homiletica: 5. sundag i det allm. året, 7/2-10, St Dominikus krk, Luk 5,1-11

Kjære brør og systre!

Forteljinga vi høyrer i Evangeliet i dag, om Peters fiskefangst og kallet han får til å bli menneskefiskar, er ei typisk, bibelsk kallsforteljing. Den som blir kalla, får eit overveldande møte med Gud. Kallet blir formidla gjennom ein teofani, ei Guds-openberring.

Vi høyrde det i den fyrste lesnaden; om Jesaja  som såg inn i det himmelske templet, som høyrer serafropet:

”Hellig, hellig, hellig er Herren, Hærskarenens Gud. All jorden er full av hans herlghet. Boltene i ristet i dørstokkene når ropet runget og huset ble fylt med røk. Da sa jeg: ’Ve meg! Det er ute med meg’ ”. Akkurat som Peter der han fell på kne på stranda og bryt ut: ”Gå bort fra meg, Herre, synder som jeg er”. Så får begge kallet. Jesaja høyrer orda: ”Din skyld er tatt bort, din synd er sonet…. Hvem skal jeg sende og hvem vil gå for oss?”, og Jesaja svarar: ”Se, her er jeg. Send meg!” Slik Peter får høyre det: ”Frykt ikke! Fra nå av skal du fange mennesker”.

Eller som Paulus ved Damaskus: Brått lyser det guddomlege ljoset opp rundt han, han blir slått til jorda, blenda og overvelda. Det er Jesus, HERREN sjølv, og han høyrer røysta: ”Saul, Saul, kvfor forfylgjer du meg? Det vert hardt for deg å stampa mot brodden. Men reis deg opp og stå på føtene dine” (Apgj 26, 12ff) – så får han kallet:  ”Eg har synt meg for deg fordi eg har kåra deg til vitne”. Han blir den store apostelen for folkeslaga.

Eller tenk tilbake på Moses. På flukt frå farao, så å seie asylsøkjar i Midjan, ute og gjeter i ørknenen. Då flammar klungeren opp rett fram for han og igjen høyrest røysta: ” ’Moses, Moses!… Kom ikkje nærare! Ta av deg skorne! For staden du står på er heilag jord… Eg er Gud åt far din, Abrahams Gud og Isaks Gud og Jakobs Gud’. Då løynde Moses andletet; for han våga ikkje å sjå på Gud”.  Slik fær han sitt oppdrag, fyrst redd og nølande, så sterk og urokkeleg; å føre folket sitt frå trelldom til fridom, frå Egypt til Kanaan.

Det som vibrerer under alle desse Guds-møta er den bibelske tanken at ”ingen kan sjå Gud og leve”. Gud sprengjer alle rammer, også rammene for vårt liv. Heilt til han seier: -Ver ikkje redd; eg treng deg, eg elskar deg, eg kallar deg, eg sender deg. Reis deg, stå på føtene dine. Frå no av skal du fange menneske, frå no av skal du tale mine ord, frå no av er du min ven, min fortrulege!

Brør og systre! Vi treng alle eit møte med Den levande Gud, vi treng ei røynsle av det numinøse, det overveldande, det heilage, det som får  grunnen til å skjelve under oss. Slik har all dei heilage gjennom tidene opplevd det, på sin måte; at Gud ikkje er ein pusekatt, eit husdyr, men ”mysterium tremendum et fascinosum” – eit mysterium som både er fryktinngytande og fascinerande. Vi treng er erfaring av ”ærefrykt”, av ærefrykt for livet, slik Albert Schweitzer sa det, og av ”ærefrykt” for han som har skapt livet, for Gud.

Vi treng å å sjå Kristus, Herren, slik han faktisk er no, i den usynlege verda, i himlen; han er stadig Gud og menneske, men han har lagt av tenarskapnaden og fornedringa som han bar under sitt jordeliv. Vi treng å sjå han slik Johannes apostel såg han i sitt syn på Patmos på Herrens dag: Herren, Menneskesonen, ”kledd i fotsid kappe og med eit gullbelte under bringa. Hovudet og håret hans var kvitt som kvit ull eller som snø, og augo som logande eld… I si høgre hand hadde han sju stjerner, og or munnen hans gjekk det ut eit kvasst, tvieggja sverd. Andletet var som sola når ho skin i all si kraft. ” (Op 1,12ff). Han såg den levande, han som er Alfa og Omega, den fyrste og den siste.

Det er denne Jesus Kristus som er usynleg nærverande i vår midte i messa, i evkaristien. Det er difor vi syng med serafane: Sanctus, sanctus, sanctus! Det er difor vi hyller han med røykjelse. Det er denne Kristus som er nærverande i hostien og i kalken, som løyner seg i tabernaklet; det er difor vi bøyer kne, og bøyer oss djupt. For han som ein dag alle kne skal bøye seg for, han som har fått namnet over alle namn.

Bror og syster! Korleis gjekk det med respekten og agen for Gud i livet vårt?  Det som skaper kall til klosterliv, til presteteneste, til kristent liv? Det som får menneske til å seie: -Her er eg, send meg. Det som skaper eit nytt ”frå no av” i livet ditt.

Alt dette blir borte når religionen blir borgarleggjort. Når gudstenesta liknar meir og mer på kyrkjekaffien. La oss våge å leggje ut på djupet i trua vår. Vi har all grunn til respekt, til ”ærefrykt”, men vi kan seie:

Han brukte Moses, han brukte Peter, han brukte Paulus, han brukte store syndarar. Han kan bruke meg!

I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande.

officium: tysdag, 5. vike i det allmenne året, Gal 1,13-2,10 (matutin)

“Vi skulle berre hugsa på dei fattige, og det har vi alltid gjort” (2,10)

Dette er ein passus som mange bibellesarar går fort forbi. Det er så uvant og uventa i ein tekst som handlar om frelse, om rettferdiggjering – om “åndelege ting”. Det er fordi vi har eit for snevert syn på frelsa. Rettferdiggjeringa av tru – som er eit hovudtema også i Galatarbrevet – handlar også om fellesskap; den nye fellesskapen mellom jødar og heidningar, mellom Gud og menneske. Kyrkja, det nystestamentlege Guds-folket, omfattar alle i kjærleikens einskap.

Difor har dei truande ansvar for kvarandre, også sosialt. Diakonien er ein del av evangeliet.

officium: måndag, 5. vike i det allmenne året, Galatarane 1,1-12 (matutin)

“Han som gav seg sjølv i døden for våre synder, så han kunne fria oss ut frå den noverade vonde verda” (v 4)

Frå fyrste stund, som her, i Galatarbrevets fyrste liner, forkynner Paulus Kristi soningsdød. Den er eit gjennomgripande oppgjer med dei kreftene som avgjer lagnanden til verda: Døden, djevelen og konfrontasjonen med Guds indignasjon på grunn av synda. Ved slutten av historia ventar det eit endeleg oppgjer mellom desse maktene. Frelse er å bli fridd ut i den krisa og domen som då kjem over den noverande verda. Frelsa er eskatologisk; denne verda er datostempla, ei ny verd er i emning.

Mange meiner at det berre er når ein har fokus på verda slik ho er, på denne tidsalderen, dette sæculum, at vi kan påverke i god retning. Men det er i røynda tvert om.  Det er når denne verda, med heile sitt grep på menneska, ikkje er vår forankring, at vi kan endre henne – som teikn på den nyskapinga som skal kome.

Officium: laurdag, 4. vike i det allmenne året, 2 Tess 3 (matutin)

“Herren har gjeve oss den tillit til dykk at de gjer og kjem til å gjera det vi byd dykk” (v 4)

Her talar Herrens apostel. I dei nytestamentleg skriftene ser vi tydeleg at det fanst ein apostolisk autoritet i kyrkja. Dei truande er brør, men Kristi mynde som hyrding og lærar blir vidareført gjennom apostlane. Om urkyrkja i Jerusalem står det at ho frå dag éin, som er pinsedagen, heldt trutt fast ved undervisinga åt apostlane (Apgj 2,42). Apostlane ikkje berre tala og lærte, dei styrde kyrkja, gav påbod og rettleiing. Dei såg til at tru og liv var i samsvar med Kristi ord; dei var tilsynsmenn, episkopoi (gresk), dei fyrste biskopane i kyrkja.

Utan apostolisk autoritet, vidareført i det universelle episkopatet, hierarkiet, fell kyrkja frå kvarandre i sekter og skisma, både i tru og liv. Ein kropp har kjøt og blod, sener, musklar og nervar – men også ein beinbygnad som held kroppen samla, oppreist og rørleg.

officium: torsdag, 4. vike i det allmenne året, 2 tess 2 (matutin)

“Den Lovlause…han som opphøgjer seg over alt det som menneske kallar gud og tilbed” (v 4)

Den Lovlause er den same som Antikrist. Den fortetta motstanden mot alt guddomleg. Paulus reknar med at det i alle menneske er ein innsikt og eit medvit om det guddomlege, om at verda og livet er forankra i ein høgare vilje, i ei høgare verd; ei aning av at Gud finst, kva namn han enn får i ulike religionar og tradisjonar.

Når verda og det menneskelege samfunnet kollektivt fornektar og framandgjer seg frå sjølve tanken på ein åndeleg røyndom og på Gud, har mennesket verkeleg stilt seg på berr bakke og opna seg for tomleiken.  Då kan alt hende.  Då gjenstår den direkte konfrontasjonen mellom Gud og Motstandaren.

officium: onsdag, 4. vike i det allmenne året, 1 Tess 5 (matutin)

“Lat oss ikkje sova som dei andre, men vaka og vera edrue” (v 6)

Vaka, vigilien, er ei grunnform i truslivet, både i Det gamle testamentet og i kyrkja. Ur-vaka er Israels vakenatt ved utgangen frå Egypt, sjølve Påskenatta. Å vake er å vere budd. Konsentrert. Fokusert.  Jesus var often vaken i bøn, likeeins apostlane. I oldkyrkja heldt ein fast på dei faste bønetidene frå jødedomen og natta var, ikkje minst, bønetid. Ektefolk skulle stå opp  ved midtnattstid og halde bøn; for: “Midt på natta høyrdest eit rop: ‘Brudgomen kjem! Gå og møt han” (Matt 25,6). Bønevaka høyrer med til det eskatologiske medvitet i kyrkja; ho veit at denne tida snart er ute, snart bryt den nye tida gjennom.

I klosterlivet høyrer nattbøna med på ein avgjerande måte, sjølv om denne asketiske praksisen har vorte svekka etter mange av reformane på seksti-syttitalet. Eg er sikker på at det vil kome tilbake. Natta er ein kamp-plass og ei kamptid. Då er demonane ute. Og natta er den stille, djupe tida; Guds mørkre og Guds ljos.

Aldri er han nær som då. Vake og bøn er tvillingar.

officium: måndag, 4. vike i det allmenne året, 1 tess 2,13-,13 (matutin)

“Dei hindra oss i å tala til heidningane, så dei kan verta frelste” (2,16)

“Dei” er  her,  i Pauli munn,  dei jødiske leiarane og deira tilhengarar. Sjølv om han nyttar ordet “jødane”,  veit vi at det ikkje er heile folket det er tale om. Jesus var sjølv jøde, og alle apostlane, ja, Paulus sjølv.  Hadde kyrkja gjennom tidenene halde fast på dette, ville ikkje antisemittismen kunne spreie sin kreftsjukdom som han har gjort.

Den kristne trua betonar det universelle i Guds frelsesplan, slik vi finn det hele vegen i Det gamle testamentet, som ei stigande sol fram mot Den nye pakta. Messias er Frelsar og Herre for heile verda; for heidningane, for folkeslaga . Han er Redemptor Gentium, Folkefrelsaren.

Frelsa kjem frå jødane (Joh 4,22), men ho skal forkynnast “for alle menneske” (Mark 16,15).

homiletica: 4. sundag i det allmenne året, 31. jan-10, St dominikus krk, Luk 4,21-30

Kjære brør og systre!

I dag møter vi Herren som predikant i synagoga i Nasaret. Han har har nettopp vendt tilbake til byane etter prøvinga i ørkenen, etter møtet med Freistaren, med Fienden. Hans offentlege forkynning og verksemd tek til. No drar han gjennom Galilea, gjennom heimlandet sitt.  Midt i synagogegudstenesta ropar han ut, med orda frå profeten Jesjas bok:

Herrens Ande er over meg, for han har salva meg til å forkynna ein gledesbodskap for fattige. Han har sendt meg for å ropa ut at fangar skal få fridom og at blinde skal få sjå og løysa dei trælka or tvang og ropa ut eit nådeår frå Herren!  (Luk 4,18f).

No er han her; Messias, Den salva, Guds apostel, Guds utsending: Profeten og kongen, full av kraft, full av mynde.

Og orda vekkjer gjenklang, undring og beundring; folket i Nasaret kjenner makta og utfordringa  i hans tale. Men så kjem reaksjonen: -Men dette er jo Josefs sønn?  Underforstått: Han må ikkje ”kome her og kome her”!. Vi treng ikkje å gjere bot, vi kjenner familien, han kan passe sine eigne saker, vi treng ikkje å bli belærte, vi treng kkje å gjere bot, her er alt Ok, i alle fall like Ok som andre plassar. Vi er då vel ikkje verre ennn andre!

Jesus merkar denne brodden i spørsmålet deira – og han gjer det motsette av det vi lett tenkjer; at han skulle ha kome dei møte, jekka seg ned, prøvd å forhandle, å forklare. Men nei; han trappar opp konflikten, eller rettare sagt: Han avslører konflikten. Han triggar, han utfordrar. Han opptrere som profet, slik vi høyrde det i den fyrste lesinga:

Du skal spenne beltet om livet og stå frem og tale til dem alt det jeg befaler deg. Du skal ikke være redd for dem, ellers vil  jeg gjøre deg redd for dem… De skal stride  mot deg, men ikke vinne, for jeg vil være med deg og berge deg, lyder ordet fra Herren.

Han syner at Gud har rett mot folket; at Guds tale og Guds teikn og under berre kan takast i mot der det er tru og eit ope sinn. Her er det ikkje slagordet ”kunden har alltid rett” som rår. Der menneske ikkje vil, kjem heller ikkje Gud noko veg, Gud er ikkje til sals. Han lar seg ikkje presse, han lar seg ikkje prute med.

Brør og systre! Kor annleis er ikkje ofte dei truande si haldning i den situasjonen vi lever i? Vi har late oss drive på defensiven. Ved den minste motstand går vi i dekning. Vi blir lett flaue på kyrkja og trua sine vegner; ja, på Guds vegner. Våre eigne synder skal vi  ikkje forsvare, men trua skal vi forsvare. Som kristtrugne er vi døypte og ferma til å vere apostlar, til å vere kongar, prestar og profetar. Vi skulle aktivt føre Gud og hans Kristus, hans Messias, på tale. Vi skulle føre Gud tilbake til ei verd som har fortrengt og forkasta han. Vi har eit apologetisk kall, eit kall til frimodig trusforsvar – ikkje negativt og foruretta, men med spenst og alvor og glede.

-For våre stridsvåpen er ikkje jordiske, seier apostelen, men Guds kraft er verksam i dei, så vi kan leggje festningar i grus. Vi riv ned tankebyggnngar og alt stort og stolt som reiser seg mot kunnskapen om Gud, og tek kvar tanke til fange i lydnad mot Kristus (2 Kor 10,4).

Som katolske kristne har vi eit tydeleg forbilde i vår eigen Sigrid Undset, lekdominiknarinne; stor forfattarinne, men også ein modig og aktiv apologet.

–

Det hardna til rundt Jesus. Nasarearane avviste han; dei dreiv han ut av synagoga, ut på ein fjellskrent for å styrte han utfor, for å bli av med han.  Men han går tvers gjennom gjennom mengda;  ”midt gjennom skaren”, og drar bort, for aldri å kome tilbake.  Alle vik unna for hans kongelege stordom, for  hans guddomlege mynde, for hans usynlege, men merkbare integritet.

Det er denne integriteten som også gjev oss og våre ord overtydingskraft. Den hl Dominikus, vår far, og hans første preikebrør skjøna at dei måtte forkynne (verba et vita) ”med ord og med liv”, med tomme hender, vandrande til fots, i tale og i samtale. Og kanskje med denne songen frå salmane inni seg:

Du Herre, er mitt håp, min støtte fra ungdommen av… Min munn skal forkynne din pris, hele dagen din frelse!

I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande. Amen.

officium: fredag, 3. vike i det allmenne året, 5 Mos 31,1-15 (matutin)

“…då skal denne lova lesast opp for heile Israel” (v 11)

Moselova skulle lesast for alt folket, små og store, under lauvhyttehøgtida. Heilage tekster, lesne opp for den gudstenestefeirande forsamlinga – det er ein del av arven vi har frå Israel.  Opplesinga er informativ, særleg i ein epoke då andre kommunikasjonsmåtar ikkje var tilgjengelege; dei fleste kunne ikkje lese, men alle kunne høyre. Opplesinga er pedagogisk: Lær dette! Opplesinga er moralsk: Gjer dette! Opplesinga er anamnetisk, påminnande: Hugs dette, hugs at slik handla Herren, slik er Gud, slik handlar han alltid.

Men ikkje minst er opplesinga liturgisk: Gled dykk over dette! Det er gleda og alvoret i høgtidsfeiringa som dannar sjølve rommet og atmosfæren for det du høyrer. Orda skal høyrast, men også feirast, mottakast som levande ord, ord som Gud er tilstades i, no, når vi høyrer dei.

officium: festen for den hl Thomas Aquinas, Sirak 39, 1-14 (matutin)

“Tidleg om morgonen står han opp for å søkja Herren”

Dette verset er ein del av ei lengre skildring og hylling av den skriftlærde, av teologen; han “som kan vigje seg heilt til å granska lova åt Den Høgste”. Ein slik vismann og teolog var den hl Thomas. Han var lærd, han granska, han skreiv, han tala. Men han ba også. Han tilhøyrde Preikebror-ordenen, dominikanarordenen; på den tida sett som drastisk radikal med sin strenge askese og sine krav til studiar og kontemplativt liv – eit dårleg val for ein som ville gjere karriere, slik Thomas’ høgadelege familie forventa.

Som preikebror hadde han valt eit liv i studiar, men òg eit liv i bøn. Teologi som ikkje er født i bøn, er ikkje verkeleg teologi. For teologi er å “lære om Gud”, men også “å vere lært av Gud”.

officium: onsdag, 3. vike idet allmenne året, 5 Mos 29 (matutin)

“Det dulde høyrer Herren, vår Gud til; men det som er openberra, gjeld for oss og våre born til evig tid, så vi kan halda alle boda i denne lova” (v 29)

Moses står på Moabsletta med folket samla “framfor Herren” (v 10);  Sinai-pakta skal fornyast – for den generasjonen som dro ut frå Egypt, for dei som kom til undervegs og for dei som skal kome i framtida. Israels Gud er veldig, ufatteleg, heilag – korleis skal vi forhalde oss til slike høgder og slike avgrunnar? Slik kunne tvil og innvendingar dukke opp.

Vi kan ikkje kjenne Gud i hans utilgjengelege vesen, anna enn i skuggar og glimt. Men han har opneberra seg. Han har tala. Han har peika ut ein veg å gå på. Der kjem vi fram, der kan vi møte han.

Guds velde skal vi vite om. Og tilbe. Guds tale skal vi høyre. Og etterleve.

officium: måndag, 3. vike i det allmenne året 5 Mos 26 (matutin)

“No kjem eg med fyrstegrøda av det eg har  avla på den jord du gav meg” (v 10)

Dette kapitlet er ein liturgisk tekst, med rubrikkar og med ord som skal utalast for Herrens åsyn. Det er ein evkaristisk liturgi, eit takkoffer.  Når israelitten takka, sanna han at heile hans liv var ei gåve. Å gje, er å ta i mot.  I takkseeinga ligg også oppsummeringa og påminninga om hans paktsttruskap: “Eg har vore lydig mot Herren, min Gud og gjort alt det du har sagt meg” (v 13). Det er i pakta Israel mottek livet sitt og framtida si  frå Gud.

Kyrkja held framn å feire dette – i Den heilage messa; der blir livet vårt fornya, som kall og som gåve.

carpe diem: Rudshøgda på veg sør

Sunnmørshelga er over. Alt vel på heimefronten. Starta i 730-tida heimanfrå, med ferje over fjorden og kurs utover, så over Ørskogfjellett, inn Romsdals-fjordane, opp dalen og bortover Lesja og ned resten av Gudbandsdalen. Kunne køyrt over Stryn-Grotli ferjefritt, men greitt å sleppe høgfjellet i januar.

Lett snøvêr i natt og skyer ned i fjella heime, men nedover dalane lyste det opp. Fint å fare. Rask rast her på Rudshøgda nord for Hamar. No tek eg til med “innflyginga” til kvardagslivet på St Dominikus; førebuingar, samtalar, korrespondanse, styr og stell – men heldigvis også til liturgien og dei stille timane.  Vel heime før messe og vesper i kveld. God willing.

homiletica: sundag 17. jan -10; “Trefoldighetskirken”, Oslo;

Aksjonen “Bøn for Oslo” vart avslutta med ekumenisk gudsteneste i ‘Trefoldighetskirken’ – leia av biskop Ole Christian Kvarme (DNK) og pastor Håkon Fagervik (Pinserørsla). Underteikna var predikant. Tekstane er siterte frå dagens liturgske lesnader…

Kjære brør og systre!

Jesus er på reise gjennom Galliela og Samaria. Her sit han, sliten og tyrst, ved Jakobsbrunnen, ved Sykarsbrunnen.  Her sit han som sjølv er brunnen, han som sjølv er kjelda. Han som seier: ”Den som drikker av det vann jeg vil gi ham, skal aldri mer tørste”!

Jakobsbrunnen – det er patriarkbrunnen. Og dermed eit symbol på heile Guds lange frelseshistorie med sitt folk, det folket som fekk namnet Israel etter sin stamfar Jakob. Her sit Jesus ved den kjelda som flyt fram gjennom  Den gamle pakta; i alle Guds store gjernigar, i alt det som Gud tala gjennom Moses og profetane, alt det som lyser fram frå Dei heilage skriftene. Alt det som er oppfylt nettopp i Jesus Messias, Jesus Kristus., han som sit her som ein ukjent på brunnkanten. Han som sjølv er brunnen. Han sit her, for – som han seier – ”Frelsen kommer fra jødene”.

Kristus, Guds Son, sit ved ein jordisk brunn og ventar. Ventar på at mennesket skal passere, skal dukke opp, skal kome i samtale med han. Brør og systre – vi lever i eit tid der vi også må ha tid til å vente på mennesket. Vi lever i ei tid då mennesket må opne seg for Gud, for Kristus, i fridom, fordi det sjølv begynner å søke han, å samtale med han. Gud kan berre nå inn der mennesket har opna seg, der det er blitt mottakeleg. Avkristna menneske kan ikkje dresserast og  suggererast til å bli truande, til å bli disiplar. Dei må opnast, i samtale med Herren.

Det er mange som er i ferd med å opne seg i dag, i ferd med å kome ut til brunnen. Ikkje alle, men mange; stadig fleire. Spørsmålet, trangen, tørsten, lengten etter det levande vatnet, begynner å melde seg. Folk begynner å våge å setje ord på det. Det er lov å snakke om på ein heilt annan måte enn tidlegare, sjølv om det også vekkjer motstand og skaper konfrontasjon. Det kan vere provoseande, men provokoasjon er  å ”kalle fram”  eit svar, ein respons, eit val!

I Jesus Messias, i Dei heilage skriftene, i heile Guds frelseshistorie, finn menneska det vatnet som åleine kan stille torsten i mennesket:

Det er torsten etter Meining. Det som så lenge har vore tabu. Vi ser det i litteraturen, vi ser det over alt.

Det er torsten etter Tilgjeving, etter legdom for kropp og sjel.

Det er torsten etter eit Oppreist liv, etter eit verdig liv, ja, etter evig liv.

For mennesket kan berre leve opp til sitt fulle verd, sin fulle ’verdighet’, når det ser sitt utgangspunkt og sitt mål i Gud, sin Skapar. Mennesket er Guds bilde, ”lite ringare enn englane skapte han det”, seir salmisten. Derfor er det berre Gud som kan matche mennesket. Som kan stille tørsten i mennesket. Som den hl Augustin seier: ”Gud, du har skapt oss til deg, og vårt hjarta er uroleg til det finn kvile i deg!”

Kanskje må vi gjennom ei krise, både personleg og kulturelt og samfunnsmessig, for å forstå det, for å våge å innrømme det. Kvinna frå Sykar blei konfrontert med si krise; alt det som var usant og uheilt i livet hennar: ”Du har ingen mann, og den du nå har, er ikke din mann” Der snakket du sant”. Bror og syster: Den frelsande krisa er der når du ser at du endeleg må snakke sant, at ”det du nå har”, er ein bløff, for Gud og menneske. Då krakkar betongen du har støypt livet ditt inne i – slik at den mjuke hjarterota kan kome fram, slik at det levande vatnet kan nå inn.

Kjære vener! La oss gå ut og oppsøke han som sit ved brunnen. Skal vi evangelisere verda, evangelisere Oslo, treng vi fyrst sjølve å få sjelesorg, treng vi å skrifte ved brunnen, pne oss for Messias. La oss også gå ut til brunnane i denne verda, i denne byen; der mennska dukkar opp, der dei kan møtast. Alle møteplassar blir brunnar med levande vatn, dersom eit levande kristent menneske sit der. Jesus seier jo: ”Den som drikker av det vann jeg vil gi ham, skal aldri mer tørste. Det vann jeg vil gi ham, skal bli en kilde i ham med vann som veller frem og gir evig liv”!

Hugs også at Gud tyrstar etter mennesket, etter oss! Han sit ved brunnen fordi han er tyrst. Og på krossen ropa han ut: -Eg tyrstar!

Ja, hos profeten Jesaja seier han: ”Av kjærlighet til Sion vil jeg ikke tie, for Jerusalem skyld vil jeg ikke være rolig, før den Rettferdige stråler frem som morgenrøden, før Frelseren flammer som en fakkel! (Jes 6,1f).

Brør og systre: Bønn for Oslo; det er bønn om  dette: At den Rettferdige skal stråle fram, at ”Frelseren flammer som en fakkel” over denne byen, der han lenge har vore i ferd med å blir fortidd, skjult, fortrengd. Difor skal dette vere ei pakt for alle oss som deltek i Bøn for Oslo:

Jeg vil ikke tie om Jesus,

Jeg vil ikke skjule hans navn.

Hvor skulle jeg nekte ham ære

Som allting har gjort til mitt gavn?

I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande. Amen.

carpe diem: Familievisitt

Denne helga er eg på Sunnmøre, på rask visitt hos mor mi som bur på Stranda. Ein tur til Ålesund i dag; avstandane er korte på Sunnmøre; feira vesper og sundagens fyrste messe i Vå r Frue krk, ved  Nørvasundet.

Vêret er fint; sol og nokre få kuldegrader i går, lettskya og mildare i dag. Svært lite snø i fjella her vest denne vinteren, gråe rabbar og svarte hamrar er lett synlege gjennom det tynne og forblåste snødekket. Retur til Oslo måndag

officium: laurdag, 2. vike i det allmenne året, 5 Mos 16 (matutin)

“Rettferd, ja, rettferd skal du jaga etter”  (v 20)

Vi merkar den formanande tonen i 5 Mosebok. Formaning, parenese – det er i Bibelen ikkje ein lyft peikefinger, ei bister mine, ikkje sur moralisering. Både i Det gamle- og Det nye testamentet er formaninga ei tilskunding, ei oppmoding, ei oppmuntring, Med ein alvorleg og inntrengjande tone i seg. Gleda veit alltid at ho ferdas i eit utsett terreng. Konsentrasjon, målmedvit  og innsikt om kva som står på spel, gjev henne nerve og spenst. Herren heiar deg fram.

Summen av det Gud vil med mennesket og med folket sitt, er rettferd. Det omfattar  heile livet, både vårt tilhøve til Gud og til nesten, kropp og sjel, individet og samfunnet, liturgien og politikken.

Rettferd.  Høg himmel, vidt utsyn, stort ansvar for mennesket.  Alt ligg i det ordet.

officium: fredag, 2.vike i det allmenne året, 5 Mos 10,12 – 11,9. 26-28

“Sjå, i dag legg eg framfor dykk velsigning og forbanning” (11,26)

Moses summerer heile sin tale til folket på Moabslettene, hans “bergpreike”, med desse orda. Menneskelivet – både individuelt og kollektivt – lever seg ut i ei av desse to historiane: velsigning eller forbanning.  I det vi gjer, syner det seg før-eller seinare ein raud tråd, ein tendens, ei retning. Velsigninga – der det gode vinn fram, trass i alt det som ser vondt ut. Forbanninga – der det gode glepper trass i at alt ser ut som ein suksess.

Den avgjerande retninga er noko som er lagt fram for oss, ikkje noko vi kan tvingast til. Gud stiller oss på det avgjerande valet. Kvar dag.

officium: onsdag, 2. vike i det allmenne året, 5 mos 7,6-14; 8,1-6 (matutin)

“Han ville syna deg at mennesket ikkje lever berre av brød, men av kvart ord som kjme frå Herrens munn” (8,3)

Nærings- og livskrafta i alt det Gud har gjeve oss til livsopphald, ligg ikkje berre i det fysiske og dem materielle. Guds skapande ord er stadig verksamt også i den materielle verda og held livet oppe. I ei viss tyding, er alt det vi lever av, “sakrament” – formidlarar av liv og velsigning frå Gud.

For heile vår eksistens, kroppsleg, sjeleleg og åndeleg, er Guds ord eit “næringsmiddel”. Mennesket er ein heilskap. Også kroppen treng Gud.

officium: tysdag, vike 2 i det allmenne året, 5 Mos 6,4-25 (matutin)

“Høyr, Israel! Herren din Gud, Herren er éin” (v 4)

Slik byrjar den israelittiske trusvedkjenninga, Shema Israel.  Den grunnleggjande trua på at Gud er éin. Ur-dogmet.

Denne trua, dette dogmet, er ikkje ei abstrakt læresetning, uttenkt av menneske. Det er noko vi mottek; ein bodskap, ei openberring, ei røyst som bed om vår merksemd. Å tru er å lytte. Å lytte er i Bibelen – som vi har sett før -  å lyde, å stille seg open for, å stille seg til disposisjon for. “Tala, Herre, tenaren din høyer!” svara Samuel då han blei vár Herrens røyst i templet.

Du trur som du svarar.

nota bene: Tidleg toleranse

Fyrst publisert i spalten Signert, Klassekampen, 9. jan 2010

Politisk toleranse er noko dei fleste knyter til opplysingstida og etterfylgjande epokar. Før det, var det berre tvang og einsretting som galdt, særleg i ”den mørke mellomalderen”. Slik er gjengs tankegang.

Då har ein truleg ikkje høyrt om Paul Wlodkowic(1370-1435), også kalla Paul av Krakow, rektor for det jaggelonske universitetet i Krakow. Han var jurist, teolog og filosof, utdanna både i Praha og i Padua.  Den polske kongen valde han som sin talsmann på konsilet i Konstanz (1414-1418); eit kyrkjemøte som både skulle ta opp indrekyrkjelege reformspørsmål og drøfte den politske situasjonen i det dåverande Europa.

Polen var pressa av Den tyske orden; ein offensiv riddarorden som hadde teke til med hospitalverksemd, men som etterkvart hadde utvikla seg til ein ekspanderande politisk og militær maktfaktor, særleg i dei austeuropeiske områda som nettopp var blitt misjonerte og gradvis  innlemma i den kristne sivilisasjonen. Det polsk- litauiske storriket omfatta lenge både kristne og heidenske folkegrupper – og dei tyske riddarane brukte no dette som brekkstang mot  den polske kongemakta. Argumentasjonen var at heidningar ikkje har same rettar som kristne; dei kunne fritt tvingast til tru, utnyttast og herjast. Slik freista Den tyske orden å legitimere sin kolonialisme og å oppnå vidtrekkjande kyrkjelege og keisarlege privilegia.

Inn i denne problematikken går Paul Wlodkowic og famfører sitt forsvar for dei politiske og menneskelege rettane åt ikkje-truande i møte med eit kristent regime – slik det framgår av det fyldige skriftet: Tractatus de postetate papae et imperatoris respectu infidelium (”Traktat om pave- og keisarmakta i høve til ikkje-truande”). Han viser til anerkjente kyrkjelege teologar og tenkjarar som t.d. Thomas Aquinas og til autoritetar som pave Innocence III.

For det fyrste skal trua berre fremjast gjennom fri overrtyding og ikkje påtvingast nokon ved vald og makt. For det andre er det klårt at retten til å oraganisere ein stat og råde over landområde, er gjeven av Gud til alle menneske og ikkje berre til kristne. For det tredje har keisaren ingen legitim suverenitet over ikkje-truande dersom dersom dei ikkje sjølve gjev han si tilslutning som herskar. Vik ein frå dette, vert keisarmakta tyrannisk. Militær valdsbruk kan berre rettferdigjerast på tydlege og svært avgrensa kriteria: Ein klerk har under ingen omstende lov til å bruke våpen; liv, gods og fridom må vere truga; krig må vere siste utveg for å  løyse konflikten og ein skal ha som intensjon å gjenopprette rettferd og varig fred.  ”Det må ikkje vere nokon tvil”, seier Wlodkowic, ”om at den som med makt tiltvingar seg andres godar i ein urettferdig krig, ikkje har noko krav på at det er hans legitime eigedom, og han kan ikkje  behalde dei utan å synde”. Vil han frelse si sjel, må han levere rana gods tilbake. Dette gjeld både soldat og general. Og han legg til at ansvaret for drap og kriminalitet i ei slik krigføring sjølvsagt er endå meir alvorleg.  I tillegg til dette: ”Ein krig kan berre iverksetjast etter ein grundig saksprosedyre. Berre eit internasjonalt tribunal kan ta stilling til om ein krig kan rettferdiggjerast eller ei”.

Vart apellen til Wlodkowic motteken av konsilet og av opinionen? Prinsippa vart faktisk applauderte og godtekne av forsamlinga, men det kom ikkje til noko konkrete vedtak. Wlodkowic fekk støtte frå framståande folk i samtida også innnan kyrkja, som Jean Gerson, kanslaren ved Paris-universitetet. Som så ofte i historia, vinn makta fram på kostnad av retten og den gode viljen. Men Wlodkowic og det intellektuelle miljøet rundt universitetet i Krakow lyfte fram standardane i den politiske og etiske tradisjonen. Ideala skulle ikkje utan vidare kunne gå i gløymeboka. For ettertida gjev dette oss mange nyttige påminningar. Det er all grunn til å merkje seg – og det ser ein ikkje minst når ein les det skriftlege materialet – kor avansert og modig Wlodkovic formulerer sin doktrine. Ein viktig observasjon er det at det dreia seg om meir enn akademiske disputtar. Vi er vitne til korleis spørsmål om moral og politikk blir tekne hand om som internasjonale forpliktingar og i eit internasjonalt forum med høg status, slik eit konsil var det den gongen. Samfunns-spørsmåla var ikkje låste inn bak dei nasjonalstatlege rammene.

Wlodkowic gjer det også klårt for oss at grupper med ulik religion og kultus skal kunne leve saman og ordne sine relasjonar fredeleg vis innan eit og same politiske område. Det er ei utfordring til såvel sekulære som religiøse monokulturistar i dag.

Og dette var det folk som skjøna alt for seks hundre år sidan. Velkomne etter.