giv.

Ein fordel med å vere katolikk og dominikanar er at du har ei lang historie. 2000 år for kyrkja sitt vedkomande – og 800 hundre år for ordenen; samanhengande, organisert, dokumentert historie. Det gjev innsikt om å takle mange ulike historiske, sosiale, kulturelle og politiske settingar. Vi er no på mange vis tilbake i oldkyrkja; ”kristehetens” tid er forbi, kyrkja lever og orienterer seg i eit mangfaldig storsamfunn. Ho er eit samfunn i samfunnet, vel vitande om at ho har sitt feste i ein høgre, metafysisk røyndom. Så konkret forstått at ein kunne seie: ”Vårt borgarskap er i himmlen” Kyrkja er den eigentlege polis, civitas; eit verkeleg samfunn (det einaste verkelege, vil eg seie; det moderne velferdssamfunnet er ein sekularisert kopi av kyrkja).

Kyrkja – eit folk i folka, eit folk i diaspora, eit folk spreidd ut – for å verke, påverke, omforme. Som surdeig. Salt og ljos.

Difor:

a)Kyrkja må vere ein tydeleg minoritet. Ikkje sjå det som mangel/minus, men som normal eksistens. Dette gjev eksistenshumør! Ikkje  sutre over tapt fortid!

b)Kyrkja må vere strikt innåt. Som i oldkyrkja. Fordre og utfordre. Ikkje ”open og inkluderande fokekyrkje”. Kyrkja er ikkje forplikta til å ta seg av alle og ordne opp for alle; det er ei paternalitsisk innstilling, ei soft-autoritær haldning. Ho må vere informativ og vegleiande for dei som ynskjer å vite meir, som ynskjer å vere truande menneske.

c)Kyrkja må vere pragmatisk utåt. Forhandle, finne vegar, finne rom. Ikkje prøve å undergrave storsamfunnet, men heller ikkje ha overdrivne forventingar til det. Realistisk.

Nysgjerrig, interessert, parat. Påverke gjennom sin stadige dialog, samtale, medverknad. Fritt, i alle lag. Ikkje binde seg til andre institusjonar.

Kort sagt:

Ho må i dagens Noreg likne meir på ein fri tiggarmunk på vandring gjennom verda!

—

I samtalen etterpå sa – interessant nok -  m a Terje Emberland (Professor i religionshistorie, aktiv i Humanetisk Forbund) seg samd i det eg siterte frå USA om “Catholisism – the last accepable prejudice” (katolisisme – den siste akseptable fordom) og hevda at det er ein verkeleg djuptsitjande antikatolisisme i dei vestlege samfunna i dag; salssukssear  som “DaVinci-koden” vitnar om det; folk tenkjer, i sitt stlle sinn, at “det er noko i det” og er budde til å tru kva som helst om den katolske kyrkja, bortsett frå det kyrkja sjølv lærer og forkynner!  Eg la til, i ein replikk, at dei antikatolske haldningane finst både hos elitane og populistiske utgåver. Antikatolisismen er éi av dei få sakene der desse ulike samfunnsnivåa møtest og omfamnar kvarandre. Samstundes: Folk ser på kyrkja både som skummel og fascinerande. Her er det ein ambivalens.

Grafiske famstellingar frå ei gransking av antsemittisme i norske kristne miljø frå 1800-talet og framover, synte at antikatolismen i Noreg var mykje sterkare enn antisemittismen. Tankevekkjande…

officium: laurdag, 34. vike i det allmenne året, Judas brev (matutin)

Judas brev er halde i den same heftige tonen som 1 Peters brev; ei åtvaring mot innsnikarar i den lokale kyrkja, folk som ”misbrukar vår Guds nåde, så dei kan leva eit usedeleg liv” (v 4b).

Det er tydeleg at den tidlege kyrkja måtte takle åndelege sjarlatanar og opportunistar, folk som meinte at Kristus-trua gav frikort til grenselaus moralsk fridom der Guds bod kunne setjast til side.  Det var ikkje alltid lett for kyrkja brått å vere omgjeven av den antikke heidenskapens mangslungne og ofte utagerande liv.

Bodskapen om oppgjeret som skal kome på den yttarste dagen og på Jesu Kristi endelege siger, er motivasjonen som vert halden opp for dei truande. Det gjeld om å halde seg vaken i sinnet, lett i kroppen og trufast mot overleveringa frå apostlane. Ikkje la seg rive med av lettsinnet rundt seg.

Aktuelt?

officium: fredag, 34. vike i det allmenne året, 2 Pet 3 (matutin)

”Difor, mine kjære: Sidan de ventar på dette, må de leggja vinn på å verta ståande for han med fred, utan flekk og lyte” (v 14)

Vi ventar på at det skal kome nye himlar og ei ny jord, etter den endelege krisa som vi òg veit skal kome.

Målet for livet her i verda er ”å verte ståande”, å halde fast ved trua, uansett kva som hender, sjølv om det skulle halde hardt. Freden og det lytelause livet inneber ikkje at vi aldri har motgang eller aldri fell. Det innber at vi heile tida reinsar oss og reiser oss; i skriftemålet, i bøna, i mottakinga av sakramenta, i forsoning med andre menneske, med øving i rettferda og kjærleikens gjerningar.

Vit kva som skal kome, ver ærleg, gje ikkje opp!

Hvem teller vel de tapte slag/på seirens dag?

officium: torsdag, 34. vike i det allmenne året, 2 Pet 2,9-22 (matutin)

”Dei lovar fridom, men sjølve er dei slavar av det moralske forfallet” (v 19)

Det umoralske livet, livet utan seder, utan fast innarbeidde prinsipp for livsførsla – det har alltid vorte framstelt som fridom. Ein har sett det som uverdig å kjenne seg bunden av reglar og forventingar, av bod og dygder. Fridom blir ofte forstått som retten til å leve ut sine lyster.

Det underlege er at ein har prøvd  å tolke denne tanken inn i evangeliet, inn i læra om nåden. Slike oppfatningar har gjort seg gjeldande heilt frå urkristendomens tid. Den frie nåden har enda som lovløyse.

Det er for å slå alarm mot denne mistydinga at 2 Peters brev har blitt skrive.

Eit kristent menneske vil alltid ynskje å bøye seg for Guds lov, sjølv om det ikkje maktar å leve opp til henne som det skulle i dette livet.  Fridom er ikkje å gjere kva du vil, men å ha fred med Gud i eit godt samvit. Det er det som  som held oss oppe i den barnlege trua…

Så mange gav gull og berømmelse hen/ fikk de den igjen

officium: onsdag, 34. vike i det allmenne året, 2 Pet 2,1-9 (matutin)

”Det fanst òg falske profetar i folket, og sameleis skal det stå fram vranglærarar mellom dykk” (v 1)

Dei falske profetane i Israel og vranglærarane i kyrkja – ofte er det etiske og moralske spørsmål det dreiar seg om. Trua og livet heng saman. Ja, vranglæra er nettopp det at ein skil desse frå kvarandre. Det er denne læra  som ”fører til undergang” (v 1b).

Det kristne livet er eit liv i Kristi etterfylgjing, eit liv som læresvein.

”Dei seier ’Fred, fred!’ – og så er det ingen fred”, sa Profeten Jeremia (Jer 6,14).

”Ikkje alle som seier til meg: ’Herre, Herre!’ skal koma inn i himmelriket. Men dei som gjer det Far min i himmelen vil”, sa Jesus (Matt 7,21).

officium: måndag, 34. vike i det allmenne året, 2 Pet 1,1-11 (matutin)

”Oppløysinga i verda, den som kjem frå lystene” (v 4 b)

Kyrkja har alltid kalla til eit asketisk liv; den truande sin kamp mot lystene – eller tråen, ”begjæret”, som det greske ordet eigentleg tyder.

Gud har gjeve oss livstrå, livsapetitt, lengsler og lidenskapar både kroppsleg, kjenslemessig, sosialt og åndeleg. Vi er ikkje skapte som ”grønnsaker”. Men noko har gått gale, så natureleg livstrå utartar til grådigskap. Det går ut over naturen, samfunnet –og oss sjølve. Det omsynslause mennesket som aldri vert tilfredsstilt, blir eit monster som øyder alt rundt seg. Ikkje utan grunn seier apostelen at det er denne destruktive krafta som oppløyser verda (v 4).

Vi skal vite om vår livsdrift og ikkje late att augo for realitetane, både det som er godt i det og det som er skada. Elles bryt det berre fram endå meir destruktvt. Men vi skal også gi la Gud ta hand om det så det kan forløysast og formast på rett måte.

Lystprinsippet, hedonismen, står sterkt som livsfilosofi i dag. Difor trengs den balanserte, kristne askesen som ein alternativ livsstil.

officium: laurdag, 33. vike i det allmenne året, Sakarja 14 (matutin)

”Den dagen skal Herren vera éin og namnet hans det einaste” (v 9)

Profetane, også Sakarja, talar om ”dagen”; ”den dagen”, ”Herrens dag”. Det er når Guds tid er inne  og vår tid er ute. Dagen for oppgjer, dagen for krise, dagen for dom. Men også dagen for rettferd, for fred, for det endelege gjennombrotet av Guds Rike. I Den nye pakta heiter han også ”Jesu Kristi dag”  (Fil 1,6).

Dagen skal vere ”éin”, det vil seie ubroten, utan trussel frå mørkret, døden og forgjengelegdomen. Då skal Guds velde vere synleg og tydleg; alle dei fiendtlege maktene, alle som prøver å ta Guds stad og fortrengje Skaparen, må vike. Freden, retten, kjærleiken er eintydige.

Komne for å bli.

Tenk når ein gong dei lettar alle skuggar/som her ligg tyngjande på all min veg/ Når sol, som aldri sig, mitt hjarta huggar/og ljos omstrålar kvart av mine steg.

officium: torsdag, 33. vike i det allmenne året, Sak 11,4-12,8 (matutin)

” Då skal hovdingane i Juda seia med seg sjølve: ’Dei som bur i Jerusalem er sterke i sin Gud, Herren, Allhærs Gud’. ” (12,5)

Kan vi seie det om lågprofilerte kristne i vår del av verda? Vi er svake for kva den ikkje-truande verda måtte meine. Vi tenkjer at vi må finnne på noko ”verdsleg” for at vi skal få vekst og kjenne oss ”relevante”. Det blir eit utmattande jag etter vind.

Å vere sterk i Gud, er å ha ei tru som er forankra i det kyrkjelege dogma, å kjenne Bibelen, å ha ei levande og utfordrande forkynning, å feire liturgien og sakramenta på ein lødig og levande måte, å søkje Gud i den indre bøna, å ikkje gje opp ”den gode striden”, livet i helging og fornying.

Då har vi også noko gje til alle menneske; i vitnemål, i tale, i dialog og diskusjon, i venskap og omsorg, i eit mangfald av livssituajonar.

All anna styrke smuldrar opp.