carpe diem: sørlandet

Eg er på preikeferd til Arendal (der eg var i går, i Katolsk Forum) og Lillesand, der eg tala i kveld (torsdag), i kyrkjeakademiet. I dag var eg så heldig at vertskapet her køyrde ut på Justøya og heilt ut til havet – for det hadde eg ytra eit sterkt ynskje om ☺ Når eg bur inst i Frognerkilen, må eg av og til lufte kropp og sjel skikkeleg.

Det triste, mørke novemberveret, med slaps og kald væte, låg tungt over dei sørlandske heiane på nedoverturen med toget i går. Så friskna vinden til kuling og i dag har det vore  nordleg bygevêr, med mørkre og ljos i dans med kvarandre. Og opplett mellom bygene.

Vi gjekk heilt ut på svaberga. Skagerak velta inn. Havet er så nært her på Sørlandet, så kort veg frå skog og lun skjergard til open sjø. Når du kjem ut på berga, skjønar du at ”Sørlandet” er ei merkjevare; ein myte.  Det idylliske, det koslege, det ferierande. Her ute på berga bles alt dette bort.  Eigentleg er Sørlandet eit hardt stykke norsk kyst. Med mange små gardar og audslege heiar innanfor. Med sjøfolk og kanskje litt kystfiskarar. Alt det andre er eit seinare kulturelt ”belegg”.

Vel, alt utviklar seg og no er det som det er. Men det er bra å sjå litt djupare inn i sjela av dette landet. Sjå havet, sjå uvêret, sjå spora av eit striare liv.

Der sat eg. Så langt ut eg kunne kome. Ein dønning, kanskje to, tre?, gjer eit sprang mot meg og slengjer ein kasakade av skum og sprøyt heilt opp i fjeset mitt: – Hei, der er du! Her er vi, same slekta som bylgjene på kanalkysten, på sunnmørskysten; glad for å sjå deg, kva har du på hjarta? Og eg sikra meg at eg verkeleg var der åleine; sat der i mi kutte, med den vide svarte pelerinen (ull-kepen med diger hette) utanpå. Det dura nede i botnane, den djupe duren i skaparverket, den som er inst inne i alt liv, også i menneskehjarta, De profundis-duren (Or djupet-duren, salme 130).

Derifrå kunne eg rope ut bøna om det som pressar og slit i livet mitt, no igen: Ut med det! Ta det, bylgjer! Ta det, Herre!. Då skrur vinden seg opp og bles på meg frå sida; bles for å famne meg, bles for å ruske i meg, bles for å blåse vekk  alt det eg har ropa ut, føre det langt til havs.  Så sit eg stille. Vere i lyden av bårebrottet, vere berre ein kropp på berget. Kroppen er ei sjel, sjela er ein kropp. Mennesket er eitt. Eg. Her.

I morgon tidleg tar eg bussen til Oslo.

officium: torsdag, 30. vike i det allmenne året, 1 Makk 4,36-59 (matutin)

”Og dei reinsa templet og bar bort dei ureine steinane, bort til ein urein plass” (v43)

Etter Lova skulle steinane i altaret vere utilhogne. I den heidenske kulten som kom med hellenismen, hadde ein klussa med altaret og sett inn hoggen stein.  No var fiendane overvunne og tempeltenesta kunne reinsast og gjenopprettast.

Jesus reinsa også templet.  Det skule vere eit bønehus for alle folk. Å reinse ut det ureine blir i dag ofte sett på som utidig og fanatisk perfeksjonisme. Men reinleik er ikkje å fortrengje det vanskelege, det mørke og vonde. Alt det må vi vedstå oss. Reinleik er å ha eit samla hjarte, å vite kva du vil med alt det som utgjer livet ditt. Reinleik er truskap mot Gud og hans pakt med deg og med folket sitt. Reinleik er å ikkje leve eit dobbelt liv der du gjev ein hemmeleg plass til det som korrumperer kropp og sjel.

Ber bort dei ureine steinane, uansett kor tilhogne og tilpassa dei måtte vere. I skriftemålet kan du bli av med dei.

officium: Onsdag, 30, vike i det allmenne året, 1 Makkabearbok 3 (matutin)

”Vi strir for vårt land og våre lover” (v 21)

Makkabearane, Judas Makkabeus og hans søner, reiste seg mot den hellenistiske religionstvangen og forfylgjinga under Antiokios Epifanes, ein av ettermenne til Alexander den store. I dette imperiet var det ingen pragmatisk romersk fridom. Her skulle alle innordne seg i den greske, heidenske gudsdyrkinga. Også jødane. Mange av dei tilpassa seg gjekk over til hellenismen. Men ikkje Judas Makkabeus.

I vår tid reagerer vi på at nokon verjer seg med makt for å forsvare religiøse verdiar. Men når vi tenkjer etter, er sjølvsagt etiske, kulturelle og religiøse verdiar nært forbundne. Når grunnleggjande fridom til å leve etter eiga overtyding blir overkøyrd, er det ikkje vanskeleg å skjøne at menneske vil verje seg og sine; sitt land og sine lover.

Slik konfliktane i verda har utvikla seg, har vi lært oss at det beste er å prøve alle andre utvegar enn å bruke vald, jamvel i naudverje. Uansett har vi lov å stå for det vi meiner er rett og uoppgjeveleg. Vi bør stride for det med ord og argument, med sivilt mot og av eit heilt hjarte.

For oss om truande i dag, er det vitnemålet og vedkjenninga som er vegen å gå.

homiletica: Helgemesse (Allehelgen), St Dominikus krk, Matt 5,1-12

Kjære brør og systre!

Kven er det vi feirar på Helgemesse-dagen (”Allehelgen”)? Kven er helgnane? Eller for å spørje og svare med orda frå lesinga:

Disse som er kledd i hvite kjortler, hvem er de, og hvor kommer de fra?” ”Herre,” svarte jeg, ”du vet det! Da sa han til meg:”Dette er de som kommer fra den store trengsel; de har tvettet sine kjortler og gjort dem hvite i Lammets blod.

Helgnane, det er altså ikkje slike som har hatt eit interessant livssyn, som aldri har møt motbør, som berre er ”pene mennesker”. Dei har vore gjennom ”hin den store trengsel”, dei har stått for si tru; med modige ord, kanskje med gråten i halsen, kanskje med livet som innsats. Dei har ikkje alltid gått ”minste motstands veg”. Dei har heller ikkje alltid hatt eit lett liv eller eit prikkfritt liv, men dei har gitt alt til Herren, dei har elska han som elska dei fyrst; de har tvettet sine kjortler og gjort dem rene i Lammets blod, dei seier som landsbypresten hos Bernanos: Alt er nåde!

Nokre av helgnane, nokre av ”den store kvite flokken” som står for Guds kongsstol, er kjende – gjennom sin martyrdød, si offentlege trusvedkjenning, gjennom sitt heroiske liv; dei har fått plass i kyrkja si gudsteneste, dei kan offentleg ærast og påkallast som våre forbedrarar og forbilde hos Gud. Dei har fått ein plass i kalendaren. Men der, i den kvite skaren, er det mange fleire, så mange at de umulig kunne telles, som vi høyrde. Det er ”allehelgen”, det er dei vi feirar i dag, som liturgien seier: ”med èn høytid”.

Brør og systre! Vi er alle kalla til å vere helgnar. Det er meininga med livet for alle truande, for alle dei Krist-trugne, ja, eigentleg for alle menneske. Fordi mennesket er kalla og skapt til å leve saman med Gud. Alle menneske er kalla til å kome til himlen; der skal han turke kvar tåre av augo deira, og døden ikkje skal vere meir, og ikkje sorg og ikkje skrik og ikkje pine. For det som var før, er borte (Op 21,4).

Å vere helgen, er å vere ein kristen, rett og slett; ein dispippel. Vi er alle døypte og ferma for å bli helgnar. Det nye testamente kallar alle dei truande for ”heilage”. Vi skal leve for å bli-, for å verkeleggjere, det vi alt er. Ikkje at eg alt har nått det eller alt er fullkomen, seier apostelen, men eg jagar mot det for å gripa det, avdi eg sjølv er gripen av Kristus Jesus (…) Eg gløymer det som er attanfor og tøyer meg etter det som er framanfor og jagar mot målet! (Fil 3,12ff).

Denne dagen talar Herren difor til oss alle, til alle som vil gå på hans veg! Han sier: Salige er dere…! han saligprisar oss, i den livssituasjonen vi er:

Er du fattig, i det minste fattig i deg sjølv, himmelriket tihøyrer deg! Er du eit audmjukt menneske? Du skal ta landet, Guds rike, i eige. Syrgjer du? Du skal finne trøyst! Hungrar og tyrster du etter rettferd? Du skal få stilt din hunger! Kjempar du for å vere rein av hjarta? Du skal få sjå Gud! Prøver du å skape fred, å stifte fred der du er? Du skal kallast Guds barn!

Korleis skal du bli ein helgen? Berre ved å leve dette livet, i det daglege, der du er! Det meste i livet er eit spørsmål om å halde ut, halde ut i det gode! Ikkje bryt løpet, ikkje kast inn handkledet, ikkje finn på noko merkeleg! Den lange vegen består av dei små stega. Og er du på veg bort frå Gud, så vend om og kom tilbake.

Brør og systre; det er dette som er målet:

Å, kor sælt om eg kan svara/når til siste kveld det lid/og or verdi eg skal fara: ’Eg har stridt den gode strid!/Trui har eg halde herdig/vel fullenda livsens ferd!/Rettferdskransen no ligg ferdig/for meg, i ei betre verd!”

officium: Fredag, 30 vike i det allmenne året, Visdomens bok 8 (matutin)

”Når eg kjem heim til huset mitt, skal eg kvila ut hos han” (v 15b)

Nemleg hos visdomen. Mennesket er uroleg og konfliktfylt når det stengjer visdomen ute og berre sentrar rundt sine lidenskapar og impulsar.

Visdom inneber å gje plass til ettertanken. Å gje sanninga rett, sjølv om det er audmjukande. Du må overvinne hovmodet i deg og opprøret mot det du veit er rett.

Guds tale kan berre nå inn til det audmjuke mennesket. Berre den som er audmjuk nok til å la visdomen råde, finn kvile i huset sitt.

carpe diem: uppsala

Det barst rett frå Sunnmøre, via klosteret, til Uppsala. Møte mellom katolske teologinstitusjonar i Sverige, Noreg og Finland (Newmaninstituttet og den katolske seksjonen på Menighetsfakultetet). I så små tilhøve som dei nordiske er det mykje som kan gjerast under eitt.

Uppsala vekkjer mange minne til live for meg. I studietida, på 70-talet, var eg her nesten årleg på “kyrkodagarne”, arrrangerte av Arbets- og Bönefellesskapen Kyrklig Föryelse. Den store domkyrkja var ofte fullsett; den svenske liturgien og salmesongen med sin særeigne vare og høgtidlege tone på same tid, gjorde sterkt inntrykk på meg.  Gode predikantar som Bo Gietrtz, Bertil Gärtner og Per Olof Sjögren likeeins. Føredragshaldarar og førelesarar frå både den katolske , den anglikanske og den ortodokse kyrkja opna store perspektiv. Mange venskapsband vart knytte.

I går kveld gjekk eg innom domkyrkja, som står open. Minna var der, men også ei stor sorg. Svenska Kyrkan er åndeleg og teologisk nedtappa. Fornyingsrørsler som aKF er så godt som borte; undertrykte og resignerte. Svært mange av dei som var med, er blitt katolikkar. For nokre viker sidan, vart den biskop Gärtner gravlagd i Göteborg – og på mange måtar heile rørsla med han. Ein stor tradisjon (“högkyrkligheten”); enormt aktivt på alle plan – kyrkjelydsarbeid, teologi, publisering, instistitusjonar -har møtt veggen.

Ein time etter står eg i St Lars katolska kyrka lenger nede i gata og konselebrerer saman med to andre prestar og biskop Anders Arborelius (Stockholm). Kyrkja er enkel, det er vanleg kvardagsmesse med ein førti, femti personar. Den svenske salmen kling like vakkert som i domkyrja i si tid, organisten er den same, han konverterte i 1978 sa han. Alt er mindre storslagent enn på “kyrkodagarne”, men eg ser at eg i grunnen er mellom dei som fekk halde fram det eg trudde på- og søkte då. Den vegen eg då hadde valt, førte meg hit. Eg merka ei stor takksemd, like stor som sorga i domen.  Kanskje difor kunne sorga også ha plass for takksemd for alt det eg fekk i aKF!

Det gode såkornet blir sådd – og renn ofte opp annleis- og på andre stader enn vi ventar.

I ettermddag er det tilbake til Oslo. Arbeidet held fram. Meir blogging etterkvart.

carpe diem: kunst, sol og sunnmøre

“Du veit viss du vil noke – og viss du har bruk for å tenkje på det, vil du eigentleg ikkje” – sa sunnmørsgründaren til dotra som skulle ta over skipsverftet. Ho sa ja, på rappen, ho ville!  Far min, Kåre Haram, hadde også denne sunnmørske viljen; ikkje til å selje seg sjølv og kunsten sin, men til å måle, til å søkje det maksimale. I dag har eg og syskena mine vore med på lanseringa av boka som eg alt har blogga litt om. Det blei ei både fagleg kyndig og estetisk svært vakker bok. Skriven av kunsthistorikaren Eva Furseh, med føreord av professor Gunnar Danbolt.  Samtidig vart “Kåre Haram-prisen oppretta”, for yngre kunstnarar  frå Haram, innan biletkunst, litteratur, musikk, film og drama.

Same stille, vakre haustvêret har det vore; gyldne dagar heime. I morgon tidleg er det bussen til Åndalsnes og toger til Oslo. Vi bloggast!

carpe diem: frå den ene lanseringa til den andre

Litt hutrande her eg sit, ved eit trebord utanfor kafé med nett, på Sjøholt på Sunnmøre. Ventar på buss innover mot Stranda. Som ofte før.  Tog til Åndalsnes frå Oslo i dag tidleg, buss hit, og vidare. Burde få meg breiband-modem så eg kan vere på nett overalt, men litt av sjarmen er å finne connection her og der.

Usannsynleg vakkert haustvêr. Blakke bøar, stille fjordar, fjell med tynn nøsnø frå toppen og med i liene. Beitande sauer, utplaserte ulldottar. Godvêret byrja ved Otta, og også Gudbrandsdalen er ei openberring ein dag som i dag. Og Romsdalen – med kaskadar av sol over svartkvite, raggete tindar mot grøn mark og grønblå elv, Rauma, i dalbotnen!

I går kveld var det altså boklansering på Litteraturhuset i Oslo.  Med 150 menneske stua inn i den altfor lille salen. Flying start fpr Efrem – forlag med profil og ein artig stall av skribentar I morgon drar eg ut til Haram, til Brattvåg, då gjeld det ei anna bok. Meir om det. No kjem bussen straks.

Carpe diem: klosterrydding, boklanseringar, reiser…

Puh! Hektiske dagar på klosteret, stadig pga priorskiftet. Slike høve kan også nyttast til praktiske krafttak: Radikal rydding i kott og bakrom, i verkstad og uthus. Saman med subprior fr Jon Atle  og friviljuge hjelparar har vi fått pussa opp portnarrommet (resepsjonen), innretta klosterkontor, nyinnreidd kapitelsalen; køyrt bort kubikkmetervis med skrot. Fint er det blitt! No står meir ”indre ting” for døra.

Dette har teke tid, men no er vi gjennom flaskehalsen.

Så må det nemnast at boka som nyleg kom (essaysamlinga ”Tre florentinarar”) skal lanserast på Litteraturhuset her i Oslo i morgon, onsdag, kl 19. Eskil  Skjeldals: ”Den svake Gud” og Kjell A Nyhus’: ”U Allminnelig” (om Jon Fosses dikting) skal også sleppast. Underteikna blir intervjua om Gud og om boka av Morgonbladredaktøren Alf van der Hagen. Kom, det kan bli artig! Sjekk linken: http://www.litteraturhuset.no/program/2009/10/gud.html

Torsdag reiser eg til Sunnmøre, der ei annan bok skal feirast; den nyutkomne kunst- og biografiboka om far min, Kåre Haram. Det skjer laurdag, i Haram kulturhus. Ein ”Kåre Haram Kulturpris” skal også sjøsetjast. Eg er tilbake her sundag – for så å måtte dra til Uppsala på eit møte for teologar og katolsk teologiundervising i Noreg og Sverige. Eg drar saman med MF-professor (og katoikk) Øystein Lund; som kanskje nokon veit, underviser eg sjølv ved MF på dei katolske studiane der. Retur frå Upsala tysdag – og så blir eg ved basen, Får sjå korleis det går med bloggen undervegs.  Men noko blir det.

Må eg også få nemne det store intervjuet med Hans Fredrik Dahl, om tru, konversjon, kukturradikalisme etc, i siste nr av Morgenbladet, ved Alf v d Hagen? Fire samanhengande sider med tett innhald; hurra for bladet som vågar å trykke skikkeleg lange artiklar ! Nye tider, både på den éine og den andre måten. Glad eg lever no!

officium: Onsdag, 29. vike i det allmenne året, Ester 4 (matutin)

”Så gjekk han ut i byen og skreik og jamra høgt og sårt” (v 1)

Mordekai hadde fått vite om Hamans planar om at heile den jødiske folkesetnaden i landet – ikkje få – skulle drepast på éin dag. Holocaust. Då er det ingen ting å seie. Ingen ting å forklare. Når alt styrtar saman i det meiningslause. Då står berre skriket att. Klagen.

Vi har mist den krasse, offentlege klagen. Å skrike og jamre på gata – det er eit kulturutrykk som ikkje kan bli borte utan at noko av det menneskelege i samfunnet blir borte.

Mennesket har lov å vere offentleg fortvila. Det tragiske og vonde angår alle.

officium: Måndag, 29. vike i det allmenne året, Ester 3 (matutin)

”Men Mordekai fall ikkje på kne og bøygde seg ikkje til jorda for han” (v 2b)

For kven? For Haman, den øvste embetsmannen til persarkongen. Mordekai var trufast mot Israles Gud også i eksilet der han var saman med mange andre av folket sitt. Berre Gud er Gud.

Jødefolket vart i sin diaspora eit folk mellom folka, ein kultur i kulturen; djupt involverte der dei måtte slå seg ned, men samstundes ein motkultur. Motkultur er ikkje å vere sekt, er ikkje å isolere seg. Motkultur påverkar.

Motkultur er å risikere noko, kanskje livet.

officium: laurdag, 29. vike i det allmenne året, Malakia 3-4(matutin)

” Men for dykk som har age for mitt namn, skal rettferdssola renna med lækjedom under sine venger” (4,2)

Dette ordet er sjølv som ei solrenning. Som ei ørn, som ein engel; ein berar av lækjedom for alt det som har blitt sjukt og skadd i livet ditt, i kyrkja, i verda, i skaparverket.

Gud sender dette for deira skuld som har age for namnet hans. I Malakia-boka handlar det om å gje det beste til Gud i gudsteneste og offer. Ikkje ringeakt liturgien, ikkje tenk at det berre er moralen som tél! Gud vil bli elska og tilbeden for si eiga skuld. Så fjernt for alle som ikkje vil sløse nardussalve eller noko som helst dyrebart og vakkert  av kjærleik til Gud! Kjipe menneske og kjip religion.

Kom med det beste du har, med brødet og vinen, med røykjelsen og rørslene, med fargane og bileta, med songen og spelet, med jubelen og med tårene! Solrenning og lækjedom ventar deg.

poetica: Rainer Maria Rilke: Haustdag

Hausten er poetisk. For tre år sidan omsette eg dette diket – og innvier hausten både med originalen og med omsetjinga…

HERBSTTAG

Herr: es ist Zeit. Der Sommer war sehr gross.
Leg deinen Schatten auf die Sonnenuhren,
und auf den Fluren lass die Winde los.

Befiehl den letzten Früchten voll zu sein;
gib ihnen noch zwei südlichere Tage,
dränge sie zur Vollendung hin und jage
die letzte Süsse in den schweren Wein.

Wer jetzt kein Haus hat, baut sich keines mehr.
Wer jetzt allein ist, wird es lange bleiben,
wird wachen, lesen, lange Briefe schreiben
und wird in den Alleen hin und her
unruhig wandern, wenn die Blätter treiben.

HAUSTDAG

Gud: Timen kom. Ein storslått sumar svann.
Legg skuggen din på solur-talet;
send vindar svale over eng og land.

Byd at den seine frukt av fullnad skin
og gjev oss endå nokre sydlandsdagar,
før di fullending fram, som jagar
den siste søtleik til den tunge vin.

Den hus ei har, kan huslaus bu i fred,
den einsam er, skal lenge einsam sviva,
skal vaka, lesa, lange brevblad skriva,
skal i alléar ganga opp og ned
og rastlaus lata lauvet fly og driva.

nota bene: Slik skal det gjerast!

I går, sundag, hadde eg messa her i klosterkyrkja klokka ni. Ein sjeldan gong skal eg korkje preike her ved høgmessa eller vere ein annan stad på helgeoppdrag.

Så eg tok det som ein ekumenisk dag og gjekk til den lutherske grannekyrkja, Uranienborg. Det skulle vere konfirmantpresentasjon, viste det seg, og med ulike ”spesialgudstenester” i smerteleg minne, blei eg litt sett ut då eg såg programmet.  Kvifor ikkje rett og slett ei vanleg høgmesse utan påfunn?

Og så blei det nettopp det, med konfirmantpresentasjonen lagt inn,  fint og smidig! Presten, Knut Tveitereid, presiderte på ein verdig og samtidig relaxed måte. Preika var kort og tydleg, forbønene presise, med forbønsemna tydeleg og greitt lesne av konfirmantar med presten som leiar av bøna slik det skal vere; tekstlesing ved konfirmantane var også tydleg og etter boka utan noko fuss. Nattverdfeiring med innleiande offertorium (at ein samlar inn takkofferet under salmen før nattverden/offertoriesalmen), prefasjon og nattverdbøn etter boka, kontinuerleg kommunion – og ikkje minst: nydeleg liturgisk spel av organisten, god og diskret forsongargruppe i tillegg til eit gjestande – og framifrå – ungdomskor frå Auferstheungskirche i Essen, Tyskland! Til overmål oppførte konfirmantane seg eksemplarisk – og det viste seg at det er heilt unaudsynleg å kutte nattverdfeiringa fordi det er konfirmantar og fylgje tilstades. Dei unge deltok i altargangen på ein verdig og fin måte. Godt instruerte, etter alt å døme. Her har ein jobba med sakene!

Kvifor kan ikkje liturgikommisjonen i DNK berre ta utgangspunkt i slik Uranienborg feirar sundagshøgmessa? Litt liturgisk ”pen i tøyet” er sjølsagt ei gudsteneste på Vestkanten, men lokal koloritt er OK.

Moral: Dette er DNK på sitt beste. Der fullstendige høgmessa som sjølvsagt  sentrum for trusliv og kyrkjeliv. Gratulererer!

officium: måndag, 28. vike i det allmenne året, Haggai 2,10-22 (matutin)

”Frå i dag vil eg velsigna” (v 19b)

Sola treff akkurat tårnet på klosterkyrkja her. Det lyser mot den grå kyrkja som endå ligg i skuggen. Den digre trekrona som ragar opp over hagen, skin også, i sterkt grønt med gule islett. Lysande haust.  Gud held alt i si hand. Når året hallar, er eit nytt i ferd med å opne seg. ”Frå i dag vil eg velsigna”.

For meg personleg er denne dagen ein liten merkjedag. Nye oppgåver som skal takast fatt i. Stundom fell orda frå Gud som ei sol inn i livet vårt. Når vi treng det.

Ikkje som ein billeg garanti, men som eit ljos å fylgje. Dersom vi vågar.

officium: Laurdag, 27. vike i det allmenne året, 1 Tim 6,1-21

”Den einaste som er udøyeleg og som bur i eit ljos der ingen kan koma” (v 16)

Det er Gud. Kvifor syner han seg ikkje, kvifor kan han ikkje demonstrere sin eksistens for oss, éin gong for alle?

Mange spør slik i dag, som til alle tider. Uansett vil det vere noko utilgjengeleg med Gud. Noko som alltid skaper fleire spørjeteikn enn utropsteikn. Hans spor og hans gjerningar kan vi sjå. Dersom vi vil sjå.

Gud ”finst” ikkje på same måte som oss, som alt anna som finst. Han er den djupaste grunnen til at noko finst i det heile. ”Han som inkje menneske har sett eller kan sjå” (v 16).

Du kan fornekte han – eller du kan seie: ”Han skal ha ære og evig makt! Amen (ib.).

officium: Torsdag, 27. vike i det allmenne året, 1 Tim 6,1-10 (matutin)

”Kjærleik til pengar er ei rot til alt vondt” (v 10)

Pengar er ikkje nøytrale. Dei er eit symbol på materielle verdiar. Dei symboliserer – samanfattar – vår evne til å skaffe oss godar. Fordi pengane er eit slikt ”teikn”, apellerer dei til oss. Med pengar kjenner vi oss sterke, utan pengar blir vi kraftlause. Denne makta og tryggleiken i pengar og gods kallar Bibelen mammon; ei åndeleg makt, ein Gud.

Pengar kan brukast rett, som eit hjelpemiddel for menneskeleg utveksling av varer og tenester til det felles beste. Kommersialitet tyder nettopp deling, utveksling, fellesskap. Handel og økonomi er meint å vere eit uttrykk for den menneskelege fellesskapen.  Men det krev integritet, sjølvtøyming og ei forankring i verkelege verdiar.

Elles tek pengane styringa over oss.  ”Drivne av pengehug har mange fare vilt og er komne bort frå trua”, seier apostelen (v 10). Ikkje minst i vårt samfunn, vil eg leggje til.

carpe diem: Heim frå Mariaholm

Tilbake frå Mariaholm og prestemøte. Tysdag tjukna det til med regn, men til gjengjeld var det skinande fint i går og i dag. Endeleg fann eg meg ein turveg i ope landskap ikkje langt frå leirstaden. Tidlegare har eg berre funne vegar i mørke granskogar og i brattlendet ned mot Øyern.

Så viste det seg at eg kunne gå utover markene frå Mørk gard, sørover ein smal grusveg midt gjennom kornåkrane, ut mot andre gardar som låg som øyar i åkerhavet; tette tun med vakre hus og driftsbygningar. I bakgrunnen er alt innramma av høg lauvskog og balndingsskog, med mørkegrønt, ljosare grønt og flammande gult. Himmelen over, vid og blå og haustskarp.  Der eg gjekk, bøygd mot den ganske friske vinden, med kappa flagrande rundt føtene, kjende eg meg nesten flytt tilbake til eit nordfransk område, landskapet i Artois, Bernanos-landet. Der gjekk den svarte og skrinne landsbypresten hans og bauta seg fram i regn og sol og leirjord. Med kvitkalka landsbyar som skulle visiterast.

I dag tidleg var det ein raud soloppgang over Øyern; heile leirstaden og kapellet vender mot aust med utsyn over innsjøen og bygdene og åsane på den andre sida. Austsida. Bygdene og skogane inn mot Sverige.

Professor og studieleiar ved Menighetsfaklutet (MF )hadde ein heil dag med førlesingar for prestane; ein teologisk fagdag om Bibelen. Det var svært positivt. Han blei nyleg katolikk og det er interessant å merkje seg at det no på mange måtar er ein  ny generasjon konvertittar som gjer seg gjeldande. Folk med aktv bakgrunn i norsk-kyrkjelege miljø. MF tilbyr no studiar også i katolsk teologi, i samarbeid m  a med universitetet åt dominikanarane i Roma, Angelicum (der eg oppheldt meg i fjor vår). Dei norske katolske prestestudentane/seminaristane, tek deler av sine studiar ved MF.

Mykje av det beste i den norske, kyrkjelege og kristne kulturen også frå tida etter reformasjonen, blir no med inn i den katolske kyrkja. Der det høyrer heime.

officium: torsdag, 27. vike i det allmenne året, 1 Tim 5,3 – 25 (matutin)

”… at dei har brote den lovnaden dei fyrst gav om truskap” (v 12)

Det innvigde livet, friteke frå dei vanlege oppgåvene i heim og arbeidsliv, finn vi alt i Det nye testamentet, i urkyrkja og apostelkyrkja. Vi finn det, som her, som ein særleg stand og ei særleg teneste i kyrkja: Enkjene – som avla ein lovnad om truskap i  denne livsforma. Ikkje fordi famile, ekteskap og arbeid er noko negativt, men fordi eit friare liv er eit teikn på den komande verda og ei kjelde til fordjuping og bøn for heile kyrkja.

Som ”dei stille i landet”, som Simeon og Anna Fanuelsdotter, skulle enkjene leve ”i bøn og påkalling dag og natt” (v5).

Her skimtar vi også nokre av røtene til klosterlivet.

officium: onsdag, 27. vike i det allmenne året, 1 Tim 4,1 – 5,2 (matutin)

”Alt Gud har skapt, er godt” (v 4).

Dette er eit dogme, ei trussetning, ei erklæring, ei avgjerande sanning. Ja, ho ligg i botnen for heile den kristne trua. Dei tidlegaste og mest intense vranglærene gjekk nettopp ut på å fornekte at materien og det naturlege livet var godt.

Å fornekte skaparverket, er å fornekte Skaparen. Vi skal ikkje vere redde for kroppen, for seksualiteten, for kulturen, for politikken, for kjenslene, for livet.  Alt kan misbrukast, og det skjer, men det er godt i seg sjølv, som skapt av Gud. Gud stadfester dette ved å bli menneske, ikle seg skapningen, forløyse han og lyfte han opp.

Fornektar vi skaparverket, fornektar vi Kristus, komen i kjøt, oppstoda av lekamen og heile det sakramentale livet i kyrkja.

Skaparen og Frelsaren er den same.